Leo ni siku ya kuzaliwa mtume Muhammad S. A.W,kiongozi wa kiislamu.
Tutaangazia kidogo kuhusu msimamo wa Mtume Muhammad ktk swala la kutoa haki ktk vyombo vya mahakama.
Upi ulikuwa msimamo wake na vipi jamii ameiasa. Hapa siingilii mahakama maamuzi tunachambua jinsi ya mtume Muhammad alivyotoa muongozo jinsi ya kushughulikia mambo muhimu kwa jamii.
TUANZE
Katika Sunnah kuna mifano muhimu sana inayoonyesha jinsi Mtume Muhammad ﷺ alivyoshughulikia kesi ambazo mtu alisingiziwa au kulaumiwa bila ushahidi wa kutosha. Pia jinsi alivyohukumu na kutoa muongozo kwa mtu aliefanya kosa la kweli kabisa.
1. Mtume ﷺ hakuhukumu kwa tuhuma pekee
Mtume ﷺ alifundisha kanuni kwamba madai yanahitaji ushahidi. Alisema:
“Lau watu wangepewa kwa madai yao, watu wangadai damu za watu na mali zao; lakini ushahidi ni juu ya mdai, na kiapo ni juu ya anayekanusha.”
Hadithi hii imepokelewa kutoka kwa Ibn Abbas na imepokelewa kwa njia mbalimbali katika vitabu vya hadithi.
Hii ina maana kwamba mtu akisema, “Fulani amenifanyia hivi,” hakimu hawezi kumhukumu mshtakiwa kwa sababu tu ameshtakiwa. Mdai anatakiwa kuleta ushahidi unaokubalika.
2. Kisa cha Tu'mah na tuhuma dhidi ya mtu asiye na hatia
Kuna kisa mashuhuri katika Qur'an kuhusu Tu'mah ibn Ubayriq, ambapo alihusishwa na wizi, na watu wake wakajaribu kuielekeza tuhuma kwa Myahudi asiye na hatia.
Allah akateremsha:
“Hakika Sisi tumekuteremshia Kitabu kwa haki ili uhukumu baina ya watu kwa yale aliyokuonyesha Allah. Wala usiwe mtetezi wa wenye khiyana.”
— Qur'an 4:105
Kisha Allah akaendelea kukataza kuwatetea watu wenye khiyana na kuwasingizia wasio na hatia.
Hii ni kanuni kubwa sana: hakimu hatakiwi kuunga mkono upande kwa sababu ya ujamaa, undugu, dini, mamlaka, au namna mtu anavyoonekana; anapaswa kufuata haki na ushahidi.
3. Mtume ﷺ hakumhukumu mtu kwa kile kilichofichika moyoni
Mtume ﷺ pia alisema:
“Mimi ni mwanadamu, ninyi mnaniletea mashauri yenu...”
Kisha akaeleza kwamba anaweza kutoa hukumu kutokana na yale anayoyasikia kutoka kwa wahusika. Ikiwa mtu atatumia hoja yenye nguvu na akapewa haki ambayo kwa kweli si yake, haki hiyo haibadiliki kuwa halali mbele ya Allah.
Hii ni muhimu sana katika kesi ya kuzingiziwa: hukumu ya mahakama inaweza kutegemea ushahidi unaopatikana, lakini Allah anajua ukweli wa ndani.
4. Kisa cha Aisha رضي الله عنها — mfano mkubwa wa kushtakiwa kwa uongo
Mfano mkubwa zaidi ni tukio la Ifk, ambapo Mama wa Waumini Aisha bint Abi Bakr رضي الله عنها alisingiziwa kwa uongo.
Mtume ﷺ hakuchukua tuhuma hiyo kama ukweli. Alisubiri na kuchunguza jambo hilo, na hatimaye Qur'an ikateremsha aya zinazomtangaza Aisha kuwa hana hatia:
“Hakika wale walioleta uzushi huo ni kundi miongoni mwenu...”
— Qur'an 24:11
Na Allah akaweka adhabu kwa wanaowasingizia watu wema bila kuleta ushahidi:
“Wale wanaowasingizia wanawake waliohifadhiwa, kisha wasilete mashahidi wanne, wapigeni mijeledi themanini...”
— Qur'an 24:4
Hivyo, katika kesi ya kusingiziwa, Uislamu unaweka kizuizi kikubwa sana: tuhuma si ushahidi.
Kanuni inayotokana na mafundisho haya
Kwa hiyo, kama mtu anashtakiwa kwa kosa ambalo hakulifanya, hakimu wa Kiislamu hapaswi kusema:
“Kwa kuwa ameshtakiwa, basi lazima kuna ukweli fulani.”
Bali anatakiwa kuuliza:
Nani anadai? Ushahidi uko wapi? Je, ushahidi unathibitisha madai? Je, upande wa pili umesikilizwa?
Na ikiwa ushahidi haujathibitisha kosa, msingi ni kutomhukumu mtu kwa tuhuma pekee.
Hii ndiyo tofauti muhimu kati ya madai, tuhuma, na ushahidi wa kisheria katika hukumu za Kiislamu.
HUYO NDIO MTUME MUHAMMAD S.A.W
MAPUMZIKO MEMA
Tutaangazia kidogo kuhusu msimamo wa Mtume Muhammad ktk swala la kutoa haki ktk vyombo vya mahakama.
Upi ulikuwa msimamo wake na vipi jamii ameiasa. Hapa siingilii mahakama maamuzi tunachambua jinsi ya mtume Muhammad alivyotoa muongozo jinsi ya kushughulikia mambo muhimu kwa jamii.
TUANZE
Katika Sunnah kuna mifano muhimu sana inayoonyesha jinsi Mtume Muhammad ﷺ alivyoshughulikia kesi ambazo mtu alisingiziwa au kulaumiwa bila ushahidi wa kutosha. Pia jinsi alivyohukumu na kutoa muongozo kwa mtu aliefanya kosa la kweli kabisa.
1. Mtume ﷺ hakuhukumu kwa tuhuma pekee
Mtume ﷺ alifundisha kanuni kwamba madai yanahitaji ushahidi. Alisema:
“Lau watu wangepewa kwa madai yao, watu wangadai damu za watu na mali zao; lakini ushahidi ni juu ya mdai, na kiapo ni juu ya anayekanusha.”
Hadithi hii imepokelewa kutoka kwa Ibn Abbas na imepokelewa kwa njia mbalimbali katika vitabu vya hadithi.
Hii ina maana kwamba mtu akisema, “Fulani amenifanyia hivi,” hakimu hawezi kumhukumu mshtakiwa kwa sababu tu ameshtakiwa. Mdai anatakiwa kuleta ushahidi unaokubalika.
2. Kisa cha Tu'mah na tuhuma dhidi ya mtu asiye na hatia
Kuna kisa mashuhuri katika Qur'an kuhusu Tu'mah ibn Ubayriq, ambapo alihusishwa na wizi, na watu wake wakajaribu kuielekeza tuhuma kwa Myahudi asiye na hatia.
Allah akateremsha:
“Hakika Sisi tumekuteremshia Kitabu kwa haki ili uhukumu baina ya watu kwa yale aliyokuonyesha Allah. Wala usiwe mtetezi wa wenye khiyana.”
— Qur'an 4:105
Kisha Allah akaendelea kukataza kuwatetea watu wenye khiyana na kuwasingizia wasio na hatia.
Hii ni kanuni kubwa sana: hakimu hatakiwi kuunga mkono upande kwa sababu ya ujamaa, undugu, dini, mamlaka, au namna mtu anavyoonekana; anapaswa kufuata haki na ushahidi.
3. Mtume ﷺ hakumhukumu mtu kwa kile kilichofichika moyoni
Mtume ﷺ pia alisema:
“Mimi ni mwanadamu, ninyi mnaniletea mashauri yenu...”
Kisha akaeleza kwamba anaweza kutoa hukumu kutokana na yale anayoyasikia kutoka kwa wahusika. Ikiwa mtu atatumia hoja yenye nguvu na akapewa haki ambayo kwa kweli si yake, haki hiyo haibadiliki kuwa halali mbele ya Allah.
Hii ni muhimu sana katika kesi ya kuzingiziwa: hukumu ya mahakama inaweza kutegemea ushahidi unaopatikana, lakini Allah anajua ukweli wa ndani.
4. Kisa cha Aisha رضي الله عنها — mfano mkubwa wa kushtakiwa kwa uongo
Mfano mkubwa zaidi ni tukio la Ifk, ambapo Mama wa Waumini Aisha bint Abi Bakr رضي الله عنها alisingiziwa kwa uongo.
Mtume ﷺ hakuchukua tuhuma hiyo kama ukweli. Alisubiri na kuchunguza jambo hilo, na hatimaye Qur'an ikateremsha aya zinazomtangaza Aisha kuwa hana hatia:
“Hakika wale walioleta uzushi huo ni kundi miongoni mwenu...”
— Qur'an 24:11
Na Allah akaweka adhabu kwa wanaowasingizia watu wema bila kuleta ushahidi:
“Wale wanaowasingizia wanawake waliohifadhiwa, kisha wasilete mashahidi wanne, wapigeni mijeledi themanini...”
— Qur'an 24:4
Hivyo, katika kesi ya kusingiziwa, Uislamu unaweka kizuizi kikubwa sana: tuhuma si ushahidi.
Kanuni inayotokana na mafundisho haya
Kwa hiyo, kama mtu anashtakiwa kwa kosa ambalo hakulifanya, hakimu wa Kiislamu hapaswi kusema:
“Kwa kuwa ameshtakiwa, basi lazima kuna ukweli fulani.”
Bali anatakiwa kuuliza:
Nani anadai? Ushahidi uko wapi? Je, ushahidi unathibitisha madai? Je, upande wa pili umesikilizwa?
Na ikiwa ushahidi haujathibitisha kosa, msingi ni kutomhukumu mtu kwa tuhuma pekee.
Hii ndiyo tofauti muhimu kati ya madai, tuhuma, na ushahidi wa kisheria katika hukumu za Kiislamu.
HUYO NDIO MTUME MUHAMMAD S.A.W
MAPUMZIKO MEMA
