Maswali ambayo watanganyika wanapaswa kujiuliza kuhusu Muungano na Tanganyika

[Mhaya]

Tukiacha kwanza hisia, itikadi na hofu za kisiasa, kuna swali moja la msingi: Je, ndani ya Muungano wa watu wawili, Tanganyika bado ipo kama upande wa Muungano, au imegeuka kuwa jina la kihistoria huku Tanzania Bara ikitumika kama sura ya Tanganyika ndani ya Muungano?

A. Kuhusu utambulisho wa Tanganyika

1. Tanganyika iko wapi kikatiba leo?

2. Kama Muungano uliundwa na Tanganyika na Zanzibar, kwa nini Zanzibar imeendelea kubaki na utambulisho wake wa kisiasa, wakati Tanganyika haina Serikali yake?

3. Je, tunaweza kusema kuna Muungano wa pande mbili ikiwa upande mmoja una Serikali yake na mwingine hauna?

4. Ni lini Tanganyika ilikoma kuwa na taasisi zake kama upande wa Muungano, na uamuzi huo ulifanyika kwa utaratibu gani?

5. Je, kuitumia Tanzania Bara kama jina la eneo la Muungano kunatosha kulinda utambulisho wa Tanganyika, au kunazidi kuufuta taratibu?

B. Kuhusu “kofia mbili” za Zanzibar

6. Zanzibar inaweza kuwa Zanzibar yenye Serikali, Baraza la Wawakilishi na Katiba yake, huku pia ikiwa sehemu ya Tanzania; kwa nini Tanganyika haina mfumo unaolingana?

7. Kwa nini Mzanzibari anaweza kutambulika kisiasa kupitia Zanzibar na Tanzania, lakini Mtanganyika anawakilishwa moja kwa moja kupitia Tanzania pekee?

8. Kama Zanzibar ina taasisi za kushughulikia mambo yake yasiyo ya Muungano, ni taasisi gani za Tanganyika zinazofanya kazi hiyo?

9. Je, mfumo huu unatengeneza usawa wa kweli kati ya washirika wa Muungano, au unazalisha hali ambayo Zanzibar inaonekana kama upande wa Muungano, huku Tanganyika ikionekana kama Muungano wenyewe?

10. Kama Zanzibar ina uwezo wa kujenga na kuhifadhi taasisi zake, nini kinazuia Tanganyika kuwa na taasisi zake bila kuathiri Muungano?

C. Kuhusu Bunge na mamlaka

11. Bunge la Tanzania linapotunga sheria zinazohusu mambo yasiyo ya Muungano kwa Tanzania Bara, linatenda kama Bunge la Muungano au kama Bunge la Tanganyika?

12. Kama ni Bunge la Muungano, ni wapi chombo cha kutunga sheria kwa mambo yasiyo ya Muungano upande wa Tanganyika?

13. Je, kutokuwepo kwa Bunge au chombo mahsusi cha Tanganyika kunamaanisha kwamba mambo ya Tanganyika yanajadiliwa ndani ya chombo kilichoundwa kwa ajili ya Muungano?

14. Zanzibar ina Baraza la Wawakilishi kwa mambo yake yasiyo ya Muungano. Tanganyika ina chombo gani kinacholingana na hicho?

15. Je, mfumo huu unaweza kuitwa usawa wa washirika wawili, au ni mfumo ambao mamlaka ya upande mmoja yameingizwa ndani ya taasisi za Muungano?

D. Kuhusu Katiba

16. Kama Zanzibar ina Katiba yake, Tanganyika ina Katiba ipi kama upande wa Muungano?

17. Je, Katiba ya Tanzania inatosha kuwakilisha maslahi ya Muungano na wakati huo huo kuchukua nafasi ya Katiba ya Tanganyika?

18. Kama Zanzibar inaweza kuwa na Katiba yake ndani ya Muungano, kwa nini Tanganyika isiwe na Katiba yake inayosimamia mambo yake yasiyo ya Muungano?

19. Je, kutokuwepo kwa Katiba mahsusi ya Tanganyika kunachangia kupotea kwa uhalisia wa Tanganyika kama mshirika wa Muungano?

E. Kuhusu mamlaka na rasilimali

20. Ni nani anayemiliki na kusimamia rasilimali za Tanganyika kwa niaba ya Watanganyika?

21. Je, Watanganyika wana chombo chenye mamlaka ya moja kwa moja ya kujadili masuala yao ya ndani bila kuyapitisha kwanza kwenye mfumo wa Tanzania?

22. Kama kuna masuala ambayo si ya Muungano, kwa nini upande wa Tanganyika uyasimamie kupitia taasisi za Tanzania badala ya taasisi zake?

23. Je, mfumo huu unafanya Watanganyika wawe na uwezo mdogo wa kujielekeza kisera, kiuchumi na kiutawala kuliko ambavyo wangeweza kuwa nao kama wangekuwa na Serikali ya Tanganyika?

F. Kuhusu mustakabali

24. Tukiendelea na mfumo huu kwa miaka 50 ijayo, Tanganyika itakuwa na utambulisho gani wa kisiasa?

25. Je, kizazi kijacho kitaweza kutofautisha kati ya Tanganyika, Tanzania Bara na Tanzania, au majina hayo yataendelea kuchanganywa mpaka Tanganyika ibaki kwenye vitabu vya historia?

26. Kama Zanzibar itaendelea kuhifadhi taasisi zake, ni nini kitakachohakikisha kwamba Tanganyika nayo haiendelei kupoteza taasisi na utambulisho wake?

27. Je, tunataka Muungano ambao pande zote mbili zinatambulika na kuwa na taasisi zao, au Muungano ambao upande mmoja una taasisi zake huku mwingine ukifunikwa na taasisi za Muungano?

28. Je, kulinda Muungano lazima kuwe na gharama ya kupoteza utambulisho wa mmoja wa waanzilishi wake?

29. Kama tatizo si Muungano wenyewe bali ni muundo wake, kwa nini tusijadili upya muundo unaoweza kuhifadhi Muungano huku ukirejesha taasisi na mamlaka ya Tanganyika?

30. Na swali la mwisho kabisa:

Ikiwa Muungano ni ushirika wa Tanganyika na Zanzibar, kwa nini Zanzibar bado inaweza kujitokeza kama Zanzibar yenyewe na Tanzania kwa wakati mmoja, wakati Tanganyika imebeba jina la Tanzania kiasi kwamba imekuwa vigumu hata kutambulika kama mshirika wa pili wa Muungano?

SWALI LA MSINGI

Je, tunalinda Muungano, au tunalinda mfumo ambao polepole umefanya Tanganyika ipoteze uhalisia wake wa kisiasa huku Zanzibar ikiendelea kuwa na utambulisho na taasisi zake ndani na nje ya Muungano?

Hili si lazima liwe swali la kuvunja Muungano.

Ni swali la kuuliza: “Muungano wa aina gani tunataka kuwaachia watoto wetu?”

 

[roadmaster 2]

Moja Kati ya eneo lenye wanafiki Duniani Basi ni TANGANYIKA

 

[cocastic]

Moja Kati ya eneo lenye wanafiki Duniani Basi ni TANGANYIKA

Tanganyika ni UNAFIKI mtupu.

 

[cocastic]

Ila Nyerere kwenye suala la Muungano alipuyanga mno, sijui usomi wake was Makerere Ali uacha wapi, hadi Baharia mvuvi karume kumpiga bao la akili.
Daaah Mzee huyu katukosea sana Wana Tanganyika,
😢😢😭😭

 

[BLACKTIGER]

Karume kawaachia wanzibari nchi
Nyerere katuachia muungano wa ovyo!

 

[Mhaya]

Moja Kati ya eneo lenye wanafiki Duniani Basi ni TANGANYIKA

Kama unaona Watanganyika ni wanafiki, basi taja unafiki huo uko wapi na unahusiana na nini. Kuita watu wanafiki bila hoja si uchambuzi; ni tuhuma. Tujadili mfumo na ukweli, si kupeana majina.Kama unaona Watanganyika ni wanafiki, basi taja unafiki huo uko wapi na unahusiana na nini. Kuita watu wanafiki bila hoja si uchambuzi; ni tuhuma. Tujadili mfumo na ukweli, si kupeana majina.

 

[Mshana Jr]

Je, tunalinda Muungano, au tunalinda mfumo ambao polepole umefanya Tanganyika ipoteze uhalisia wake wa kisiasa huku Zanzibar ikiendelea kuwa na utambulisho na taasisi zake ndani na nje ya Muungano?

 

[Mhaya]

Ila Nyerere kwenye suala la Muungano alipuyanga mno, sijui usomi wake was Makerere Ali uacha wapi, hadi Baharia mvuvi karume kumpiga bao la akili.
Daaah Mzee huyu katukosea sana Wana Tanganyika,
😢😢😭😭

Inawezekana kumkosoa Nyerere bila kumdhalilisha. Lakini kusema Karume “alimpiga bao la akili” ni kurahisisha historia. Muungano wa 1964 ulikuwa uamuzi wa kisiasa uliotokana na mazingira mazito ya wakati huo—usalama, ukoloni mamboleo, siasa za Zanzibar na maslahi ya pande zote.

Kilicho muhimu leo si kuabudu wala kumlaumu Nyerere, bali kujiuliza kama mfumo ulioanzishwa mwaka 1964 bado unaleta usawa kwa Tanganyika na Zanzibar mwaka 2026. Kama kuna mapungufu, tuyajadili na kuyarekebisha kwa ushahidi na maslahi ya vizazi vijavyInawezekana kumkosoa Nyerere bila kumdhalilisha. Lakini kusema Karume “alimpiga bao la akili” ni kurahisisha historia. Muungano wa 1964 ulikuwa uamuzi wa kisiasa uliotokana na mazingira mazito ya wakati huo, usalama, ukoloni mamboleo, siasa za Zanzibar na maslahi ya pande zote.

Kilicho muhimu leo si kuabudu wala kumlaumu Nyerere, bali kujiuliza kama mfumo ulioanzishwa mwaka 1964 bado unaleta usawa kwa Tanganyika na Zanzibar mwaka 2026. Kama kuna mapungufu, tuyajadili na kuyarekebisha kwa ushahidi na maslahi ya vizazi vijavyo.o.

 

[Mhaya]

Karume kawaachia wanzibari nchi
Nyerere katuachia muungano wa ovyo!

Karume aliwaachia Wazanzibari Zanzibar, Nyerere akawa sehemu ya mchakato wa kuunda Tanzania. Lakini kusema Nyerere “katuachia Muungano wa ovyo” bila kuuchambua mfumo wenyewe ni kurahisisha jambo kubwa.

Swali la msingi leo si Nyerere alikosea kiasi gani; ni kwa nini baada ya zaidi ya miaka 60 bado Tanganyika haina Serikali yake kama mshirika wa Muungano, wakati Zanzibar ina taasisi zake za ndani? Hapo ndipo mjadala wa kweli ulipo.

 

[Yoda]

Kama wanataka serikali mbili tuwe na mfumo kama wa Uingereza

 

[Mhaya]

Je, tunalinda Muungano, au tunalinda mfumo ambao polepole umefanya Tanganyika ipoteze uhalisia wake wa kisiasa huku Zanzibar ikiendelea kuwa na utambulisho na taasisi zake ndani na nje ya Muungano?

Hapo ndipo tunapaswa kuanzia. Muungano si tatizo; swali ni muundo wa Muungano. Kama baada ya miaka zaidi ya 60 upande mmoja umeendelea kuwa na Serikali na taasisi zake za ndani, huku upande mwingine ukitumia taasisi za Muungano kusimamia mambo yake ya ndani, basi lazima tujiulize kama huo ni usawa wa kweli.

Tusilinde tu jina la Muungano, tulinde pia haki, utambulisho na mamlaka ya washirika waliouunda.

 

[Mhaya]

Kama wanataka serikali mbili tuwe na mfumo kama wa Uingereza

Hilo linawezekana, lakini kuna jambo la kuweka sawa: mfumo wa Uingereza si “Serikali mbili” kwa maana ya Serikali mbili za washirika wa Muungano; ni mfumo wa devolution. Scotland, Wales na Northern Ireland zina Serikali/Bunge zao kwa mambo yaliyogatuliwa, huku Serikali ya UK ikibaki na mambo ya kitaifa kama ulinzi, diplomasia na masuala mengine yaliyohifadhiwa.

Kwa Tanzania, kama tunataka Serikali mbili tu, basi tunapaswa kujiuliza: Serikali ya Zanzibar iwe na mamlaka gani, na Serikali ya Tanzania Bara/Tanganyika iwe na mamlaka gani, huku Serikali ya Muungano ikisimamia mambo gani?

Kama lengo ni usawa wa kweli, tusichukue jina la mfumo wa Uingereza tu. Tuchukue principle yake ya kugawa mamlaka, kisha tuunde mfumo unaoendana na historia, ukubwa na mazingira ya Tanganyika na Zanzibar.

 

[Yoda]

Hilo linawezekana, lakini kuna jambo la kuweka sawa: mfumo wa Uingereza si “Serikali mbili” kwa maana ya Serikali mbili za washirika wa Muungano; ni mfumo wa devolution. Scotland, Wales na Northern Ireland zina Serikali/Bunge zao kwa mambo yaliyogatuliwa, huku Serikali ya UK ikibaki na mambo ya kitaifa kama ulinzi, diplomasia na masuala mengine yaliyohifadhiwa.

Kwa Tanzania, kama tunataka Serikali mbili tu, basi tunapaswa kujiuliza: Serikali ya Zanzibar iwe na mamlaka gani, na Serikali ya Tanzania Bara/Tanganyika iwe na mamlaka gani, huku Serikali ya Muungano ikisimamia mambo gani?

Kama lengo ni usawa wa kweli, tusichukue jina la mfumo wa Uingereza tu. Tuchukue principle yake ya kugawa mamlaka, kisha tuunde mfumo unaoendana na historia, ukubwa na mazingira ya Tanganyika na Zanzibar.

Serikali ya Zanzibar iwe kama Scotland na Tanganyika iwe kama England. Hakuna kulazimisha mmojawapo kati ya makamu wa Rais au Rais awe Mzanzibar au Mtanganyika, hakuna Sheria ya kusema vyama vya siasa viwe na raia pande zote mbili za nchi, hakuna kuweka Wazanzibar kwenye maeneo ya utawala na uongozi bara yanayowahusu Watanganyika tu.

 

[NkomaBakhosi]

Tukiacha kwanza hisia, itikadi na hofu za kisiasa, kuna swali moja la msingi: Je, ndani ya Muungano wa watu wawili, Tanganyika bado ipo kama upande wa Muungano, au imegeuka kuwa jina la kihistoria huku Tanzania Bara ikitumika kama sura ya Tanganyika ndani ya Muungano?

A. Kuhusu utambulisho wa Tanganyika

1. Tanganyika iko wapi kikatiba leo?

2. Kama Muungano uliundwa na Tanganyika na Zanzibar, kwa nini Zanzibar imeendelea kubaki na utambulisho wake wa kisiasa, wakati Tanganyika haina Serikali yake?

3. Je, tunaweza kusema kuna Muungano wa pande mbili ikiwa upande mmoja una Serikali yake na mwingine hauna?

4. Ni lini Tanganyika ilikoma kuwa na taasisi zake kama upande wa Muungano, na uamuzi huo ulifanyika kwa utaratibu gani?

5. Je, kuitumia Tanzania Bara kama jina la eneo la Muungano kunatosha kulinda utambulisho wa Tanganyika, au kunazidi kuufuta taratibu?

B. Kuhusu “kofia mbili” za Zanzibar

6. Zanzibar inaweza kuwa Zanzibar yenye Serikali, Baraza la Wawakilishi na Katiba yake, huku pia ikiwa sehemu ya Tanzania; kwa nini Tanganyika haina mfumo unaolingana?

7. Kwa nini Mzanzibari anaweza kutambulika kisiasa kupitia Zanzibar na Tanzania, lakini Mtanganyika anawakilishwa moja kwa moja kupitia Tanzania pekee?

8. Kama Zanzibar ina taasisi za kushughulikia mambo yake yasiyo ya Muungano, ni taasisi gani za Tanganyika zinazofanya kazi hiyo?

9. Je, mfumo huu unatengeneza usawa wa kweli kati ya washirika wa Muungano, au unazalisha hali ambayo Zanzibar inaonekana kama upande wa Muungano, huku Tanganyika ikionekana kama Muungano wenyewe?

10. Kama Zanzibar ina uwezo wa kujenga na kuhifadhi taasisi zake, nini kinazuia Tanganyika kuwa na taasisi zake bila kuathiri Muungano?

C. Kuhusu Bunge na mamlaka

11. Bunge la Tanzania linapotunga sheria zinazohusu mambo yasiyo ya Muungano kwa Tanzania Bara, linatenda kama Bunge la Muungano au kama Bunge la Tanganyika?

12. Kama ni Bunge la Muungano, ni wapi chombo cha kutunga sheria kwa mambo yasiyo ya Muungano upande wa Tanganyika?

13. Je, kutokuwepo kwa Bunge au chombo mahsusi cha Tanganyika kunamaanisha kwamba mambo ya Tanganyika yanajadiliwa ndani ya chombo kilichoundwa kwa ajili ya Muungano?

14. Zanzibar ina Baraza la Wawakilishi kwa mambo yake yasiyo ya Muungano. Tanganyika ina chombo gani kinacholingana na hicho?

15. Je, mfumo huu unaweza kuitwa usawa wa washirika wawili, au ni mfumo ambao mamlaka ya upande mmoja yameingizwa ndani ya taasisi za Muungano?

D. Kuhusu Katiba

16. Kama Zanzibar ina Katiba yake, Tanganyika ina Katiba ipi kama upande wa Muungano?

17. Je, Katiba ya Tanzania inatosha kuwakilisha maslahi ya Muungano na wakati huo huo kuchukua nafasi ya Katiba ya Tanganyika?

18. Kama Zanzibar inaweza kuwa na Katiba yake ndani ya Muungano, kwa nini Tanganyika isiwe na Katiba yake inayosimamia mambo yake yasiyo ya Muungano?

19. Je, kutokuwepo kwa Katiba mahsusi ya Tanganyika kunachangia kupotea kwa uhalisia wa Tanganyika kama mshirika wa Muungano?

E. Kuhusu mamlaka na rasilimali

20. Ni nani anayemiliki na kusimamia rasilimali za Tanganyika kwa niaba ya Watanganyika?

21. Je, Watanganyika wana chombo chenye mamlaka ya moja kwa moja ya kujadili masuala yao ya ndani bila kuyapitisha kwanza kwenye mfumo wa Tanzania?

22. Kama kuna masuala ambayo si ya Muungano, kwa nini upande wa Tanganyika uyasimamie kupitia taasisi za Tanzania badala ya taasisi zake?

23. Je, mfumo huu unafanya Watanganyika wawe na uwezo mdogo wa kujielekeza kisera, kiuchumi na kiutawala kuliko ambavyo wangeweza kuwa nao kama wangekuwa na Serikali ya Tanganyika?

F. Kuhusu mustakabali

24. Tukiendelea na mfumo huu kwa miaka 50 ijayo, Tanganyika itakuwa na utambulisho gani wa kisiasa?

25. Je, kizazi kijacho kitaweza kutofautisha kati ya Tanganyika, Tanzania Bara na Tanzania, au majina hayo yataendelea kuchanganywa mpaka Tanganyika ibaki kwenye vitabu vya historia?

26. Kama Zanzibar itaendelea kuhifadhi taasisi zake, ni nini kitakachohakikisha kwamba Tanganyika nayo haiendelei kupoteza taasisi na utambulisho wake?

27. Je, tunataka Muungano ambao pande zote mbili zinatambulika na kuwa na taasisi zao, au Muungano ambao upande mmoja una taasisi zake huku mwingine ukifunikwa na taasisi za Muungano?

28. Je, kulinda Muungano lazima kuwe na gharama ya kupoteza utambulisho wa mmoja wa waanzilishi wake?

29. Kama tatizo si Muungano wenyewe bali ni muundo wake, kwa nini tusijadili upya muundo unaoweza kuhifadhi Muungano huku ukirejesha taasisi na mamlaka ya Tanganyika?

30. Na swali la mwisho kabisa:

Ikiwa Muungano ni ushirika wa Tanganyika na Zanzibar, kwa nini Zanzibar bado inaweza kujitokeza kama Zanzibar yenyewe na Tanzania kwa wakati mmoja, wakati Tanganyika imebeba jina la Tanzania kiasi kwamba imekuwa vigumu hata kutambulika kama mshirika wa pili wa Muungano?

SWALI LA MSINGI

Je, tunalinda Muungano, au tunalinda mfumo ambao polepole umefanya Tanganyika ipoteze uhalisia wake wa kisiasa huku Zanzibar ikiendelea kuwa na utambulisho na taasisi zake ndani na nje ya Muungano?

Hili si lazima liwe swali la kuvunja Muungano.

Ni swali la kuuliza: “Muungano wa aina gani tunataka kuwaachia watoto wetu?”

Kisheria:

Ubaguzi wa Umiliki wa Ardhi

Sheria za ardhi kati ya Bara na Visiwani zinakinzana wazi, jambo linalompa Mzanzibari uhuru Bara lakini linamnyima Mtanganyika haki sawa kule Visiwani:

Zanzibar (Kifungu cha 11 cha Sheria ya Umiliki wa Ardhi - Land Tenure Act, No. 12 of 1992): Kifungu hiki kinatamka wazi kuwa

"Haki ya Umiliki wa Kudumu wa Ardhi (Right of Occupancy) inapewa raia wa Zanzibar pekee".

Watanzania kutoka Bara (Mainland) wanachukuliwa kisheria sawa na wageni (foreigners). Hawawezi kununua au kumiliki ardhi moja kwa moja, bali wanaruhusiwa kukodisha tu (leasehold) kupitia miradi maalum ya uwekezaji ya ZIPA. [1] (Land Purchase in Zanzibar), [2] (Zanzibar Land Tenure: A Complete Guide for Foreign Buyers), [3] (Invest in Zanzibar: Complete ZIPA & Legal Advisory Guide - Gerpat Solutions)

Tanzania Bara (Sheria ya Ardhi - Land Act, 1999):

Tofauti na kule, sheria ya Bara haimbagui Mzanzibari. Chini ya sheria hii, raia yeyote wa Jamhuri ya Muungano (akiwemo Mzanzibari) ana haki kamili ya kuomba na kupewa Haki ya Umiliki wa Kudumu wa ardhi, kununua viwanja, na kujenga utajiri wa kudumu bila vizuizi vyovyote vya kiutambulisho.

2. Kisheria: Mafuta na Gesi (Ulinzi wa Rasilimali za Zanzibar)Mjadala huu umekuwa wa kihistoria, lakini makubaliano na mabadiliko ya kisheria yamethibitisha kuwa Zanzibar inajilinda kipekee:

Sheria ya Mafuta ya Mwaka 2015 (Petroleum Act, 2015) na Sheria ya Zanzibar ya Mwaka 2016 (Zanzibar Oil and Gas Upstream Act, No. 6 of 2016): Kupitia sheria hizi, suala la Mafuta na Gesi Asilia liliondolewa rasmi kwenye Orodha ya Mambo ya Muungano.

[1] (https://ippmedia.co.tz/the-guardian...ues-axed-from-union-matters-2026-09-02-114818), [2] (https://search.ebscohost.com/login....G8cMioxlsOrxhCWWLV7aPMxu8QH5RGs4cABJw==&crl=f)

Bunge la Jamhuri ya Muungano na Baraza la Wawakilishi Zanzibar vilikubaliana kuwa mafuta na gesi vikipatikana Zanzibar ni mali ya Zanzibar pekee. Kisheria, upande wa Bara hauna haki ya kudai hata senti moja ya mapato ya mafuta yatakayopatikana Zanzibar.

Hata hivyo, mapato ya rasilimali za Bara bando yanagharimia mamlaka nyingi za Muungano


Kuna ukosefu mkubwa wa uwiano (asymmetry).

Zanzibar inatumia kivuli cha "Muungano" kunufaika na soko huru la ardhi la Bara, ajira za Muungano, na nishati ya ruzuku kutoka Bara. Wakati huo huo, inatumia sheria zake za ndani (kama Land Tenure Act na ZANID) kujiwekea ukuta ili kuzuia Mtanzania wa Bara asifaidi chochote kule Visiwani.

[1] (Zanzibar Land Tenure: A Complete Guide for Foreign Buyers), [2] (Ministry of Water, Energy and Minerals), [3] (https://www.edenlawchambers.co.tz/2023/12/12/land-purchase-in-zanzibar/)Hili ndilo andiko linalomfanya mwananchi wa kawaida wa Bara kuona Serikali Tatu ni suluhu—ili Tanganyika nayo iwe na sheria za kulinda ardhi na rasilimali zake kama ifanyavyo Zanzibar