Jicho la Tai
JF-Expert Member
- Oct 10, 2012
- 1,458
- 617
Ikiwa vituo holela vya mabasi vinachafua jiji, basi bajaji zinazosimama kila kona ya barabara kuu zinalichafua zaidi, na kuhatarisha maisha. Barabara kuu inapaswa kuwa na mtiririko unaotabirika. Ikiwa kila baada ya umbali mfupi kuna chombo kinachosimama ghafla kumchukua au kumshusha abiria, barabara hiyo inapoteza sehemu kubwa ya ufanisi wake.
1. Ajali na hatari kwa maisha. Bajaji ni chombo chepesi, kisicho na kinga ya kutosha kwa abiria. Ikigongana na lori au basi kwenye barabara kuu, majeraha huwa makubwa. Kusimama ghafla na kukata kona bila ishara kunasababisha ajali zinazohusisha magari mengine, pikipiki na waenda kwa miguu.
Hii si hoja ya kuwalaumu madereva wote wa bajaji. Ni hoja ya kubuni mfumo unaopunguza uwezekano wa makosa ya kibinadamu kusababisha madhara makubwa.
2. Msongamano wa magari. Bajaji moja ikisimama barabarani kupakia abiria, mstari mzima wa magari nyuma yake unasimama. Kasi yao ndogo kwenye njia kuu inapunguza mtiririko wa magari, hasa asubuhi na jioni. Matokeo yake ni muda mwingi unaopotea njiani kwa watumishi, wafanyabiashara na wanafunzi.
Tatizo hili linaonekana dogo kwa bajaji moja, lakini linakuwa kubwa linapojirudia kwa makumi au mamia ya bajaji kila siku.
3. Kupunguza ufanisi wa barabara zilizojengwa kwa gharama kubwa. Serikali inapowekeza mabilioni kwenye barabara za kisasa, lengo si kuongeza lami tu, bali kusafirisha watu na bidhaa kwa usalama na kwa muda mfupi. TANROADS imeeleza kuwa miradi ya Dodoma inalenga kuboresha mtiririko wa magari na kupunguza muda wa safari. Matumizi yasiyopangwa yanapunguza manufaa hayo.
4. Uchafuzi wa sura ya jiji. Vituo holela vya bajaji kwenye makutano na mbele ya taasisi vinaleta taswira ya vurugu na kukosa mpangilio. Dodoma ni makao makuu, lango la wageni wa kitaifa na kimataifa. Sura hii haiendani na hadhi ya jiji la makao makuu.
Mji wa kisasa haupimwi kwa majengo marefu na barabara pana pekee, bali pia kwa namna usafiri wake unavyopangwa. Magari, mabasi, bajaji, bodaboda na waenda kwa miguu wakishindania nafasi bila mpangilio, tunakuwa na miundombinu ya kisasa lakini mfumo wa usafiri wa zamani.
5. Uchafuzi wa mazingira na kelele. Bajaji nyingi zinatumia injini ndogo zinazotoa moshi mwingi, hasa zikiwa chakavu. Kelele za injini na honi za mara kwa mara zinaongeza usumbufu katikati ya jiji. Uchafu kama chupa na mifuko hutupwa kwenye maeneo wanayojipanga.
6. Kudhoofisha usafiri wa umma uliopangwa. Serikali inawekeza kwenye vituo rasmi vya mabasi na mipango ya usafiri wa umma. Bajaji zinazoshindana na mabasi kwenye njia hizo hizo kuu zinadhoofisha mpango huo na kuvuruga ratiba za mabasi.
Barabara kuu zinapaswa kutumiwa kwa ufanisi na vyombo vinavyobeba watu wengi kwa wakati mmoja. Bajaji nyingi zikifanya safari fupi kwenye barabara kuu, tunapata vyombo vingi vinavyobeba watu wachache badala ya mfumo unaobeba watu wengi kwa ufanisi.
7. Ugumu wa kusimamia sheria. Kwa sababu zinasimama popote, ni vigumu kwa askari wa usalama barabarani kuzidhibiti. Hali hii inaleta mazoea ya kuvunja sheria, ambayo huambukiza watumiaji wengine wa barabara.
8. Hatari kwa waenda kwa miguu. Bajaji zinapoingia kwenye njia za waenda kwa miguu au kusimama kwenye vivuko, watoto, wazee na watu wenye ulemavu wanalazimika kutembea barabarani.
Vituo visivyo rasmi pembezoni mwa barabara kuu huwalazimisha abiria kusubiri au kushuka mahali pasipotengenezwa kwa ajili ya waenda kwa miguu, na mara nyingi kuvuka barabara mahali pasipofaa.
Kwa sababu hizi, mjadala wa bajaji unapaswa kuunganishwa na mpango mzima wa usafiri wa jiji, na usiwe marufuku peke yake.
Mfano, Nyaraka za mradi wa Dodoma Integrated and Sustainable Transport (DIST) zinaonyesha kuwa msongamano wa jiji unatokana na ukuaji wa watu, shughuli za kiuchumi na ongezeko la magari na pikipiki. Changamoto hizo zimehusishwa na matumizi yasiyofaa ya barabara. Kwa hiyo, tunapojenga barabara za kisasa, tujiulize pia: tunazitumiaje?
Bajaji si tatizo; mfumo usiopangwa wa matumizi yake ndio tatizo. Bajaji ziendelee kufanya kazi, lakini zipangiwe maeneo na njia zinazolingana na hadhi ya jiji la kisasa. Kwa sababu jiji la kisasa halihitaji barabara nzuri pekee, linahitaji pia nidhamu nzuri ya matumizi ya barabara.
Madhara yanayojitokeza sasa
Madhara ya bajaji kwenye barabara kuu yanagusa usalama, uchumi, mazingira na sura ya jiji kwa pamoja.1. Ajali na hatari kwa maisha. Bajaji ni chombo chepesi, kisicho na kinga ya kutosha kwa abiria. Ikigongana na lori au basi kwenye barabara kuu, majeraha huwa makubwa. Kusimama ghafla na kukata kona bila ishara kunasababisha ajali zinazohusisha magari mengine, pikipiki na waenda kwa miguu.
Hii si hoja ya kuwalaumu madereva wote wa bajaji. Ni hoja ya kubuni mfumo unaopunguza uwezekano wa makosa ya kibinadamu kusababisha madhara makubwa.
2. Msongamano wa magari. Bajaji moja ikisimama barabarani kupakia abiria, mstari mzima wa magari nyuma yake unasimama. Kasi yao ndogo kwenye njia kuu inapunguza mtiririko wa magari, hasa asubuhi na jioni. Matokeo yake ni muda mwingi unaopotea njiani kwa watumishi, wafanyabiashara na wanafunzi.
Tatizo hili linaonekana dogo kwa bajaji moja, lakini linakuwa kubwa linapojirudia kwa makumi au mamia ya bajaji kila siku.
3. Kupunguza ufanisi wa barabara zilizojengwa kwa gharama kubwa. Serikali inapowekeza mabilioni kwenye barabara za kisasa, lengo si kuongeza lami tu, bali kusafirisha watu na bidhaa kwa usalama na kwa muda mfupi. TANROADS imeeleza kuwa miradi ya Dodoma inalenga kuboresha mtiririko wa magari na kupunguza muda wa safari. Matumizi yasiyopangwa yanapunguza manufaa hayo.
4. Uchafuzi wa sura ya jiji. Vituo holela vya bajaji kwenye makutano na mbele ya taasisi vinaleta taswira ya vurugu na kukosa mpangilio. Dodoma ni makao makuu, lango la wageni wa kitaifa na kimataifa. Sura hii haiendani na hadhi ya jiji la makao makuu.
Mji wa kisasa haupimwi kwa majengo marefu na barabara pana pekee, bali pia kwa namna usafiri wake unavyopangwa. Magari, mabasi, bajaji, bodaboda na waenda kwa miguu wakishindania nafasi bila mpangilio, tunakuwa na miundombinu ya kisasa lakini mfumo wa usafiri wa zamani.
5. Uchafuzi wa mazingira na kelele. Bajaji nyingi zinatumia injini ndogo zinazotoa moshi mwingi, hasa zikiwa chakavu. Kelele za injini na honi za mara kwa mara zinaongeza usumbufu katikati ya jiji. Uchafu kama chupa na mifuko hutupwa kwenye maeneo wanayojipanga.
6. Kudhoofisha usafiri wa umma uliopangwa. Serikali inawekeza kwenye vituo rasmi vya mabasi na mipango ya usafiri wa umma. Bajaji zinazoshindana na mabasi kwenye njia hizo hizo kuu zinadhoofisha mpango huo na kuvuruga ratiba za mabasi.
Barabara kuu zinapaswa kutumiwa kwa ufanisi na vyombo vinavyobeba watu wengi kwa wakati mmoja. Bajaji nyingi zikifanya safari fupi kwenye barabara kuu, tunapata vyombo vingi vinavyobeba watu wachache badala ya mfumo unaobeba watu wengi kwa ufanisi.
7. Ugumu wa kusimamia sheria. Kwa sababu zinasimama popote, ni vigumu kwa askari wa usalama barabarani kuzidhibiti. Hali hii inaleta mazoea ya kuvunja sheria, ambayo huambukiza watumiaji wengine wa barabara.
8. Hatari kwa waenda kwa miguu. Bajaji zinapoingia kwenye njia za waenda kwa miguu au kusimama kwenye vivuko, watoto, wazee na watu wenye ulemavu wanalazimika kutembea barabarani.
Vituo visivyo rasmi pembezoni mwa barabara kuu huwalazimisha abiria kusubiri au kushuka mahali pasipotengenezwa kwa ajili ya waenda kwa miguu, na mara nyingi kuvuka barabara mahali pasipofaa.
Kwa sababu hizi, mjadala wa bajaji unapaswa kuunganishwa na mpango mzima wa usafiri wa jiji, na usiwe marufuku peke yake.
Mfano, Nyaraka za mradi wa Dodoma Integrated and Sustainable Transport (DIST) zinaonyesha kuwa msongamano wa jiji unatokana na ukuaji wa watu, shughuli za kiuchumi na ongezeko la magari na pikipiki. Changamoto hizo zimehusishwa na matumizi yasiyofaa ya barabara. Kwa hiyo, tunapojenga barabara za kisasa, tujiulize pia: tunazitumiaje?
Mapendekezo kwa taasisi husika
Lengo si kuzifuta bajaji, bali kuzipeleka mahali zinapofaa: barabara za mitaa na maeneo ambayo daladala/mabasi hayafiki.| Taasisi | Hatua inayopendekezwa |
| Halmashauri ya Jiji la Dodoma | Kutunga sheria ndogo inayozuia bajaji kupita na kupakia abiria kwenye barabara kuu zilizotajwa, na kutenga vituo rasmi vya bajaji kwenye barabara za mitaa. |
| LATRA | Kutoa leseni za njia (routes) kwa bajaji zinazoonyesha wazi maeneo wanayoruhusiwa kufanya kazi, na kufuta leseni kwa wanaokiuka mara kwa mara. |
| TARURA na TANROADS | Kuweka alama za barabarani zinazoonyesha barabara zisizoruhusiwa kwa bajaji, na kujenga maeneo ya kupakia abiria nje ya barabara kuu. |
| Jeshi la Polisi (Usalama Barabarani) | Kusimamia utekelezaji baada ya kipindi cha elimu, kwa adhabu zinazoeleweka na zinazotolewa kwa usawa. |
| Wizara ya Uchukuzi / Ofisi ya Rais TAMISEMI | Kutoa mwongozo wa kitaifa ili majiji mengine yaige utaratibu wa Dodoma. |
Bajaji si tatizo; mfumo usiopangwa wa matumizi yake ndio tatizo. Bajaji ziendelee kufanya kazi, lakini zipangiwe maeneo na njia zinazolingana na hadhi ya jiji la kisasa. Kwa sababu jiji la kisasa halihitaji barabara nzuri pekee, linahitaji pia nidhamu nzuri ya matumizi ya barabara.
