coscated
JF-Expert Member
- Nov 17, 2010
- 4,794
- 5,411
Nimekuelewa 😅 machapisho mengi hujaa maneno magumu ya "natural selection" na "coevolution". Hebu tuyavunje kwa lugha rahisi.
Wanyama walianza kufugwa vipi? Hadithi fupi
Kimsingi ilikuwa ni "urafiki" ulioanza kwa sababu zote mbili zilifaidi. Wanadamu na wanyama.
Hatua 1: Wanyama wenyewe walijileta
Zamani miaka 15,000+ iliyopita, wanadamu walikuwa wawindaji. Walikuwa na makambi na taka za chakula.
Mbwa mwitu wenye ujasiri kidogo walikuja karibu na makambi kula mabaki. Wale waliokuwa wakali sana walifukuzwa. Wale watulivu wakabaki.
Hapo ndipo urafiki ulipoanza bila mpango.
Hatua 2: Wanadamu wakaona faida
Watu wakaona: "Aisee huyu mnyama anaweza kutusaidia"
Hatua 3: Kuchagua kwa makusudi "Selective breeding"
Hapa ndipo "kufuga" halisi kulipoanza.
Wanadamu wakaamua: "Nitafuga yule mbuzi mwenye maziwa mengi tu" au "nitafuga yule mbwa mtulivu tu".
Wale wengine waliwacha.
Baada ya vizazi 10, 20, 100... mnyama akabadilika. Akawa tofauti na mwitu wake. Ndiyo maana mbwa wa leo na mbwa mwitu si sawa kabisa.
Kwa nini wanyama fulani tu walifugwa?
Si wanyama wote walikubali. Wanasayansi wanasema mnyama anafaa kufugwa kama ana sifa hizi 6:
1. Hali ya kula: Anakula chochote - kama ng'ombe, mbuzi. Simba ni mchagua
2. Hanakimbia haraka: Anakaa na kundi lake
3. Anazaa haraka: Kama kuku na nguruwe
4. Hatishwi na binadamu: Anaweza kutulia karibu nasi
5. Hana msimu maalum wa kujamiiana: Anaweza kuzaa mwaka mzima
6. Tunajua tabia yake: Tunajua tutamdhihibiti vipi
Ndiyo maana tulifuga ng'ombe, mbuzi, nguruwe, farasi, kuku... lakini hatukufuga pundamilia, swala, au dubu. Ni wakali au wagumu sana.
Kwa kifupi sana:
1. Mnyama alikuja kwa hiari kutafuta chakula
2. Binadamu akaona ana faida
3. Wakaanza kuchagua na kuzalisha wale "wazuri" tu
4. Baada ya miaka mingi mnyama akabadilika na kuwa "wa kufugwa"
Kwa hiyo domestication sio mtu alikamata mnyama na kumfunga tu. Ilikuwa mchakato mrefu wa miaka elfu za wote wawili kunufaika.
Wanyama walianza kufugwa vipi? Hadithi fupi
Kimsingi ilikuwa ni "urafiki" ulioanza kwa sababu zote mbili zilifaidi. Wanadamu na wanyama.
Hatua 1: Wanyama wenyewe walijileta
Zamani miaka 15,000+ iliyopita, wanadamu walikuwa wawindaji. Walikuwa na makambi na taka za chakula.
Mbwa mwitu wenye ujasiri kidogo walikuja karibu na makambi kula mabaki. Wale waliokuwa wakali sana walifukuzwa. Wale watulivu wakabaki.
Hapo ndipo urafiki ulipoanza bila mpango.
Hatua 2: Wanadamu wakaona faida
Watu wakaona: "Aisee huyu mnyama anaweza kutusaidia"
- Mbwa = alilinda kambi, aliwinda pamoja nasi
- Mbuzi/Kondoo = walitoa maziwa, nyama, manyoya. Na rahisi kuwafunga
- Ng'ombe = nguvu ya kulima, maziwa, nyama
- Kuku = mayai kila siku bila kuwinda
Hatua 3: Kuchagua kwa makusudi "Selective breeding"
Hapa ndipo "kufuga" halisi kulipoanza.
Wanadamu wakaamua: "Nitafuga yule mbuzi mwenye maziwa mengi tu" au "nitafuga yule mbwa mtulivu tu".
Wale wengine waliwacha.
Baada ya vizazi 10, 20, 100... mnyama akabadilika. Akawa tofauti na mwitu wake. Ndiyo maana mbwa wa leo na mbwa mwitu si sawa kabisa.
Kwa nini wanyama fulani tu walifugwa?
Si wanyama wote walikubali. Wanasayansi wanasema mnyama anafaa kufugwa kama ana sifa hizi 6:
1. Hali ya kula: Anakula chochote - kama ng'ombe, mbuzi. Simba ni mchagua
2. Hanakimbia haraka: Anakaa na kundi lake
3. Anazaa haraka: Kama kuku na nguruwe
4. Hatishwi na binadamu: Anaweza kutulia karibu nasi
5. Hana msimu maalum wa kujamiiana: Anaweza kuzaa mwaka mzima
6. Tunajua tabia yake: Tunajua tutamdhihibiti vipi
Ndiyo maana tulifuga ng'ombe, mbuzi, nguruwe, farasi, kuku... lakini hatukufuga pundamilia, swala, au dubu. Ni wakali au wagumu sana.
Kwa kifupi sana:
1. Mnyama alikuja kwa hiari kutafuta chakula
2. Binadamu akaona ana faida
3. Wakaanza kuchagua na kuzalisha wale "wazuri" tu
4. Baada ya miaka mingi mnyama akabadilika na kuwa "wa kufugwa"
Kwa hiyo domestication sio mtu alikamata mnyama na kumfunga tu. Ilikuwa mchakato mrefu wa miaka elfu za wote wawili kunufaika.
