Manyanza
Platinum Member
- Nov 4, 2010
- 22,269
- 58,563
Wakuu,
Tunapozungumzia maendeleo ya nchi yetu, msingi mkuu wa Hayati Mwalimu Julius Kambarage Nyerere ulikuwa wazi: nchi inahitaji WATU NA ARDHI ili kujiletea maendeleo. Leo hii, miaka mingi tangu kuanzishwa kwa misingi hiyo, bado tunakabiliwa na kitendawili cha kuwa na rasilimali hizi mbili lakini bado tukategemea chakula na malighafi kutoka nje.
Nimeamua kuandika uzi huu kwa kuangalia kwa kina suala la kilimo, hasa uzalishaji wa ngano, tukizingatia nguvu kazi yetu (watu) na ardhi tuliyonayo.
Tuna Ardhi Kubwa, lakini kwa nini Tunashindwa Kujitosheleza kwa Ngano?
Hebu tuangalie zao la ngano.
Tanzania ina maeneo yenye mazingira yanayofaa kabisa kwa kilimo cha ngano, hususan katika nyanda za juu za kaskazini na kusini. Mikoa ya Arusha, Manyara, Kilimanjaro, Iringa, Njombe, Mbeya na Rukwa ni miongoni mwa maeneo muhimu yenye uwezo mkubwa wa uzalishaji.
Hata hivyo, mahitaji ya ngano nchini ni makubwa kuliko uzalishaji wetu wa ndani, na hivyo tunalazimika kuagiza kiasi kikubwa kutoka nje ya nchi.
Kwa mujibu wa takwimu za biashara za kimataifa (World Bank/UN Comtrade) na ripoti za kiuchumi, Tanzania iliagiza ngano na meslin zenye thamani ya takribani dola za Marekani milioni 392.2 mwaka 2024, kiasi kilichofikia takribani tani milioni 1.344. Takwimu hizi kutoka mabenki na taasisi za kifedha zinatupa picha halisi ya fedha nyingi za kigeni zinazotoka nchini kila mwaka kununua zao ambalo lingeweza kulimwa hapa nyumbani na Watanzania wenyewe.
Hoja yetu si kuacha kuagiza ngano mara moja, bali ni kuwa na mkakati thabiti wa kupunguza utegemezi huo kwa kuongeza tija na ushindani wa uzalishaji wa ndani.
Kuangalia mifano ya nchi kama Saudi Arabia na Ukraine kunaweza kutusaidia kuona namna ambavyo rasilimali watu na ardhi zinavyoweza kutumiwa kwa ufanisi au kukabiliwa na changamoto:
Saudi Arabia: Hii ni nchi yenye asilimia kubwa ya jangwa, upungufu mkubwa wa maji, na changamoto za asili katika kilimo. Pamoja na hayo, imewekeza kwa nguvu katika teknolojia, mifumo ya kisasa ya umwagiliaji, na mikakati ya usalama wa chakula ili kulinda uzalishaji wake wa ndani.
Ukraine: Inajulikana kama moja ya vikapu vya chakula duniani (breadbasket). Licha ya changamoto kubwa za kiusalama na vita vilivyoanza mwaka 2022, nchi hiyo imeendelea kuonyesha jinsi sekta ya kilimo ilivyowekewa mifumo madhubuti ya uzalishaji na usafirishaji wa nafaka kimataifa.
Somo kwetu si kwamba nchi hizi hazina changamoto, bali ni kwamba usalama wa chakula ni suala la mkakati wa kitaifa, uwekezaji sahihi, na usimamizi wa rasilimali watu na ardhi.
Swali la msingi ni hili:
Tunawezaje kujenga mfumo utakaotumia kwa ufanisi ardhi yetu na nguvu kazi yetu kupunguza utegemezi huu?
Tatizo sio Ardhi Pekee; ni Tija na Mipango ya Uzalishaji
Mara nyingi tunajivunia kuwa na ardhi kubwa inayofaa kwa kilimo. Lakini kumiliki ardhi si sawa na kuwa na chakula mezani.
Kilimo chenye tija kinahitaji mchanganyiko wa mambo ya msingi yafuatayo:
Mbegu Bora na Pembejeo: Zinazopatikana kwa wakati na kwa bei inayomuduwa na wakulima wadogo na wa kati.
Umwagiliaji na Teknolojia: Kuacha kutegemea mvua pekee na kutumia mashine na zana za kisasa za kilimo ili kuongeza mavuno kwa hekta.
Utafiti na Wataalamu: Kuunganisha taasisi za utafiti na changamoto halisi za mashambani.
Ufadhili na Masoko: Mitaji yenye riba nafuu kwa wakulima na miundombinu ya kuhifadhi na kusafirisha mazao.
Kama tunataka kupunguza uagizaji wa ngano, tunahitaji mpango kazi maalum wa miaka 5 hadi 10 wenye malengo yanayopimika: eneo litakalolimwa, tani zinazotarajiwa kwa hekta, gharama za uzalishaji, na ushirikishwaji wa viwanda vya ndani vya kusaga ngano kununua mazao ya wakulima wa nyumbani.
Wataalamu Wetu na Nguvu Kazi: Tunawatumia Vipi?
Tanzania ina vyuo na taasisi bora zinazozalisha wataalamu wa kilimo, zikiwemo Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine (SUA) na taasisi mbalimbali za utafiti.
Hata hivyo, kuna pengo kubwa kati ya elimu inayotolewa na mazingira halisi ya uzalishaji:
Wahitimu wengi wa kilimo wanajikuta wakifanya kazi nje ya taaluma zao kutokana na ukosefu wa mifumo inayowezesha kuanzisha biashara za kilimo au kupata ardhi ya uzalishaji kwa urahisi.
Vijana wetu wana nguvu kazi na maarifa, lakini mfumo unashindwa kuwakutanisha na mitaji, ardhi iliyopimwa kwa ajili ya kilimo cha kibiashara, na teknohama za kisasa.
Ukuaji wa uchumi na usalama wa chakula hauwezi kufikiwa ikiwa tutaendelea kulalamika kuhusu ukosefu wa ajira wakati rasilimali yetu kubwa (wataalamu na vijana) haijapewa nyenzo za kuzalisha mali kwenye ardhi yetu.
Tunapozungumzia maendeleo ya nchi yetu, msingi mkuu wa Hayati Mwalimu Julius Kambarage Nyerere ulikuwa wazi: nchi inahitaji WATU NA ARDHI ili kujiletea maendeleo. Leo hii, miaka mingi tangu kuanzishwa kwa misingi hiyo, bado tunakabiliwa na kitendawili cha kuwa na rasilimali hizi mbili lakini bado tukategemea chakula na malighafi kutoka nje.
Nimeamua kuandika uzi huu kwa kuangalia kwa kina suala la kilimo, hasa uzalishaji wa ngano, tukizingatia nguvu kazi yetu (watu) na ardhi tuliyonayo.
Tuna Ardhi Kubwa, lakini kwa nini Tunashindwa Kujitosheleza kwa Ngano?
Hebu tuangalie zao la ngano.
Tanzania ina maeneo yenye mazingira yanayofaa kabisa kwa kilimo cha ngano, hususan katika nyanda za juu za kaskazini na kusini. Mikoa ya Arusha, Manyara, Kilimanjaro, Iringa, Njombe, Mbeya na Rukwa ni miongoni mwa maeneo muhimu yenye uwezo mkubwa wa uzalishaji.
Hata hivyo, mahitaji ya ngano nchini ni makubwa kuliko uzalishaji wetu wa ndani, na hivyo tunalazimika kuagiza kiasi kikubwa kutoka nje ya nchi.
Kwa mujibu wa takwimu za biashara za kimataifa (World Bank/UN Comtrade) na ripoti za kiuchumi, Tanzania iliagiza ngano na meslin zenye thamani ya takribani dola za Marekani milioni 392.2 mwaka 2024, kiasi kilichofikia takribani tani milioni 1.344. Takwimu hizi kutoka mabenki na taasisi za kifedha zinatupa picha halisi ya fedha nyingi za kigeni zinazotoka nchini kila mwaka kununua zao ambalo lingeweza kulimwa hapa nyumbani na Watanzania wenyewe.
Hoja yetu si kuacha kuagiza ngano mara moja, bali ni kuwa na mkakati thabiti wa kupunguza utegemezi huo kwa kuongeza tija na ushindani wa uzalishaji wa ndani.
Kuangalia mifano ya nchi kama Saudi Arabia na Ukraine kunaweza kutusaidia kuona namna ambavyo rasilimali watu na ardhi zinavyoweza kutumiwa kwa ufanisi au kukabiliwa na changamoto:
Saudi Arabia: Hii ni nchi yenye asilimia kubwa ya jangwa, upungufu mkubwa wa maji, na changamoto za asili katika kilimo. Pamoja na hayo, imewekeza kwa nguvu katika teknolojia, mifumo ya kisasa ya umwagiliaji, na mikakati ya usalama wa chakula ili kulinda uzalishaji wake wa ndani.
Ukraine: Inajulikana kama moja ya vikapu vya chakula duniani (breadbasket). Licha ya changamoto kubwa za kiusalama na vita vilivyoanza mwaka 2022, nchi hiyo imeendelea kuonyesha jinsi sekta ya kilimo ilivyowekewa mifumo madhubuti ya uzalishaji na usafirishaji wa nafaka kimataifa.
Somo kwetu si kwamba nchi hizi hazina changamoto, bali ni kwamba usalama wa chakula ni suala la mkakati wa kitaifa, uwekezaji sahihi, na usimamizi wa rasilimali watu na ardhi.
Swali la msingi ni hili:
Tunawezaje kujenga mfumo utakaotumia kwa ufanisi ardhi yetu na nguvu kazi yetu kupunguza utegemezi huu?
Tatizo sio Ardhi Pekee; ni Tija na Mipango ya Uzalishaji
Mara nyingi tunajivunia kuwa na ardhi kubwa inayofaa kwa kilimo. Lakini kumiliki ardhi si sawa na kuwa na chakula mezani.
Kilimo chenye tija kinahitaji mchanganyiko wa mambo ya msingi yafuatayo:
Mbegu Bora na Pembejeo: Zinazopatikana kwa wakati na kwa bei inayomuduwa na wakulima wadogo na wa kati.
Umwagiliaji na Teknolojia: Kuacha kutegemea mvua pekee na kutumia mashine na zana za kisasa za kilimo ili kuongeza mavuno kwa hekta.
Utafiti na Wataalamu: Kuunganisha taasisi za utafiti na changamoto halisi za mashambani.
Ufadhili na Masoko: Mitaji yenye riba nafuu kwa wakulima na miundombinu ya kuhifadhi na kusafirisha mazao.
Kama tunataka kupunguza uagizaji wa ngano, tunahitaji mpango kazi maalum wa miaka 5 hadi 10 wenye malengo yanayopimika: eneo litakalolimwa, tani zinazotarajiwa kwa hekta, gharama za uzalishaji, na ushirikishwaji wa viwanda vya ndani vya kusaga ngano kununua mazao ya wakulima wa nyumbani.
Wataalamu Wetu na Nguvu Kazi: Tunawatumia Vipi?
Tanzania ina vyuo na taasisi bora zinazozalisha wataalamu wa kilimo, zikiwemo Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine (SUA) na taasisi mbalimbali za utafiti.
Hata hivyo, kuna pengo kubwa kati ya elimu inayotolewa na mazingira halisi ya uzalishaji:
Wahitimu wengi wa kilimo wanajikuta wakifanya kazi nje ya taaluma zao kutokana na ukosefu wa mifumo inayowezesha kuanzisha biashara za kilimo au kupata ardhi ya uzalishaji kwa urahisi.
Vijana wetu wana nguvu kazi na maarifa, lakini mfumo unashindwa kuwakutanisha na mitaji, ardhi iliyopimwa kwa ajili ya kilimo cha kibiashara, na teknohama za kisasa.
Ukuaji wa uchumi na usalama wa chakula hauwezi kufikiwa ikiwa tutaendelea kulalamika kuhusu ukosefu wa ajira wakati rasilimali yetu kubwa (wataalamu na vijana) haijapewa nyenzo za kuzalisha mali kwenye ardhi yetu.
