Mama Edina, hoja yako ni ya msingi na haistahili kupuuzwa. Umegusa kitu ambacho waandishi wengi wa katiba huogopa kukikabili, kwamba miungano huvunjika. Hebu tuiangalie mifano yako kwa jicho la kina, kisha nikuoneshe rasimu ilivyoshughulikia hasa hilo.
Miungano uliyoitaja ilivunjika kwa mifumo miwili tu. Ya kwanza ni ile iliyoshikiliwa kwa nguvu au kwa utawala wa chama kimoja, yaani Austria-Hungary, Soviet, na Yugoslavia. Hizi hazikushikamana kwa ridhaa, bali kwa mfalme au chama kilichotawala juu ya mataifa mengi, na nguvu iliyozishikilia ilipofifia, kila taifa likadai kujitenga. Ya pili ni ile iliyogawanyika kwa makubaliano ya pande husika, yaani Czechoslovakia kupitia Velvet Divorce, na Serbia na Montenegro kupitia kura ya maoni.
Somo la msingi ni hili: muungano hauvunjwi na tofauti zenyewe, kwa mantiki tofauti zipo katika kila taifa. Huvunjwa pale unaposhikiliwa kwa nguvu ya upande mmoja badala ya ridhaa na sauti sawa, na pale ambapo hakuna chombo cha kugundua kudhoofika kwa mshikamano kabla hakijafika kwenye mpasuko. Hapa ndipo rasimu ilipoweka majibu, siyo kwa maneno, bali kwa muundo.
Kwanza, Ibara ya 5 inaweka wazi kuwa uhalali wa Jamhuri unatokana na takwa la wananchi wa pande zote mbili kwa misingi ya usawa, siyo kwa nguvu ya upande mmoja. Muungano wa hapa siyo himaya ya mataifa mengi kama Soviet, ni muungano wa pande mbili uliojengwa kwa ridhaa.
Pili, na hili ndilo jibu la moja kwa moja kwa hofu yako ya upande mmoja kumeza mwingine, Ibara ya 103 inaunda Baraza la Usimamizi wa Taifa ambapo kila upande wa Muungano una Rais wake wa Baraza, na nafasi za Uenyekiti na Ukatibu Mkuu zinagawanywa baina ya pande zote mbili. Huu ni usawa wa kimuundo, siyo utawala wa wingi ambao daima ungeuweka upande mmoja chini ya mwingine. Zaidi, Baraza la Mapinduzi Zanzibar na upande wa Tanganyika kila mmoja unapata uwakilishi wa moja kwa moja.
Tatu, na hapa ndipo unapogusa hoja niliyoiweka mwenyewe kuwa mpasuko hutokea Tunu za Taifa zinapodhoofika. Rasimu haikuachia jambo hili bahati. Ibara ya 9 na Sura ya Kumi zinaorodhesha Umoja na Mshikamano wa Taifa, ukiwemo Mshikamano wa pande mbili za Muungano, kama Tunu ya Taifa yenye Ukuu wa Kikatiba, hivyo sheria yoyote inayoipinga ni batili. Kisha Ibara ya 9(8) inaweka Tathmini ya hali ya Tunu za Taifa kila baada ya miaka mitano, ikiwasilishwa kwa wananchi kupitia Bunge. Maana yake, kudhoofika kwa mshikamano hakuachwi kifike kwenye mpasuko, kunapaswa kugunduliwa na kurekebishwa mapema.
Kwa hiyo jibu si kwamba muungano huu hauwezi kamwe kuvunjika, kwani hakuna katiba inayoweza kuahidi hilo. Jibu ni kwamba rasimu imeondoa vichocheo vya kimuundo vilivyoivunja ile mingine, imeweka chombo cha kudumu cha kulinda mshikamano, na mtambo wa kuupima kila miaka mitano. Hili tuliifikiria.
Ninakualika usome mwenyewe, hasa Ibara ya 5, ya 9, ya 103 na Sura ya Kumi:
www.katibampya.com. Ukiona sehemu inayodhoofisha hoja hii, nitafurahi kuisikia, kwa mantiki uchunguzi wako ndio unaoifanya kazi hii kuwa imara.
(
MUUNGANO UVUNJIKA PALE MSHIKAMANO UNAPODHOOFIKA, NA MSIKAMANO UTKUKA PALE USAWA UNAPOKUWEPO NA USAWA UNATOKANA NA HAKI SAWA, Hilo ndilo Rasimu ya Katiba hii imeliweka bayana na Kuliwekea Msingi mzuri toka ibara ya 1(5) na (6) tena imewekwa na kikoa cha ufafanuzi chini yake)
