Sheria za ununuzi wa bidhaa na huduma za serikali zimekuwa na athari kubwa katika kuchochea uwajibikaji na utawala bora nchini Tanzania. Kabla ya Sheria ya Ununuzi ya Umma (2004) na Sheria ya Manunuzi ya Bidhaa na Huduma za Kampuni za Umma (2017), palikuwa na ukosefu wa uwazi na uwajibikaji wa kutosha katika michakato ya ununuzi. Hii ilikuwa inaendeleza ukosefu wa utawala bora na wizi wa mali ya umma.
Sheria hizo zilizoweka mifumo bora ya ununuzi wa bidhaa na huduma zinachangia sana katika kuchangia uwazi na uwajibikaji katika michakato yote ya ununuzi wa serikali. Sheria hizo zimefungua mlango wa ushindani wa haki kati ya wazabuni wote wa ndani na nje ya nchi, na hivyo kuzuia upendeleo na ufisadi katika uchaguzi wa muuzaji.
Kwa mfano, idadi ya wazabuni wanaoshiriki katika zabuni inaongezeka mara kwa mara, na hii huondoa ushirikina na hatari za ufisadi katika kusimamia mkataba. Aidha, sheria hizi zimoza mifumo ya uwazi katika mchakato wa ununuzi ikiwa ni pamoja na kimfumo katika kutengeneza mfumo wa e-Procurement ambao huongeza uwazi na urahisi katika kutoa taarifa na kuripoti kuhusu michakato yote ya zabuni.
Pamoja na hivyo, sheria hizi zimeweka kanuni na taratibu kali za kusimamia uendeshaji wa zoezi la ununuzi. Kila hatua ya mchakato wa ununuzi wa bidhaa au huduma unawahitaji watekelezaji kuwasilisha taarifa zote za kina kuhusiana na muuzaji na zabuni ili kuhakikisha kuwa kila kitu kinafanyika kwa uwazi na ufanisi. Hivyo basi, inahakikisha kwamba kila kitu kinakwenda kama ilivyoainishwa katika mkataba na watoa huduma au bidhaa.
Pia, sheria hizi zimesaidia katika kuongeza ushirikishwaji wa raia katika mchakato wa ununuzi wa wazawa au bidhaa kutoka nchi zingine. Hii imefikia kwani sheria zinawazuia majukumu ya ununuzi kwa mujibu wa wazawa kutoka mkoa, wilaya, na katika ngazi za serikali za mitaa. Hii, kwa upande mwingine, imeongeza ushiriki wa wenyeji katika mipango ya maendeleo katika nchi na hivyo kukuza ushirikiano wa umma na serikali.
Ni wazi kwamba sheria za ununuzi wa bidhaa na huduma za serikali zimekuwa na athari kubwa katika kukuza uwajibikaji na utawala bora nchini Tanzania. Nchi nyingine zinapaswa kuiga mfano huu wa Tanzania na kuanzisha sheria kama hizi za ununuzi wa bidhaa na huduma za serikali katika utekelezaji wa miradi ya umma. Mfumo bora wa sheria za ununuzi ndani ya sekta ya umma unachangia kwa kiasi kikubwa katika kupata ubora wa bidhaa na huduma, kupunguza gharama za ununuzi, kuongeza ufanisi na kuwezesha kufikia malengo yaliyopangwa kwa haraka zaidi.
Sheria hizo zilizoweka mifumo bora ya ununuzi wa bidhaa na huduma zinachangia sana katika kuchangia uwazi na uwajibikaji katika michakato yote ya ununuzi wa serikali. Sheria hizo zimefungua mlango wa ushindani wa haki kati ya wazabuni wote wa ndani na nje ya nchi, na hivyo kuzuia upendeleo na ufisadi katika uchaguzi wa muuzaji.
Kwa mfano, idadi ya wazabuni wanaoshiriki katika zabuni inaongezeka mara kwa mara, na hii huondoa ushirikina na hatari za ufisadi katika kusimamia mkataba. Aidha, sheria hizi zimoza mifumo ya uwazi katika mchakato wa ununuzi ikiwa ni pamoja na kimfumo katika kutengeneza mfumo wa e-Procurement ambao huongeza uwazi na urahisi katika kutoa taarifa na kuripoti kuhusu michakato yote ya zabuni.
Pamoja na hivyo, sheria hizi zimeweka kanuni na taratibu kali za kusimamia uendeshaji wa zoezi la ununuzi. Kila hatua ya mchakato wa ununuzi wa bidhaa au huduma unawahitaji watekelezaji kuwasilisha taarifa zote za kina kuhusiana na muuzaji na zabuni ili kuhakikisha kuwa kila kitu kinafanyika kwa uwazi na ufanisi. Hivyo basi, inahakikisha kwamba kila kitu kinakwenda kama ilivyoainishwa katika mkataba na watoa huduma au bidhaa.
Pia, sheria hizi zimesaidia katika kuongeza ushirikishwaji wa raia katika mchakato wa ununuzi wa wazawa au bidhaa kutoka nchi zingine. Hii imefikia kwani sheria zinawazuia majukumu ya ununuzi kwa mujibu wa wazawa kutoka mkoa, wilaya, na katika ngazi za serikali za mitaa. Hii, kwa upande mwingine, imeongeza ushiriki wa wenyeji katika mipango ya maendeleo katika nchi na hivyo kukuza ushirikiano wa umma na serikali.
Ni wazi kwamba sheria za ununuzi wa bidhaa na huduma za serikali zimekuwa na athari kubwa katika kukuza uwajibikaji na utawala bora nchini Tanzania. Nchi nyingine zinapaswa kuiga mfano huu wa Tanzania na kuanzisha sheria kama hizi za ununuzi wa bidhaa na huduma za serikali katika utekelezaji wa miradi ya umma. Mfumo bora wa sheria za ununuzi ndani ya sekta ya umma unachangia kwa kiasi kikubwa katika kupata ubora wa bidhaa na huduma, kupunguza gharama za ununuzi, kuongeza ufanisi na kuwezesha kufikia malengo yaliyopangwa kwa haraka zaidi.
Upvote
0
