tilmikha
JF-Expert Member
- Feb 27, 2013
- 497
- 608
SEPT 21, 2026: Tanzania
Hivi fikiria nyumbani mwako unashuhudia kundi la sisimizi limerindima katika kuta za nyumba na kila baada ya siku kadhaa unawaona tena, je ni hali ya kawaida au sisimizi nao wanahama kama nyumbu?
Hapana, sisimizi wakijaa katika nyumba wanaashiria mambo matatu, (1) Wanajipanga kwa ajili ya mvua kali ambazo zinatarajia kunyesha, (2) Wanahamisha mayai na (3) Nyumbani ulikaribisha mgeni ama ndugu ambae ana husda ( Hali ya kutamani kitu alichonacho mwenzako kimuondekee) ndio hivo wewe endelea kupuuzia.
Fikiria dunia ambayo usiku unapofika, kelele zisizofahamika zinasikika ndani ya nyumba, vitu vinaanza kusogea bila mtu kuvigusa, na watu wanaamini kwamba nyuma ya matukio hayo kuna nguvu zisizoonekana. Katika dunia hiyo, swali halikuwa tu “Nini kimetokea?” bali pia “Ni nani au nini kimesababisha?” Hii ndiyo ilikuwa sehemu ya mjadala mkubwa wa Ulaya katika karne ya kumi na saba kuhusu Mungu, mapepo, wachawi, mizimu na uwezekano wa kuwepo kwa ulimwengu usioonekana.
1664: ENGLAND
Natumai upo mzima wa afya na Mungu akuzidishie na akulinde na maadui, hata wale unaokanusha uwepo wake. Miongoni mwa mijadala mikali ambayo ilirindima katika kila kichochoro cha Uingereza katika karne ya 16 ni uwepo wa Ulimwengu usionekana. Miongoni mwa watu waliokuwa katikati ya mijadala hio alikuwa Joseph Glanvill (1636–1680).
Glanvill alikuwa mchungaji, mwandishi na mwanafalsafa wa Kiingereza, na pia mwanachama wa Royal Society, ambako alichaguliwa mwaka 1664. Kinachomfanya awe mtu wa kuvutia katika historia ya mawazo ni kwamba hakupinga sayansi ili kutetea dini. Badala yake, alijaribu kutumia uchunguzi, hoja na ushahidi kueleza kwa nini mtu hakupaswa kukataa moja kwa moja uwepo wa wachawi, majini na matukio yasiyo ya kawaida.
Mwaka 1668, Glanvill alichapisha A Blow at Modern Sadducism, kazi iliyojadili uchawi, matukio ya ajabu na kile alichokiona kama kukataa kwa watu kuwepo kwa ulimwengu wa kiroho. Kitabu hicho kilihusisha pia simulizi maarufu la matukio katika nyumba ya John Mompesson huko Tedworth, ambako kuliripotiwa kusikika kwa ngoma na matukio mengine yasiyoeleweka.
Kwa hiyo, Glanvill anatupa picha ya kuvutia sana ya karne ambayo sayansi mpya ilikuwa ikikua, lakini imani katika ulimwengu usioonekana bado ilikuwa na nafasi kubwa katika fikra za wasomi.
Joseph Glanvill alikuwa nani?
Joseph Glanvill aliishi katika kipindi cha mabadiliko makubwa ya kiakili nchini Uingereza. Alikuwa mtu wa dini, lakini pia alikuwa karibu na mazingira ya sayansi mpya yaliyokuwa yakijengwa na Royal Society. Rekodi za Royal Society zinaonyesha kwamba alikuwa Fellow kuanzia mwaka 1664 na alishiriki pia katika mijadala kuhusu maendeleo ya maarifa na sayansi.
Jambo hili ni muhimu kwa sababu mara nyingi tunaweza kufikiri kwamba mtu aliyekuwa akiamini mapepo au uchawi lazima alikuwa adui wa sayansi. Glanvill anaonyesha kwamba jambo hilo halikuwa rahisi hivyo.
Aliona kwamba akili ya mwanadamu ina mipaka. Kwa sababu tu mwanadamu hawezi kueleza jambo fulani haimaanishi moja kwa moja kwamba jambo hilo halipo. Hivyo, kwa Glanvill, kutokuelewa tukio hakukuwa ushahidi wa kutokuwepo kwake.
Mtazamo huu ndio uliompeleka katika mjadala kuhusu wachawi na majini.
Glanvill na imani katika majini
Kwa Glanvill, suala la majini halikuwa jambo dogo la hadithi au ushirikina. Lilihusiana na swali kubwa zaidi kuhusu muundo wa ulimwengu na imani katika Mungu. Mantiki yake ilikuwa kwamba kama mtu anakubali kuwepo kwa ulimwengu wa kiroho na Mungu, basi haikuwa rahisi kuweka mpaka mkali unaosema Mungu yupo lakini viumbe wengine wa kiroho hawawezi kuwepo. Kwa hiyo, kukataa kila tukio la kimiujiza kwa sababu tu haliwezi kuelezwa kwa urahisi kulionekana kwake kuwa tatizo la kimantiki.
Katika A Blow at Modern Sadducism, Glanvill alijaribu kukusanya simulizi na ushahidi wa matukio yaliyodaiwa kuwa ya kishirikina ili kuonyesha kwamba hayakupaswa kukataliwa bila uchunguzi. Kitabu hicho kilikuwa na sehemu kuhusu “witchcraft” na “apparitions”, pamoja na simulizi la matukio ya ajabu ya Tedworth.
Hapa ndipo Glanvill anapokuwa wa tofauti na wengine yeye alikuwa akitumia lugha ya uchunguzi na hoja ili kutetea kile ambacho leo watu wengi wangekiita kisicho cha kisayansi.
Kisa cha Drummer wa Tedworth
Moja ya sehemu zinazosisimua zaidi katika kazi ya Glanvill ni kisa kinachojulikana kama Drummer of Tedworth.
Katika miaka ya 1660, nyumba ya John Mompesson huko Wiltshire ilihusishwa na matukio ya ajabu. Kuliripotiwa sauti za ngoma na vurugu nyingine ambazo hazikuonekana kuwa na chanzo cha kawaida. Kisa hicho kilipata umaarufu mkubwa na watu mbalimbali walifika kutazama matukio hayo.
Glanvill aliona tukio hili kama fursa ya hoja zidi ya watu waliodai kwamba matukio ya aina hiyo yalikuwa hadithi tu. Simulizi ya Tedworth ilipewa nafasi muhimu katika toleo la 1668 la jarida la A Blow at Modern Sadducism.
Matukio kama haya sio mageni kwako inawezakana unayashudia kila uchwao bali unaendelea kuyapuza kwa mnasaba wa kujiweka katika kundi la watu wenye akili ilhali unajua fika haya mambo yapo na kwa namna moja ama nyengine yamekua yakigharimu maisha yako ama ya familia yako.
Glanvill na uchawi
Glanvill alikuwa mtetezi maarufu juu uwezekano wa kuwepo kwa wachawi na matukio ya kimazingara. Kazi yake ya mwaka 1668 ilikuwa na mjadala kuhusu “being of witches and witchcraft,” na baadaye mawazo haya yaliingia katika kitabu maarufu zaidi Saducismus Triumphatus, kilichochapishwa baada ya kifo chake mwaka 1681.
Jina Saducismus Triumphatus lenyewe lina maana inayohusiana na kushindwa kwa msimamo uliokuwa ukikanusha au kutilia shaka ulimwengu wa roho. Kitabu hicho kilikusanya ushahidi na simulizi kuhusu wachawi na matukio ya kimazingara, na Henry More alikuwa na jukumu muhimu katika kukihariri na kukiwezesha kuchapishwa baada ya kifo cha Glanvill.
Kukanusha jambo kwakukosa tools za kulithibitisha bado itakua hoja dhaifu juu ya kukosekana kuwepo kwa jambo hilo.
Labda wasomi wa sasa wanakazi ya ziada ya kufanya ili kuweza kujibu maswali ambayo bado sayansi na wanasanysi wamekosa majibu yake kuliko kukanusha wakati bado nyinduzi mbalimbali zinaendelea.
Hivi fikiria nyumbani mwako unashuhudia kundi la sisimizi limerindima katika kuta za nyumba na kila baada ya siku kadhaa unawaona tena, je ni hali ya kawaida au sisimizi nao wanahama kama nyumbu?
Hapana, sisimizi wakijaa katika nyumba wanaashiria mambo matatu, (1) Wanajipanga kwa ajili ya mvua kali ambazo zinatarajia kunyesha, (2) Wanahamisha mayai na (3) Nyumbani ulikaribisha mgeni ama ndugu ambae ana husda ( Hali ya kutamani kitu alichonacho mwenzako kimuondekee) ndio hivo wewe endelea kupuuzia.
Fikiria dunia ambayo usiku unapofika, kelele zisizofahamika zinasikika ndani ya nyumba, vitu vinaanza kusogea bila mtu kuvigusa, na watu wanaamini kwamba nyuma ya matukio hayo kuna nguvu zisizoonekana. Katika dunia hiyo, swali halikuwa tu “Nini kimetokea?” bali pia “Ni nani au nini kimesababisha?” Hii ndiyo ilikuwa sehemu ya mjadala mkubwa wa Ulaya katika karne ya kumi na saba kuhusu Mungu, mapepo, wachawi, mizimu na uwezekano wa kuwepo kwa ulimwengu usioonekana.
1664: ENGLAND
Natumai upo mzima wa afya na Mungu akuzidishie na akulinde na maadui, hata wale unaokanusha uwepo wake. Miongoni mwa mijadala mikali ambayo ilirindima katika kila kichochoro cha Uingereza katika karne ya 16 ni uwepo wa Ulimwengu usionekana. Miongoni mwa watu waliokuwa katikati ya mijadala hio alikuwa Joseph Glanvill (1636–1680).
Glanvill alikuwa mchungaji, mwandishi na mwanafalsafa wa Kiingereza, na pia mwanachama wa Royal Society, ambako alichaguliwa mwaka 1664. Kinachomfanya awe mtu wa kuvutia katika historia ya mawazo ni kwamba hakupinga sayansi ili kutetea dini. Badala yake, alijaribu kutumia uchunguzi, hoja na ushahidi kueleza kwa nini mtu hakupaswa kukataa moja kwa moja uwepo wa wachawi, majini na matukio yasiyo ya kawaida.
Mwaka 1668, Glanvill alichapisha A Blow at Modern Sadducism, kazi iliyojadili uchawi, matukio ya ajabu na kile alichokiona kama kukataa kwa watu kuwepo kwa ulimwengu wa kiroho. Kitabu hicho kilihusisha pia simulizi maarufu la matukio katika nyumba ya John Mompesson huko Tedworth, ambako kuliripotiwa kusikika kwa ngoma na matukio mengine yasiyoeleweka.
Kwa hiyo, Glanvill anatupa picha ya kuvutia sana ya karne ambayo sayansi mpya ilikuwa ikikua, lakini imani katika ulimwengu usioonekana bado ilikuwa na nafasi kubwa katika fikra za wasomi.
Joseph Glanvill alikuwa nani?
Joseph Glanvill aliishi katika kipindi cha mabadiliko makubwa ya kiakili nchini Uingereza. Alikuwa mtu wa dini, lakini pia alikuwa karibu na mazingira ya sayansi mpya yaliyokuwa yakijengwa na Royal Society. Rekodi za Royal Society zinaonyesha kwamba alikuwa Fellow kuanzia mwaka 1664 na alishiriki pia katika mijadala kuhusu maendeleo ya maarifa na sayansi.
Jambo hili ni muhimu kwa sababu mara nyingi tunaweza kufikiri kwamba mtu aliyekuwa akiamini mapepo au uchawi lazima alikuwa adui wa sayansi. Glanvill anaonyesha kwamba jambo hilo halikuwa rahisi hivyo.
Aliona kwamba akili ya mwanadamu ina mipaka. Kwa sababu tu mwanadamu hawezi kueleza jambo fulani haimaanishi moja kwa moja kwamba jambo hilo halipo. Hivyo, kwa Glanvill, kutokuelewa tukio hakukuwa ushahidi wa kutokuwepo kwake.
Mtazamo huu ndio uliompeleka katika mjadala kuhusu wachawi na majini.
Glanvill na imani katika majini
Kwa Glanvill, suala la majini halikuwa jambo dogo la hadithi au ushirikina. Lilihusiana na swali kubwa zaidi kuhusu muundo wa ulimwengu na imani katika Mungu. Mantiki yake ilikuwa kwamba kama mtu anakubali kuwepo kwa ulimwengu wa kiroho na Mungu, basi haikuwa rahisi kuweka mpaka mkali unaosema Mungu yupo lakini viumbe wengine wa kiroho hawawezi kuwepo. Kwa hiyo, kukataa kila tukio la kimiujiza kwa sababu tu haliwezi kuelezwa kwa urahisi kulionekana kwake kuwa tatizo la kimantiki.
Katika A Blow at Modern Sadducism, Glanvill alijaribu kukusanya simulizi na ushahidi wa matukio yaliyodaiwa kuwa ya kishirikina ili kuonyesha kwamba hayakupaswa kukataliwa bila uchunguzi. Kitabu hicho kilikuwa na sehemu kuhusu “witchcraft” na “apparitions”, pamoja na simulizi la matukio ya ajabu ya Tedworth.
Hapa ndipo Glanvill anapokuwa wa tofauti na wengine yeye alikuwa akitumia lugha ya uchunguzi na hoja ili kutetea kile ambacho leo watu wengi wangekiita kisicho cha kisayansi.
Kisa cha Drummer wa Tedworth
Moja ya sehemu zinazosisimua zaidi katika kazi ya Glanvill ni kisa kinachojulikana kama Drummer of Tedworth.
Katika miaka ya 1660, nyumba ya John Mompesson huko Wiltshire ilihusishwa na matukio ya ajabu. Kuliripotiwa sauti za ngoma na vurugu nyingine ambazo hazikuonekana kuwa na chanzo cha kawaida. Kisa hicho kilipata umaarufu mkubwa na watu mbalimbali walifika kutazama matukio hayo.
Glanvill aliona tukio hili kama fursa ya hoja zidi ya watu waliodai kwamba matukio ya aina hiyo yalikuwa hadithi tu. Simulizi ya Tedworth ilipewa nafasi muhimu katika toleo la 1668 la jarida la A Blow at Modern Sadducism.
Matukio kama haya sio mageni kwako inawezakana unayashudia kila uchwao bali unaendelea kuyapuza kwa mnasaba wa kujiweka katika kundi la watu wenye akili ilhali unajua fika haya mambo yapo na kwa namna moja ama nyengine yamekua yakigharimu maisha yako ama ya familia yako.
Glanvill na uchawi
Glanvill alikuwa mtetezi maarufu juu uwezekano wa kuwepo kwa wachawi na matukio ya kimazingara. Kazi yake ya mwaka 1668 ilikuwa na mjadala kuhusu “being of witches and witchcraft,” na baadaye mawazo haya yaliingia katika kitabu maarufu zaidi Saducismus Triumphatus, kilichochapishwa baada ya kifo chake mwaka 1681.
Jina Saducismus Triumphatus lenyewe lina maana inayohusiana na kushindwa kwa msimamo uliokuwa ukikanusha au kutilia shaka ulimwengu wa roho. Kitabu hicho kilikusanya ushahidi na simulizi kuhusu wachawi na matukio ya kimazingara, na Henry More alikuwa na jukumu muhimu katika kukihariri na kukiwezesha kuchapishwa baada ya kifo cha Glanvill.
Kukanusha jambo kwakukosa tools za kulithibitisha bado itakua hoja dhaifu juu ya kukosekana kuwepo kwa jambo hilo.
Labda wasomi wa sasa wanakazi ya ziada ya kufanya ili kuweza kujibu maswali ambayo bado sayansi na wanasanysi wamekosa majibu yake kuliko kukanusha wakati bado nyinduzi mbalimbali zinaendelea.
