Kuna wakati katika historia ya taifa ambapo maswali huwa muhimu kuliko majibu ya haraka. Kuna wakati wananchi hulazimika kutafakari si kwa sababu hawana imani na nchi yao, bali kwa sababu wanataka kuelewa kinachoendelea ndani ya mfumo wanaoutegemea kuwalinda.
Leo, swali kubwa si kuhusu nani anapenda serikali na nani anaipinga. Swali kubwa ni kuhusu usalama wa Mtanzania, thamani ya maisha yake na namna mamlaka ya nchi yanavyotumika.
Madai ya utekaji, watu kutoweka, mauaji na vitendo vya kutisha vinavyoripotiwa nchini yanapaswa kuchukuliwa kwa uzito mkubwa. Haya si masuala ya kushindana kisiasa. Ni masuala yanayogusa haki ya msingi ya binadamu kuishi, kuwa huru na kulindwa na sheria.
Ninachotaka kukichambua hapa si kutafuta mtu wa kumhukumu bila ushahidi. Nataka kuangalia mfumo mzima wa uongozi na kuuliza maswali ambayo naamini kila Mtanzania mwenye kuithamini nchi yake anapaswa kuyatafakari.
1. RAIS ANAJUA KINACHOENDELEA AU ANAZUNGUKWA NA TAARIFA ZILIZOCHUJWA?
Katika mfumo wa dola, Rais ndiye mwenye dhamana kubwa ya uongozi wa nchi. Ana mamlaka, washauri, mawaziri, vyombo vya usalama na mifumo ya kupata taarifa.
Je, taarifa zinazofika kwa Rais zinaakisi hali halisi ya wananchi au zinaakisi namna watendaji wanavyotaka Rais aione nchi?
Kuna tofauti kubwa kati ya kuongoza nchi kwa taarifa sahihi na kuongoza nchi kwa taarifa zinazopangwa ili kumfurahisha kiongozi.
Kiongozi anaweza kuzungukwa na watu wengi wenye vyeo vikubwa, lakini kama hakuna anayethubutu kumweleza ukweli mchungu, basi wingi wa washauri unaweza kuwa udhaifu badala ya kuwa nguvu.
Rais anapaswa kujiuliza: Je, ninajua kile kinachotokea katika mitaa ya kawaida? Je, ninajua hofu inayozungumzwa na baadhi ya familia? Je, ninajua maumivu ya ndugu wanaotafuta wapendwa wao ambao hawajulikani walipo?
Kama taarifa hizi zinafika mezani kwa Rais, tunahitaji kujua hatua zinazochukuliwa. Kama hazifiki, tunahitaji kujua ni kwa nini mfumo wa taarifa unashindwa kufanya kazi.
Rais hapaswi kupimwa kwa taarifa nzuri anazopewa, bali pia kwa uwezo wake wa kukabiliana na ukweli usiopendeza.
2. BARAZA LA MAWAZIRI LINAPOKETI, LINASHAURI NINI?
Kwa mujibu wa Ibara ya 54 ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Baraza la Mawaziri ni chombo kikuu cha kumshauri Rais katika masuala yanayohusu utekelezaji wa mamlaka yake.
Hii ina maana kwamba Baraza la Mawaziri halipaswi kuwa sehemu ya taratibu za kawaida za serikali pekee. Lina jukumu muhimu katika kutafakari changamoto za nchi na kutoa ushauri kwa Rais.
Sasa tujiulize:
*Je, suala la usalama wa wananchi linapewa nafasi gani katika vikao vya Baraza la Mawaziri?
*Je, mawaziri wanajadili madhara ya hofu inayotokana na madai ya utekaji na watu kutoweka?
*Je, wanatoa ushauri unaolenga kutatua matatizo au wanajikita zaidi katika kulinda taswira ya serikali?
*Je, waziri anaweza kumweleza Rais kwamba kuna jambo limefanyika vibaya ndani ya mfumo wa serikali bila kuogopa matokeo ya kusema ukweli?
Hatujui maudhui ya vikao vyao vya ndani, na hatupaswi kujifanya tunajua. Lakini wananchi wana haki ya kutarajia matokeo ya ushauri huo kupitia sera, hatua za uchunguzi na uwajibikaji.
Nchi haihitaji mawaziri wanaoweza kueleza mafanikio ya serikali pekee. Inahitaji viongozi wanaoweza pia kueleza mapungufu yake na kupendekeza marekebisho.
Wakati mwingine ushauri muhimu zaidi ambao kiongozi anaweza kupewa si ule unaomfanya ajisikie vizuri, bali ule unaomfanya atafakari upya namna anavyotumia mamlaka yake.
3. BARAZA LA USALAMA LA TAIFA LINALINDA USALAMA WA NANI?
Tanzania ina Baraza la Usalama la Taifa lililoanzishwa kwa sheria. Sheria ya Baraza la Usalama la Taifa, Sura ya 61, inaweka mfumo wa kuratibu masuala ya ulinzi na usalama wa taifa.
Kwa hiyo, ninapouliza kuhusu ushauri wa Baraza hili, si kwamba ninadai kujua kinachojadiliwa katika vikao vyake vya ndani.
Ninachouliza ni kuhusu matokeo ya jukumu lake kwa taifa.
*Je, usalama wa taifa unaeleweka kuwa kulinda mipaka, taasisi na mamlaka pekee, au unajumuisha pia kulinda maisha, utu na haki za wananchi?
Ni muhimu kuelewa kwamba serikali inaweza kuwa na taasisi imara za ulinzi lakini wananchi bado wakawa na maswali kuhusu usalama wao binafsi.
Usalama wa taifa haupaswi kupimwa kwa utulivu wa ofisi za serikali pekee. Unapaswa pia kupimwa kwa uwezo wa mwananchi kuishi bila hofu ya kutishiwa, kushambuliwa au kupotea bila maelezo.
Kama kuna mtu ametekwa, familia yake inahitaji majibu.
Kama kuna mtu ameuawa, familia yake inahitaji haki.
Kama kuna mtu ametuhumiwa kufanya kosa, anapaswa kufikishwa katika mfumo wa sheria na kupata haki yake.
Huwezi kujenga usalama wa kudumu kwa kumfanya mwananchi aogope taasisi zinazopaswa kumlinda.
4. JE, SERIKALI INAWEZA KUJILINDA NA UKOSOAJI HADI IKASAHAU KUJIREKEBISHA?
Moja ya changamoto kubwa katika mifumo ya kisiasa ni kuchanganya ukosoaji wa serikali na uadui dhidi ya taifa.
Haya ni mambo mawili tofauti kabisa.
Mwananchi anaweza kuipenda Tanzania lakini asiwe ameridhishwa na utendaji wa serikali iliyopo madarakani.
Anaweza kuheshimu taasisi za nchi lakini akataka zijibu maswali magumu.
Anaweza kutetea amani lakini akataka uchunguzi wa madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu.
Kukosoa serikali si sawa na kuichukia nchi.
Na serikali inapokosolewa, haipaswi kuanza kwa kutafuta namna ya kumshughulikia mkosoaji. Inapaswa kwanza kutafakari kama kuna jambo linalohitaji kurekebishwa.
Serikali inayojenga uaminifu inapaswa kuwa na uwezo wa kutofautisha mkosoaji, mhalifu na mtu anayetoa taarifa za ukiukwaji wa haki.
Huwezi kutatua tatizo la wananchi kwa kuwafanya waogope kulizungumzia.
5. TATIZO LA TAASISI KUSHINDWA KUJENGA UWAZI
Taifa haliendeshwi na mtu mmoja. Linaendeshwa na taasisi zenye majukumu tofauti.
Kuna Jeshi la Polisi, vyombo vya ulinzi, vyombo vya uchunguzi, mahakama, ofisi za mashtaka na taasisi nyingine za umma.
Kila taasisi ina mipaka ya kisheria na wajibu wake.
Lakini wananchi wanapokuwa na maswali kuhusu tukio fulani, wanahitaji kuona taasisi zikifanya kazi kwa uwazi na kwa kufuata sheria.
Kwa mfano, mtu anapotoweka, familia yake inahitaji kujua kama amekamatwa, anashikiliwa wapi, kwa tuhuma zipi na ni mamlaka gani inayohusika.
Kama mamlaka zinakanusha kumshikilia mtu, lakini familia inaendelea kuishi bila kujua alipo, suala hilo linahitaji uchunguzi wenye uaminifu.
Hakuna sababu ya kuifanya familia iishi katika sintofahamu isiyo na mwisho.
Na hapa ndipo umuhimu wa uchunguzi huru unapojitokeza.
Uchunguzi haupaswi kuanza kwa kuamua nani ana hatia. Unapaswa kuanza kwa kutafuta ukweli, kuhifadhi ushahidi na kubaini wahusika kwa mujibu wa sheria.
6. KWA NINI UKIMYA WA SERIKALI UNAWEZA KUZALISHA MASHAKA MAKUBWA?
Katika masuala nyeti ya usalama, ukimya wa serikali unaweza kuwa na madhara makubwa.
Wananchi wanapokosa taarifa za kuaminika, nafasi hujazwa na uvumi, hofu na tafsiri mbalimbali.
Mtu akiona hakuna majibu, anaanza kujiuliza maswali.
Mtu akiona hakuna matokeo ya uchunguzi, anaanza kupoteza imani.
Na mtu anapopoteza imani kwa taasisi, tatizo linakuwa kubwa kuliko tukio moja lililoanzisha maswali hayo.
Ndiyo maana serikali inapaswa kuelewa kwamba uwazi si zawadi inayotolewa kwa wananchi. Ni sehemu ya uwajibikaji wa utawala bora.
Ripoti ya Human Rights Watch ya mwaka 2026 na ripoti za Amnesty International zimeibua masuala mazito kuhusu matumizi ya nguvu, watu kutoweka na ukosefu wa uwajibikaji nchini Tanzania.
Haya yanahitaji majibu ya serikali yanayotegemea ushahidi, si majibizano ya kisiasa.
7. MAUMIVU YA FAMILIA HAYAPIMWI KWA TAARIFA ZA HABARI
Hapa ndipo tunapaswa kusimama na kutafakari kama binadamu.
Fikiria mzazi ambaye mtoto wake ametoka nyumbani asubuhi na hajarudi.
Fikiria mama anayepiga simu mara kwa mara bila kupata majibu.
Fikiria mtoto anayemuuliza mama yake baba yake yuko wapi.
Fikiria ndugu wanaozunguka vituo vya polisi, hospitali na ofisi mbalimbali wakitafuta taarifa.
Kwao, hili si mjadala wa kisiasa.
Hawajali nani yuko madarakani au nani anaongoza chama gani. Wanachohitaji ni kujua ndugu yao yuko wapi.
Na kama amefariki, wanahitaji ukweli na haki.
Huwezi kueleza maumivu ya familia kwa hotuba ya dakika kumi. Huwezi kuyafuta kwa kauli ya kisiasa.
Ndiyo maana thamani ya maisha ya Mtanzania inapaswa kuwa juu ya maslahi ya mtu, chama au taasisi yoyote.
8. AMANI BILA HAKI INAWEZA KUWA UKIMYA, SI UTULIVU WA KWELI
Mara nyingi tunasikia viongozi wakisisitiza amani na utulivu.
Hilo ni jambo muhimu. Hakuna taifa linaloweza kuendelea vizuri bila amani.
Lakini tunapaswa kujiuliza: Amani tunayozungumzia ina misingi gani?
Je, ni amani ambayo mtu anaweza kuuliza swali bila kutishiwa?
Je, ni amani ambayo mwananchi anaweza kukosoa sera bila kuonekana kuwa adui?
Je, ni amani ambayo familia inaweza kudai haki bila kuogopa?
Amani ya kudumu inahitaji haki, uaminifu, sheria na taasisi zinazowajibika.
Wananchi wanapokuwa na uhakika kwamba sheria inawalinda wote, uwezekano wa kujenga imani kwa taasisi za nchi unaongezeka.
Hatuwezi kutenganisha amani na haki kana kwamba ni vitu visivyohusiana.
9. RAIS ANAPASWA KUJIULIZA HISTORIA ITAMKUMBUKAJE?
Uongozi ni dhamana ya muda.
Kila Rais anapokea nchi kutoka katika historia na kuikabidhi kwa kizazi kinachofuata.
Ndiyo maana historia haiandikwi kwa hotuba pekee. Inaandikwa pia kwa namna viongozi walivyoshughulikia changamoto zilizowakabili.
Rais anaweza kujenga barabara, shule, hospitali na miundombinu mingine. Hayo ni mambo muhimu katika maendeleo.
Lakini katika kipimo cha uongozi, pia kuna swali la msingi: Je, wakati wa uongozi wake, mwananchi alijisikia salama? Je, haki ilipatikana? Je, taasisi ziliwajibika? Je, mtu mwenye mamlaka aliyekosea aliwajibishwa?
Haya ni maswali ambayo hayapaswi kuonekana kuwa mashambulizi dhidi ya Rais. Ni maswali ya kawaida kuhusu dhamana ya uongozi.
Historia haipaswi kuwa sehemu ya kujisifu pekee. Inapaswa pia kuwa sehemu ya kujitathmini.
10. MASWALI YANGU KWA RAIS NA VIONGOZI WOTE WENYE DHAMANA
Mheshimiwa Rais, ninakuuliza:
Je, taarifa unazopewa kuhusu usalama wa wananchi zinaakisi hali halisi ya nchi?
Je, Baraza la Mawaziri linajadili kwa kina madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu na kutoa ushauri unaohitajika?
Je, Baraza la Usalama la Taifa linazingatia usalama wa mwananchi wa kawaida kama sehemu ya usalama wa taifa?
Je, serikali iko tayari kuweka wazi matokeo ya uchunguzi wa matukio mazito yanayoathiri maisha ya wananchi?
Je, taasisi zinazotuhumiwa zinaweza kuchunguzwa kwa uhuru bila kuingiliwa na maslahi ya kisiasa?
Je, serikali iko tayari kuwawajibisha wahusika wowote, bila kujali vyeo vyao, ikiwa ushahidi utathibitisha makosa?
Je, wananchi wanaweza kuikosoa serikali bila kuhofia maisha na usalama wao?
Haya si maswali ya mtu anayetafuta ugomvi na serikali. Ni maswali ya raia anayetaka kujua kama mfumo wa nchi yake unatimiza wajibu wake.
HITIMISHO: TAIFA NI KUBWA KULIKO VIONGOZI WAKE
Ninaamini Tanzania ni kubwa kuliko mtu yeyote, taasisi yoyote au chama chochote cha siasa.
Rais ni kiongozi wa nchi kwa mujibu wa Katiba, lakini nchi si mali yake binafsi. Mawaziri wanatekeleza dhamana ya umma. Vyombo vya ulinzi vina mamlaka yanayotokana na sheria. Na wananchi ndio msingi wa taifa.
Kwa hiyo, hakuna taasisi inayopaswa kujiona kuwa haiwezi kuulizwa maswali.
Kuna tofauti kati ya kulinda serikali na kulinda taifa. Serikali ni ya kipindi fulani cha uongozi, lakini taifa linaendelea kuwepo hata viongozi wanapobadilika.
Kama kuna makosa ndani ya mfumo, kuyafichua na kuyarekebisha si kuisaliti nchi. Ni kuilinda nchi.
Kama kuna watu wameonewa, kuwatafutia haki si kuleta vurugu. Ni kutetea misingi ya taifa.
Kama kuna viongozi wameshindwa kutekeleza wajibu wao, kuwawajibisha kwa mujibu wa sheria si kudhoofisha serikali. Ni kuimarisha taasisi.
Ninachokataa ni mazingira ambayo mwananchi anaanza kuona kwamba usalama wake unategemea kukaa kimya.
Ninachokataa ni hali ambayo familia inakosa majibu kuhusu ndugu yake aliyetoweka.
Ninachokataa ni dhana kwamba mtu anapaswa kuchagua kati ya kuwa na haki ya kuzungumza na kuwa na usalama wa maisha yake.
Mheshimiwa Rais, usalama wa nchi haupaswi kuishia kwenye ulinzi wa Ikulu, mipaka na taasisi za dola. Usalama wa nchi unaanzia kwenye usalama wa mwananchi wa kawaida.
Mwananchi anayefungua duka lake asubuhi, dereva anayesafirisha abiria, kijana anayetafuta ajira, mama anayempeleka mtoto shule na mkulima anayelima shamba lake wote wanastahili kuishi kwa amani na kuheshimiwa na sheria.
Hao ndio taifa.
Na kama taifa linataka kuendelea, lazima maisha yao yahesabiwe kuwa na thamani.
SERIKALI ZINAPITA, VIONGOZI WANAPITA, VYAMA VINAPITA, LAKINI TAIFA LINABAKI. TUSILINDE MADARAKA KULIKO TUNAVYOLINDA MAISHA YA WANANCHI
.
Historia itakumbuka si tu nani alikuwa na mamlaka, bali pia mamlaka hayo yalitumika vipi kulinda utu, haki na maisha ya watu.
Leo, swali kubwa si kuhusu nani anapenda serikali na nani anaipinga. Swali kubwa ni kuhusu usalama wa Mtanzania, thamani ya maisha yake na namna mamlaka ya nchi yanavyotumika.
Madai ya utekaji, watu kutoweka, mauaji na vitendo vya kutisha vinavyoripotiwa nchini yanapaswa kuchukuliwa kwa uzito mkubwa. Haya si masuala ya kushindana kisiasa. Ni masuala yanayogusa haki ya msingi ya binadamu kuishi, kuwa huru na kulindwa na sheria.
Ninachotaka kukichambua hapa si kutafuta mtu wa kumhukumu bila ushahidi. Nataka kuangalia mfumo mzima wa uongozi na kuuliza maswali ambayo naamini kila Mtanzania mwenye kuithamini nchi yake anapaswa kuyatafakari.
1. RAIS ANAJUA KINACHOENDELEA AU ANAZUNGUKWA NA TAARIFA ZILIZOCHUJWA?
Katika mfumo wa dola, Rais ndiye mwenye dhamana kubwa ya uongozi wa nchi. Ana mamlaka, washauri, mawaziri, vyombo vya usalama na mifumo ya kupata taarifa.
Je, taarifa zinazofika kwa Rais zinaakisi hali halisi ya wananchi au zinaakisi namna watendaji wanavyotaka Rais aione nchi?
Kuna tofauti kubwa kati ya kuongoza nchi kwa taarifa sahihi na kuongoza nchi kwa taarifa zinazopangwa ili kumfurahisha kiongozi.
Kiongozi anaweza kuzungukwa na watu wengi wenye vyeo vikubwa, lakini kama hakuna anayethubutu kumweleza ukweli mchungu, basi wingi wa washauri unaweza kuwa udhaifu badala ya kuwa nguvu.
Rais anapaswa kujiuliza: Je, ninajua kile kinachotokea katika mitaa ya kawaida? Je, ninajua hofu inayozungumzwa na baadhi ya familia? Je, ninajua maumivu ya ndugu wanaotafuta wapendwa wao ambao hawajulikani walipo?
Kama taarifa hizi zinafika mezani kwa Rais, tunahitaji kujua hatua zinazochukuliwa. Kama hazifiki, tunahitaji kujua ni kwa nini mfumo wa taarifa unashindwa kufanya kazi.
Rais hapaswi kupimwa kwa taarifa nzuri anazopewa, bali pia kwa uwezo wake wa kukabiliana na ukweli usiopendeza.
2. BARAZA LA MAWAZIRI LINAPOKETI, LINASHAURI NINI?
Kwa mujibu wa Ibara ya 54 ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Baraza la Mawaziri ni chombo kikuu cha kumshauri Rais katika masuala yanayohusu utekelezaji wa mamlaka yake.
Hii ina maana kwamba Baraza la Mawaziri halipaswi kuwa sehemu ya taratibu za kawaida za serikali pekee. Lina jukumu muhimu katika kutafakari changamoto za nchi na kutoa ushauri kwa Rais.
Sasa tujiulize:
*Je, suala la usalama wa wananchi linapewa nafasi gani katika vikao vya Baraza la Mawaziri?
*Je, mawaziri wanajadili madhara ya hofu inayotokana na madai ya utekaji na watu kutoweka?
*Je, wanatoa ushauri unaolenga kutatua matatizo au wanajikita zaidi katika kulinda taswira ya serikali?
*Je, waziri anaweza kumweleza Rais kwamba kuna jambo limefanyika vibaya ndani ya mfumo wa serikali bila kuogopa matokeo ya kusema ukweli?
Hatujui maudhui ya vikao vyao vya ndani, na hatupaswi kujifanya tunajua. Lakini wananchi wana haki ya kutarajia matokeo ya ushauri huo kupitia sera, hatua za uchunguzi na uwajibikaji.
Nchi haihitaji mawaziri wanaoweza kueleza mafanikio ya serikali pekee. Inahitaji viongozi wanaoweza pia kueleza mapungufu yake na kupendekeza marekebisho.
Wakati mwingine ushauri muhimu zaidi ambao kiongozi anaweza kupewa si ule unaomfanya ajisikie vizuri, bali ule unaomfanya atafakari upya namna anavyotumia mamlaka yake.
3. BARAZA LA USALAMA LA TAIFA LINALINDA USALAMA WA NANI?
Tanzania ina Baraza la Usalama la Taifa lililoanzishwa kwa sheria. Sheria ya Baraza la Usalama la Taifa, Sura ya 61, inaweka mfumo wa kuratibu masuala ya ulinzi na usalama wa taifa.
Kwa hiyo, ninapouliza kuhusu ushauri wa Baraza hili, si kwamba ninadai kujua kinachojadiliwa katika vikao vyake vya ndani.
Ninachouliza ni kuhusu matokeo ya jukumu lake kwa taifa.
*Je, usalama wa taifa unaeleweka kuwa kulinda mipaka, taasisi na mamlaka pekee, au unajumuisha pia kulinda maisha, utu na haki za wananchi?
Ni muhimu kuelewa kwamba serikali inaweza kuwa na taasisi imara za ulinzi lakini wananchi bado wakawa na maswali kuhusu usalama wao binafsi.
Usalama wa taifa haupaswi kupimwa kwa utulivu wa ofisi za serikali pekee. Unapaswa pia kupimwa kwa uwezo wa mwananchi kuishi bila hofu ya kutishiwa, kushambuliwa au kupotea bila maelezo.
Kama kuna mtu ametekwa, familia yake inahitaji majibu.
Kama kuna mtu ameuawa, familia yake inahitaji haki.
Kama kuna mtu ametuhumiwa kufanya kosa, anapaswa kufikishwa katika mfumo wa sheria na kupata haki yake.
Huwezi kujenga usalama wa kudumu kwa kumfanya mwananchi aogope taasisi zinazopaswa kumlinda.
4. JE, SERIKALI INAWEZA KUJILINDA NA UKOSOAJI HADI IKASAHAU KUJIREKEBISHA?
Moja ya changamoto kubwa katika mifumo ya kisiasa ni kuchanganya ukosoaji wa serikali na uadui dhidi ya taifa.
Haya ni mambo mawili tofauti kabisa.
Mwananchi anaweza kuipenda Tanzania lakini asiwe ameridhishwa na utendaji wa serikali iliyopo madarakani.
Anaweza kuheshimu taasisi za nchi lakini akataka zijibu maswali magumu.
Anaweza kutetea amani lakini akataka uchunguzi wa madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu.
Kukosoa serikali si sawa na kuichukia nchi.
Na serikali inapokosolewa, haipaswi kuanza kwa kutafuta namna ya kumshughulikia mkosoaji. Inapaswa kwanza kutafakari kama kuna jambo linalohitaji kurekebishwa.
Serikali inayojenga uaminifu inapaswa kuwa na uwezo wa kutofautisha mkosoaji, mhalifu na mtu anayetoa taarifa za ukiukwaji wa haki.
Huwezi kutatua tatizo la wananchi kwa kuwafanya waogope kulizungumzia.
5. TATIZO LA TAASISI KUSHINDWA KUJENGA UWAZI
Taifa haliendeshwi na mtu mmoja. Linaendeshwa na taasisi zenye majukumu tofauti.
Kuna Jeshi la Polisi, vyombo vya ulinzi, vyombo vya uchunguzi, mahakama, ofisi za mashtaka na taasisi nyingine za umma.
Kila taasisi ina mipaka ya kisheria na wajibu wake.
Lakini wananchi wanapokuwa na maswali kuhusu tukio fulani, wanahitaji kuona taasisi zikifanya kazi kwa uwazi na kwa kufuata sheria.
Kwa mfano, mtu anapotoweka, familia yake inahitaji kujua kama amekamatwa, anashikiliwa wapi, kwa tuhuma zipi na ni mamlaka gani inayohusika.
Kama mamlaka zinakanusha kumshikilia mtu, lakini familia inaendelea kuishi bila kujua alipo, suala hilo linahitaji uchunguzi wenye uaminifu.
Hakuna sababu ya kuifanya familia iishi katika sintofahamu isiyo na mwisho.
Na hapa ndipo umuhimu wa uchunguzi huru unapojitokeza.
Uchunguzi haupaswi kuanza kwa kuamua nani ana hatia. Unapaswa kuanza kwa kutafuta ukweli, kuhifadhi ushahidi na kubaini wahusika kwa mujibu wa sheria.
6. KWA NINI UKIMYA WA SERIKALI UNAWEZA KUZALISHA MASHAKA MAKUBWA?
Katika masuala nyeti ya usalama, ukimya wa serikali unaweza kuwa na madhara makubwa.
Wananchi wanapokosa taarifa za kuaminika, nafasi hujazwa na uvumi, hofu na tafsiri mbalimbali.
Mtu akiona hakuna majibu, anaanza kujiuliza maswali.
Mtu akiona hakuna matokeo ya uchunguzi, anaanza kupoteza imani.
Na mtu anapopoteza imani kwa taasisi, tatizo linakuwa kubwa kuliko tukio moja lililoanzisha maswali hayo.
Ndiyo maana serikali inapaswa kuelewa kwamba uwazi si zawadi inayotolewa kwa wananchi. Ni sehemu ya uwajibikaji wa utawala bora.
Ripoti ya Human Rights Watch ya mwaka 2026 na ripoti za Amnesty International zimeibua masuala mazito kuhusu matumizi ya nguvu, watu kutoweka na ukosefu wa uwajibikaji nchini Tanzania.
Haya yanahitaji majibu ya serikali yanayotegemea ushahidi, si majibizano ya kisiasa.
7. MAUMIVU YA FAMILIA HAYAPIMWI KWA TAARIFA ZA HABARI
Hapa ndipo tunapaswa kusimama na kutafakari kama binadamu.
Fikiria mzazi ambaye mtoto wake ametoka nyumbani asubuhi na hajarudi.
Fikiria mama anayepiga simu mara kwa mara bila kupata majibu.
Fikiria mtoto anayemuuliza mama yake baba yake yuko wapi.
Fikiria ndugu wanaozunguka vituo vya polisi, hospitali na ofisi mbalimbali wakitafuta taarifa.
Kwao, hili si mjadala wa kisiasa.
Hawajali nani yuko madarakani au nani anaongoza chama gani. Wanachohitaji ni kujua ndugu yao yuko wapi.
Na kama amefariki, wanahitaji ukweli na haki.
Huwezi kueleza maumivu ya familia kwa hotuba ya dakika kumi. Huwezi kuyafuta kwa kauli ya kisiasa.
Ndiyo maana thamani ya maisha ya Mtanzania inapaswa kuwa juu ya maslahi ya mtu, chama au taasisi yoyote.
8. AMANI BILA HAKI INAWEZA KUWA UKIMYA, SI UTULIVU WA KWELI
Mara nyingi tunasikia viongozi wakisisitiza amani na utulivu.
Hilo ni jambo muhimu. Hakuna taifa linaloweza kuendelea vizuri bila amani.
Lakini tunapaswa kujiuliza: Amani tunayozungumzia ina misingi gani?
Je, ni amani ambayo mtu anaweza kuuliza swali bila kutishiwa?
Je, ni amani ambayo mwananchi anaweza kukosoa sera bila kuonekana kuwa adui?
Je, ni amani ambayo familia inaweza kudai haki bila kuogopa?
Amani ya kudumu inahitaji haki, uaminifu, sheria na taasisi zinazowajibika.
Wananchi wanapokuwa na uhakika kwamba sheria inawalinda wote, uwezekano wa kujenga imani kwa taasisi za nchi unaongezeka.
Hatuwezi kutenganisha amani na haki kana kwamba ni vitu visivyohusiana.
9. RAIS ANAPASWA KUJIULIZA HISTORIA ITAMKUMBUKAJE?
Uongozi ni dhamana ya muda.
Kila Rais anapokea nchi kutoka katika historia na kuikabidhi kwa kizazi kinachofuata.
Ndiyo maana historia haiandikwi kwa hotuba pekee. Inaandikwa pia kwa namna viongozi walivyoshughulikia changamoto zilizowakabili.
Rais anaweza kujenga barabara, shule, hospitali na miundombinu mingine. Hayo ni mambo muhimu katika maendeleo.
Lakini katika kipimo cha uongozi, pia kuna swali la msingi: Je, wakati wa uongozi wake, mwananchi alijisikia salama? Je, haki ilipatikana? Je, taasisi ziliwajibika? Je, mtu mwenye mamlaka aliyekosea aliwajibishwa?
Haya ni maswali ambayo hayapaswi kuonekana kuwa mashambulizi dhidi ya Rais. Ni maswali ya kawaida kuhusu dhamana ya uongozi.
Historia haipaswi kuwa sehemu ya kujisifu pekee. Inapaswa pia kuwa sehemu ya kujitathmini.
10. MASWALI YANGU KWA RAIS NA VIONGOZI WOTE WENYE DHAMANA
Mheshimiwa Rais, ninakuuliza:
Je, taarifa unazopewa kuhusu usalama wa wananchi zinaakisi hali halisi ya nchi?
Je, Baraza la Mawaziri linajadili kwa kina madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu na kutoa ushauri unaohitajika?
Je, Baraza la Usalama la Taifa linazingatia usalama wa mwananchi wa kawaida kama sehemu ya usalama wa taifa?
Je, serikali iko tayari kuweka wazi matokeo ya uchunguzi wa matukio mazito yanayoathiri maisha ya wananchi?
Je, taasisi zinazotuhumiwa zinaweza kuchunguzwa kwa uhuru bila kuingiliwa na maslahi ya kisiasa?
Je, serikali iko tayari kuwawajibisha wahusika wowote, bila kujali vyeo vyao, ikiwa ushahidi utathibitisha makosa?
Je, wananchi wanaweza kuikosoa serikali bila kuhofia maisha na usalama wao?
Haya si maswali ya mtu anayetafuta ugomvi na serikali. Ni maswali ya raia anayetaka kujua kama mfumo wa nchi yake unatimiza wajibu wake.
HITIMISHO: TAIFA NI KUBWA KULIKO VIONGOZI WAKE
Ninaamini Tanzania ni kubwa kuliko mtu yeyote, taasisi yoyote au chama chochote cha siasa.
Rais ni kiongozi wa nchi kwa mujibu wa Katiba, lakini nchi si mali yake binafsi. Mawaziri wanatekeleza dhamana ya umma. Vyombo vya ulinzi vina mamlaka yanayotokana na sheria. Na wananchi ndio msingi wa taifa.
Kwa hiyo, hakuna taasisi inayopaswa kujiona kuwa haiwezi kuulizwa maswali.
Kuna tofauti kati ya kulinda serikali na kulinda taifa. Serikali ni ya kipindi fulani cha uongozi, lakini taifa linaendelea kuwepo hata viongozi wanapobadilika.
Kama kuna makosa ndani ya mfumo, kuyafichua na kuyarekebisha si kuisaliti nchi. Ni kuilinda nchi.
Kama kuna watu wameonewa, kuwatafutia haki si kuleta vurugu. Ni kutetea misingi ya taifa.
Kama kuna viongozi wameshindwa kutekeleza wajibu wao, kuwawajibisha kwa mujibu wa sheria si kudhoofisha serikali. Ni kuimarisha taasisi.
Ninachokataa ni mazingira ambayo mwananchi anaanza kuona kwamba usalama wake unategemea kukaa kimya.
Ninachokataa ni hali ambayo familia inakosa majibu kuhusu ndugu yake aliyetoweka.
Ninachokataa ni dhana kwamba mtu anapaswa kuchagua kati ya kuwa na haki ya kuzungumza na kuwa na usalama wa maisha yake.
Mheshimiwa Rais, usalama wa nchi haupaswi kuishia kwenye ulinzi wa Ikulu, mipaka na taasisi za dola. Usalama wa nchi unaanzia kwenye usalama wa mwananchi wa kawaida.
Mwananchi anayefungua duka lake asubuhi, dereva anayesafirisha abiria, kijana anayetafuta ajira, mama anayempeleka mtoto shule na mkulima anayelima shamba lake wote wanastahili kuishi kwa amani na kuheshimiwa na sheria.
Hao ndio taifa.
Na kama taifa linataka kuendelea, lazima maisha yao yahesabiwe kuwa na thamani.
SERIKALI ZINAPITA, VIONGOZI WANAPITA, VYAMA VINAPITA, LAKINI TAIFA LINABAKI. TUSILINDE MADARAKA KULIKO TUNAVYOLINDA MAISHA YA WANANCHI
.
Historia itakumbuka si tu nani alikuwa na mamlaka, bali pia mamlaka hayo yalitumika vipi kulinda utu, haki na maisha ya watu.