The Sheriff
JF-Expert Member
- Oct 10, 2019
- 747
- 2,112
Imani ya Watanzania kwa taasisi za utoaji haki na utatuzi wa migogoro inaweza kutofautiana kulingana na uzoefu binafsi na mtazamo wa kijamii. Hata hivyo, kwa ujumla, kuna masuala kadhaa yanayojitokeza ambayo yanaweza kuathiri imani ya Watanzania katika taasisi hizo.
Watanzania wanategemea taasisi za utoaji haki na utatuzi wa migogoro kuwa na uadilifu na uwazi. Wanatarajia kuwa majaji, mahakimu, na watumishi wengine wa mahakama pamoja na mamlaka nyingine zenye dhamana ya utoaji wa haki watafanya maamuzi yao kwa haki na kwa mujibu wa sheria.
Kucheleweshwa kwa kesi au utatuzi wa migogoro kunaweza kupunguza imani ya watu katika mfumo wa haki. Kwa hiyo, uwezo wa taasisi hizo kushughulikia kesi na migogoro kwa wakati unaofaa ni muhimu. Pia, wanataka kuhisi kwamba taasisi hizo zinawajali na kuwasaidia wananchi wote bila kujali hadhi yao au uwezo wao wa kifedha. Kuwepo kwa vituo vya kutoa huduma za kisheria kwa wanyonge na kuendeleza uelewa wa kisheria ni muhimu katika kujenga imani ya umma.
Imani ya Watanzania
Katika utafiti uliofanywa na Kituo cha Haki za Binadamu (LHRC) mwaka 2022, watu walitafutwa ili kujua kiwango ambacho wanaziamini baadhi ya taasisi muhimu katika utoaji haki au utatuzi wa migogoro, yaani mahakama, ofisi ya mwenyekiti wa kijiji, baraza la ardhi, viongozi wa kidini, polisi, mashirika yasiyo ya kiserikali/watoa msaada wa kisheria, vikao vya familia, na viongozi wa kimila.
Katika utafiti huo, viongozi wa kidini walipata asilimia kubwa zaidi (70%), ikifuatiwa na vikao vya familia (60%), mashirika yasiyo ya kiserikali/watoa msaada wa kisheria (59%), na mwenyekiti wa kijiji (41%). Kuhusu kutokuwa na imani na kutokuwa na imani kabisa, wengi wa washiriki (52%) walielezea kutokuwa na imani na polisi, ikifuatiwa na mahakama (41%), mabaraza ya ardhi (38%), na wenyekiti wa vijiji (38%).
Hata hivyo, washiriki wa utafiti huo pia walitafutwa kujua ikiwa wanapendelea kutafuta haki zao au kutatua migogoro kupitia mfumo wa kisheria au njia zisizo za kisheria. Licha ya changamoto katika mfumo rasmi wa haki, zaidi ya nusu ya washiriki (57%) walielezea kuwa wanapendelea chaguo la kisheria, yaani kwenda mahakamani na kwenye mabaraza.
Asilimia 43 iliyobaki ilisema wanapendelea chaguo lisilo la kisheria. Asilimia ya wale wanaopendelea chaguo la kisheria ilikuwa kubwa zaidi kwa wanaume (63%) kuliko wanawake (47%), ikionyesha masuala ya upatikanaji wa haki kwa wanawake. Kuhusu eneo, asilimia ya washiriki ambao wangependa chaguo la kisheria ilikuwa kubwa zaidi katika maeneo ya mijini (59%) kuliko maeneo ya vijijini (44%).
Suala hili linaleta picha gani?
Matokeo haya yanaonesha kuwa viongozi wa kidini mara nyingi wanachukuliwa kama nguzo muhimu ya maadili na uwepo wao unaimarisha imani ya watu. Vikao vya familia na mashirika yasiyo ya kiserikali/watoa msaada wa kisheria pia vinaonekana kuwa na imani kubwa katika jamii.
Kutokuwa na imani kwa polisi, mahakama, mabaraza ya ardhi, na wenyeviti wa vijiji, hii inaweza kuashiria kuwepo kwa changamoto na upungufu katika utendaji wa taasisi hizo au imani iliyopotea kwa sababu fulani.
Hata hivyo, licha ya changamoto katika mfumo wa kisheria, bado wananchi wameonesha kupendelea kutafuta haki zao kupitia njia za kisheria. Hii inaonyesha matumaini na matarajio ya watu kwa uwezo wa mfumo wa haki kutoa suluhisho la haki na kuleta utatuzi wa migogoro.
Uchambuzi huu unaweza kuwa msingi wa kuchukua hatua za kuboresha mfumo wa haki ili kukidhi matarajio na mahitaji ya jamii.
Kuwa na imani katika vyombo vya utoaji wa haki ni muhimu sana kwa wananchi na jamii kwa ujumla kwani imani ya wananchi katika vyombo hivi inaleta uaminifu kwa mfumo huo. Hii inawafanya wananchi kuwa na imani kwamba wanaweza kupata haki na usawa kupitia mfumo huo, jambo ambalo linaongeza utulivu na kuimarisha heshima kwa mamlaka ya sheria.
Imani hii pia inaweza kuwafanya Wananchi kuwa na ujasiri wa kuripoti uhalifu, kushiriki katika mchakato wa kisheria, na kutoa ushirikiano kwa vyombo vya sheria, jambo ambalo linasaidia kudumisha amani na usalama katika jamii.
Wananchi wakiamini taasisi hizi kuna uwezekano mkubwa wa kupunguza migogoro na kuzuia vurugu, kwani watapendelea kutatua migogoro yao kupitia njia za kisheria. Lakini pia, wananchi wenye imani katika mfumo wa haki wanaamini kuwa wao na haki zao zinalindwa na sheria. Hii inahakikisha uwajibikaji wa viongozi, usawa mbele ya sheria, na uhuru wa kujieleza na kushiriki katika masuala ya kijamii na kisiasa.
Imani ya wananchi katika vyombo vya utoaji wa haki ni muhimu sana kwa ustawi wa jamii. Serikali na taasisi zinazohusika zinapaswa kufanya kazi kwa bidii katika kuimarisha imani hiyo kwa kuboresha uadilifu, uwazi, ufanisi, na ufikiaji wa mfumo wa haki kwa wananchi wote. Mwisho kabisa ni kwamba utendaji wa kisheria unapaswa kuwa wazi na uwazi ili kuepuka tuhuma za rushwa au upendeleo.
