Dhana ya kwamba Biblia ina hadithi za kutungwa inakutana na muktadha wa wafuasi wa imani za kidini na wapinzani, kila mmoja akiongea kutoka mtazamo wake. Kuelewa historia ya utungaji wa Biblia kunahitaji kuchunguza mchakato wa maendeleo ya maandiko ya kidini, na baadhi ya maswali yako ni ya kimaandishi na kihistoria.
Utungaji wa Biblia ulianza lini? Biblia ilianza kuandikwa takriban miaka elfu mbili hadi tatu zilizopita, na iliendelea kuandikwa kwa miongo mingi. Kwa ujumla, sehemu ya Agano la Kale (Old Testament) ilianza kutungwa kutoka karne ya 12 K.K. (kabla ya Kristo), wakati Agano Jipya (New Testament) lilianza kuandikwa mwishoni mwa karne ya 1 B.K.
Hadithi za Biblia zilitungwa na kina nani? Watunzi wa hadithi za Biblia ni watu mbalimbali kutoka tamaduni za Kiebrania, Kiyunani, na Kirumi. Watunzi hawa ni pamoja na manabii, waandishi wa dini, na viongozi wa kiroho. Hata hivyo, majina yao siyo yote yanayojulikana. Kwa mfano, inasemekana Musa aliandika vitabu vitano vya kwanza vya Biblia (Torati), na Paulo aliandika barua nyingi zilizomo katika Agano Jipya.
Watunzi walikuwa wangapi? Watunzi wa Biblia walikuwa wengi, lakini idadi halisi si rahisi kujua kwa kuwa baadhi ya vitabu vilikuwa na waandishi wengi au vilikusanywa kutoka kwa maandiko ya watu tofauti. Agano la Kale linajumuisha maandiko ya manabii, wafalme, na waandishi wengine, wakati Agano Jipya linajumuisha barua za Paulo na maandiko mengine ya mitume.
Watunzi walikuwa kutoka taifa moja ama mataifa tofauti? Watunzi walikuwa kutoka mataifa tofauti. Agano la Kale lina maandiko yaliyotungwa na Waebrania, lakini pia lina ushawishi wa mataifa mengine, hasa Wamisri na Wakaldayo. Agano Jipya, kwa upande mwingine, lilitungwa katika muktadha wa Uromani na Kiyunani, na linahusisha watu kutoka maeneo tofauti.
Walikuwa na lengo gani la kutunga hadithi hizi? Lengo la watunzi wa Biblia lilikuwa kuhamasisha imani katika Mungu, kufundisha maadili ya kiroho, na kuelezea historia ya taifa la Israeli na uhusiano wake na Mungu. Hadithi za Biblia pia zilikuwa na lengo la kulinda na kuhamasisha tamaduni za kidini na kijamii.
Vigezo gani walitumia kuchagua wahusika na majina yao? Wahusika katika Biblia walichaguliwa kulingana na umuhimu wao katika mafundisho ya kiimani, majukumu yao katika historia ya taifa la Israeli, na uhusiano wao na Mungu. Majina ya wahusika yalichaguliwa kwa kuzingatia maana ya kiroho na jamii, na mara nyingi yanahusiana na majina ya familia au tabia zao.
Ilichukua miaka mingapi kutungwa kwa hadithi za Biblia? Kutunga hadithi za Biblia kulichukua karne kadhaa. Agano la Kale lilijumuisha miongo kadhaa ya maandiko, wakati Agano Jipya lilichukua karne moja. Kwa hivyo, ilikuwa ni mchakato wa muda mrefu wa uandishi na mkusanyiko wa maandiko.
Nani alitoa majina ya vitabu vya Biblia? Majina ya vitabu vya Biblia yalitolewa baadaye, hasa na viongozi wa kanisa na waandishi wa baadaye. Kwa mfano, majina ya vitabu vya Agano la Kale yalitokana na tradisheni za Kiebrania, wakati majina ya vitabu vya Agano Jipya yalitokana na maelezo ya mitume na waandishi wa barua.
Kuna watu waliokataa hadithi za Biblia? Ndiyo, kuna baadhi ya watu wa zama hizo na baadaye waliokataa hadithi zilizotungwa katika Biblia. Hawa ni pamoja na wapinzani wa dini ya Kiyahudi na Kikristo, na baadhi ya wasomi na viongozi wa kidini walijaribu kuleta mifumo mingine ya uandishi na mtazamo wa kidini. Hata leo, kuna mitindo na nadharia zinazohusisha maandiko mengine ya kale na makala zinazopingana na maandiko ya Biblia.
Biblia ni kitabu kilichotungwa kwa miongo mingi na ni muhimu katika muktadha wa kidini na kihistoria, lakini maswali kuhusu utungaji wake na wahusika wake yanaendelea kuchunguzwa na kujadiliwa na wanazuoni.