Nimemsikiliza sana Mh Rais Samia akisema kuwa TRA watanue wigo wa walipa kodi na wasitumie nguvu Kudai kodi. Hili ni jema sana.
Lakini Huwa najiuliza kuwa kati ya wafanyabiashara na mfanyakazi aliyejiriwa nani mlipa kodi mkubwa tena ambaye siyo msumbufu au mlalamikaji na mpiga makelele sana?
Kuna kinachoitwa PAYE(pay as you earn) kwa mwajiriwa. Hii inakatwa automatically na mwajiri na kutakuwa kuiwasilisha TRA. Hii PAYE ni kodi au ni kitu gani? Maana kama ni kodi basi wajiriwa wanalipa zaidi ya kodi.
Kuna kinachoitwa VAT( value added Tax) ambayo ni 18 % kwa kila unachonunua sokoni. Hii ndiyo kodi ambayo wafanyabiasha kama vile waajiri wanavyokusanya PAYE na kutakiwa kuiwasiliasha TRA ,wanatakiwa kuikusanya kwa walaji na kuiwasilisha kwa TRA.sasa ugomvi wa wafanyabiashara uko hapa. Hawataki kukusanya Hii VAT na kuiwasilisha TRA kama waajiri wanavyofanya.Hapa ndipo TRA inaikosesha serikali mapato.
Nirudi Kwenye point ya kuonyesha kuwa wajiriwa wanalipa Kodi zaidi ya mara 100 kwa mwezi ikiwa ile PAYE nayo ni aina ya kodi.mfanyakazi huyu anakatwa PAYE,then akienda sokoni kununua NGUO.
,chumvi,kiberiti,chupi,sahani,kikombe,karamu,kimodoli,shuka,blanketi, nyama, Samaki, dagaa, petrol yani kila anachonunua analipa VAT 18%. qNdiyo maana nasema mfanyakazi analipia zaidi ya kodi kama wafanyabiashara watakuwa waaminifu kukusanya VAT na kuipeleka TRA .
Kwa nini wafanyabiashara wanalalamika wanapokadiriwa kodi ya mapato( PAYE) ? Je formula inayotumika kukadiria hiyo kodi haiko sawa? Au ni makelele tu ? Mbona sisi wafanyakazi hatupigi makelele?For example ,mfanyakazi ambaye analipwa 4.7 million ,PAYE ni zaidi ya milioni moja kila mwezi.
Sehemu Nyengine ambapo serikalikali inakosa mapato na kuendelea kuwaumiza walaji ni Kwenye makampuni binafsi ambayo mishahara yao ni midogo. Yani mfanyakazi anakatwa kidogo( PAYE) lakini sokoni anaendelea kulipa VAT.Hii kampuni yenye kulipa mishahara midogo inajikusanyia mapato mengi kwa sababu kaajiri watu kiduchu na mshahara kiduchu. Hapa ndipo TRA na serikali inatakiwa kutumia akili na maarifa. Serikali inatakiwa ihakikishe makampuni yote yako audited .serikali isaidie upatikanaji wa mifumo ya kuthibiti mapato kwa gharama nafuu.mfano wewe unataka VAT wakati machine za EFD unauza gharama kubwa.kwa nini TRA isigawe bure hizo EFD machine kama nyenzo ya ukusanyaji mapato na kuwabana wafanyabiashara?
TRA itumia akili na maarifa kukusanya kodi
Nawatakia Pasaka njema
Lakini Huwa najiuliza kuwa kati ya wafanyabiashara na mfanyakazi aliyejiriwa nani mlipa kodi mkubwa tena ambaye siyo msumbufu au mlalamikaji na mpiga makelele sana?
Kuna kinachoitwa PAYE(pay as you earn) kwa mwajiriwa. Hii inakatwa automatically na mwajiri na kutakuwa kuiwasilisha TRA. Hii PAYE ni kodi au ni kitu gani? Maana kama ni kodi basi wajiriwa wanalipa zaidi ya kodi.
Kuna kinachoitwa VAT( value added Tax) ambayo ni 18 % kwa kila unachonunua sokoni. Hii ndiyo kodi ambayo wafanyabiasha kama vile waajiri wanavyokusanya PAYE na kutakiwa kuiwasiliasha TRA ,wanatakiwa kuikusanya kwa walaji na kuiwasilisha kwa TRA.sasa ugomvi wa wafanyabiashara uko hapa. Hawataki kukusanya Hii VAT na kuiwasilisha TRA kama waajiri wanavyofanya.Hapa ndipo TRA inaikosesha serikali mapato.
Nirudi Kwenye point ya kuonyesha kuwa wajiriwa wanalipa Kodi zaidi ya mara 100 kwa mwezi ikiwa ile PAYE nayo ni aina ya kodi.mfanyakazi huyu anakatwa PAYE,then akienda sokoni kununua NGUO.
,chumvi,kiberiti,chupi,sahani,kikombe,karamu,kimodoli,shuka,blanketi, nyama, Samaki, dagaa, petrol yani kila anachonunua analipa VAT 18%. qNdiyo maana nasema mfanyakazi analipia zaidi ya kodi kama wafanyabiashara watakuwa waaminifu kukusanya VAT na kuipeleka TRA .
Kwa nini wafanyabiashara wanalalamika wanapokadiriwa kodi ya mapato( PAYE) ? Je formula inayotumika kukadiria hiyo kodi haiko sawa? Au ni makelele tu ? Mbona sisi wafanyakazi hatupigi makelele?For example ,mfanyakazi ambaye analipwa 4.7 million ,PAYE ni zaidi ya milioni moja kila mwezi.
Sehemu Nyengine ambapo serikalikali inakosa mapato na kuendelea kuwaumiza walaji ni Kwenye makampuni binafsi ambayo mishahara yao ni midogo. Yani mfanyakazi anakatwa kidogo( PAYE) lakini sokoni anaendelea kulipa VAT.Hii kampuni yenye kulipa mishahara midogo inajikusanyia mapato mengi kwa sababu kaajiri watu kiduchu na mshahara kiduchu. Hapa ndipo TRA na serikali inatakiwa kutumia akili na maarifa. Serikali inatakiwa ihakikishe makampuni yote yako audited .serikali isaidie upatikanaji wa mifumo ya kuthibiti mapato kwa gharama nafuu.mfano wewe unataka VAT wakati machine za EFD unauza gharama kubwa.kwa nini TRA isigawe bure hizo EFD machine kama nyenzo ya ukusanyaji mapato na kuwabana wafanyabiashara?
TRA itumia akili na maarifa kukusanya kodi
Nawatakia Pasaka njema