UTATA WA KIMIPAKA: Waziri Makonda kutoa amri kwenye Vivuko Mwanza—Anasimama kama nani kisheria na kiprofeshinali?

UTATA WA KIMIPAKA: Waziri Makonda kutoa amri kwenye Vivuko Mwanza—Anasimama kama nani kisheria na kiprofeshinali?

Kijana wa Ifoza

JF-Expert Member
Joined
Oct 31, 2025
Posts
1,180
Reaction score
2,302
Leo Jumatatu, Oktoba 12, 2026, kumekuwa na taarifa rasmi kwenye vyombo vya habari ikimuonesha Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Mheshimiwa Paul Christian Makonda, akitoa agizo zito mkoani Mwanza. Akiwa kwenye Karakana ya Songoro Marine iliyopo wilayani Ilemela, Makonda ameamuru vivuko viwili vilivyokamilika vianze kazi mara moja ndani ya mwezi huu wa Oktoba bila kusubiri sherehe za uzinduzi rasmi.

Kimsingi, hoja ya kutaka wananchi wapate huduma haraka badala ya kusubiri itifaki za kisiasa ni hoja nzuri na yenye mashiko kwa mwananchi wa kawaida anayesumbuka na mitumbwi Ziwa Victoria. Lakini, tukiangalia utaratibu wa kiutawala na uwajibikaji wa pamoja serikalini (Collective Responsibility), agizo hili linaibua maswali mazito ya kiutendaji na kisheria yanayoakisi mtindo uleule niliyowahi kuusema huko nyuma.

1. Mwendelezo wa Viongozi Kuacha Kazi Zao na Kuingilia Mambo Mengine
Kama mlivyowahi kunisoma kwenye uzi wangu uliopita niliyofungua hapa jukwaani unaohusu Utekaji na "Majeshi" Binafsi Vikitikisa Nchi: Kwanini Waziri Katambi na Boss Wake Wanaona Dudubaya na Uchafu wa Dar Ndio Kero Kubwa?, jamiiforums.com nimekuwa mstari wa mbele kukosoa jinsi viongozi wetu wa Serikali ya Awamu ya Sita wanavyoacha majukumu yao ya msingi ya kisheria na kukimbilia mambo ya "populism" au kuingilia majukumu ya sekta nyingine ili mradi tu wapate sifa za majukwaani.
Leo hii, ugonjwa uleule unajirudia kupitia kwa Paul Makonda. Masuala ya vivuko, ujenzi wake, na usimamizi wa Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA) kisheria yako chini ya Wizara ya Ujenzi na siyo Wizara ya Habari na Michezo. Swali la kujiuliza hapa: Je, Paul Makonda anatoa agizo hili kama nani kiserikali? Je, wizara yake haina majukumu ya kutosha ya kusimamia habari, wasanii na maandalizi ya michezo yetu hadi aingilie sekta ya ujenzi na usafirishaji?

2. Hoja ya "Ulezi wa Mkoa" na "Kwa Niaba ya Rais"
Kwenye utetezi wake, imeelezwa kuwa Makonda ametoa maagizo hayo akionekana kama "Mlezi wa Mkoa wa Mwanza kiserikali" na akifanya hivyo kwa niaba ya Rais. Hapa ndipo penye mkanganyiko mkubwa wa kiutawala:
  • Kama kila waziri ataanza kutoa maagizo kwenye wizara ya mwenzake kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," tunatengeneza mfumo wa mawaziri wakuu vivuli ndani ya baraza la mawaziri.
  • Inakuwaje Wizara ya Ujenzi inyamaze au isubiri waziri wa sekta nyingine aende mkoani kwake akatoe maagizo kwa watendaji walio chini ya bajeti na fungu la Wizara ya Ujenzi?

3. Madhara ya Kuingiliana kwa Mipaka ya Kazi (Overlap of Jurisdictions)
Kama nilivyochambua kwenye nyuzi zangu zilizopita ndani ya Jukwaa la Siasa la JamiiForums, mtindo huu una madhara makubwa:
  • Kuvunja Ari ya Kazi (Demoralization): Unamfanya Waziri mwenye dhamana ya Ujenzi aonekane hafanyi kazi yake ipasavyo au amesinzia hadi mtu mwingine aje kuamsha watendaji wake.
  • Mgongano wa Kiutendaji: Ikitokea changamoto ya kiufundi au kibajeti kwenye utekelezaji wa agizo hilo, watendaji watamwajibisha nani? Waziri aliyetoa amri jukwaani (Makonda) au Waziri anayewasainia fomu za malipo na bajeti (Waziri wa Ujenzi)?
  • Ukiukwaji wa Itifaki: Katika utawala bora, kama waziri anaona mapungufu kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anapaswa kuwasiliana na Waziri mwenzake wa sekta husika au Waziri Mkuu ili hatua zichukuliwe kiutaratibu badala ya kutoa matamko ya jukwaani yanayoacha maswali kuliko majibu.

4. Utamaduni wa Kushukuru Viongozi: Rais ni Muajiriwa wetu, Hatakiwi Kushukuriwa!
Jambo jingine linalochosha kiutawala ni utamaduni uliopitwa na wakati wa viongozi kusimama majukwaani na kuanza "kumshukuru Rais kwa kuleta maendeleo au kuwekeza fedha." Ni lazima tufike mahali kama taifa tuwe na upeo wa kiutawala bora na kikatiba: video Makonda akitoa agizo na kumshukuru Rais
  • Rais ni Muajiriwa wa Wananchi: Rais wa nchi sio mfadhili wala mtoa misaada. Ni muajiriwa mkuu wa wananchi wa Tanzania ambaye tulimpa dhamana ya kutekeleza majukumu tuliyomtuma kupitia ilani na katiba.
  • Miradi Inatekelezwa kwa Fedha za Umma: Hizo Sh28.6 bilioni zilizotumika kujenga vivuko hivyo vya Mwanza sio fedha kutoka kwenye mfuko binafsi wa Rais, bali ni kodi za jasho la wananchi wa Tanzania na mikopo ambayo itakatwa kutoka kwenye kodi zetu.
Kiongozi anapotekeleza mradi wa maendeleo, anafanya kazi yake ya msingi aliyoajiriwa kuifanya. Kumshukuru Rais kwa kujenga vivuko au barabara ni sawa na abiria kumshukuru dereva wa daladala kwa kufika kituo anachokwenda wakati abiria huyo amelipa nauli yake. Huu utamaduni wa "kuchawa" na kusifu kila wajibu wa kikatiba unadumaza uwajibikaji.

Wito Wangu kwa Wana-JF:
Ni kweli kuwa tunataka maendeleo na tunapenda kasi. Lakini je, tunajenga taasisi imara au tunajenga "watu imara" wanaovuka mipaka yao ya kazi ili mradi tu wapate sifa za kisiasa jukwaani? Na je, tutaacha lini huu utamaduni wa kuwasujudu na kuwashukuru viongozi kwa kutumia fedha zetu wenyewe kutekeleza wajibu wao wa kisheria?


Mnaonaje wakuu? Mjadala uwe huru na wenye staha.


 
Leo Jumatatu, Oktoba 12, 2026, kumekuwa na taarifa rasmi kwenye vyombo vya habari ikimuonesha Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Mheshimiwa Paul Christian Makonda, akitoa agizo zito mkoani Mwanza. Akiwa kwenye Karakana ya Songoro Marine iliyopo wilayani Ilemela, Makonda ameamuru vivuko viwili vilivyokamilika vianze kazi mara moja ndani ya mwezi huu wa Oktoba bila kusubiri sherehe za uzinduzi rasmi.

Kimsingi, hoja ya kutaka wananchi wapate huduma haraka badala ya kusubiri itifaki za kisiasa ni hoja nzuri na yenye mashiko kwa mwananchi wa kawaida anayesumbuka na mitumbwi Ziwa Victoria. Lakini, tukiangalia utaratibu wa kiutawala na uwajibikaji wa pamoja serikalini (Collective Responsibility), agizo hili linaibua maswali mazito ya kiutendaji na kisheria yanayoakisi mtindo uleule niliyowahi kuusema huko nyuma.

1. Mwendelezo wa Viongozi Kuacha Kazi Zao na Kuingilia Mambo Mengine
Kama mlivyowahi kunisoma kwenye uzi wangu uliopita niliyofungua hapa jukwaani unaohusu Utekaji na "Majeshi" Binafsi Vikitikisa Nchi: Kwanini Waziri Katambi na Boss Wake Wanaona Dudubaya na Uchafu wa Dar Ndio Kero Kubwa?, jamiiforums.com nimekuwa mstari wa mbele kukosoa jinsi viongozi wetu wa Serikali ya Awamu ya Sita wanavyoacha majukumu yao ya msingi ya kisheria na kukimbilia mambo ya "populism" au kuingilia majukumu ya sekta nyingine ili mradi tu wapate sifa za majukwaani.
Leo hii, ugonjwa uleule unajirudia kupitia kwa Paul Makonda. Masuala ya vivuko, ujenzi wake, na usimamizi wa Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA) kisheria yako chini ya Wizara ya Ujenzi na siyo Wizara ya Habari na Michezo. Swali la kujiuliza hapa: Je, Paul Makonda anatoa agizo hili kama nani kiserikali? Je, wizara yake haina majukumu ya kutosha ya kusimamia habari, wasanii na maandalizi ya michezo yetu hadi aingilie sekta ya ujenzi na usafirishaji?

2. Hoja ya "Ulezi wa Mkoa" na "Kwa Niaba ya Rais"
Kwenye utetezi wake, imeelezwa kuwa Makonda ametoa maagizo hayo akionekana kama "Mlezi wa Mkoa wa Mwanza kiserikali" na akifanya hivyo kwa niaba ya Rais. Hapa ndipo penye mkanganyiko mkubwa wa kiutawala:
  • Kama kila waziri ataanza kutoa maagizo kwenye wizara ya mwenzake kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," tunatengeneza mfumo wa mawaziri wakuu vivuli ndani ya baraza la mawaziri.
  • Inakuwaje Wizara ya Ujenzi inyamaze au isubiri waziri wa sekta nyingine aende mkoani kwake akatoe maagizo kwa watendaji walio chini ya bajeti na fungu la Wizara ya Ujenzi?

3. Madhara ya Kuingiliana kwa Mipaka ya Kazi (Overlap of Jurisdictions)
Kama nilivyochambua kwenye nyuzi zangu zilizopita ndani ya Jukwaa la Siasa la JamiiForums, mtindo huu una madhara makubwa:
  • Kuvunja Ari ya Kazi (Demoralization): Unamfanya Waziri mwenye dhamana ya Ujenzi aonekane hafanyi kazi yake ipasavyo au amesinzia hadi mtu mwingine aje kuamsha watendaji wake.
  • Mgongano wa Kiutendaji: Ikitokea changamoto ya kiufundi au kibajeti kwenye utekelezaji wa agizo hilo, watendaji watamwajibisha nani? Waziri aliyetoa amri jukwaani (Makonda) au Waziri anayewasainia fomu za malipo na bajeti (Waziri wa Ujenzi)?
  • Ukiukwaji wa Itifaki: Katika utawala bora, kama waziri anaona mapungufu kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anapaswa kuwasiliana na Waziri mwenzake wa sekta husika au Waziri Mkuu ili hatua zichukuliwe kiutaratibu badala ya kutoa matamko ya jukwaani yanayoacha maswali kuliko majibu.

4. Utamaduni wa Kushukuru Viongozi: Rais ni Muajiriwa wetu, Hatakiwi Kushukuriwa!
Jambo jingine linalochosha kiutawala ni utamaduni uliopitwa na wakati wa viongozi kusimama majukwaani na kuanza "kumshukuru Rais kwa kuleta maendeleo au kuwekeza fedha." Ni lazima tufike mahali kama taifa tuwe na upeo wa kiutawala bora na kikatiba: video Makonda akitoa agizo na kumshukuru Rais
  • Rais ni Muajiriwa wa Wananchi: Rais wa nchi sio mfadhili wala mtoa misaada. Ni muajiriwa mkuu wa wananchi wa Tanzania ambaye tulimpa dhamana ya kutekeleza majukumu tuliyomtuma kupitia ilani na katiba.
  • Miradi Inatekelezwa kwa Fedha za Umma: Hizo Sh28.6 bilioni zilizotumika kujenga vivuko hivyo vya Mwanza sio fedha kutoka kwenye mfuko binafsi wa Rais, bali ni kodi za jasho la wananchi wa Tanzania na mikopo ambayo itakatwa kutoka kwenye kodi zetu.
Kiongozi anapotekeleza mradi wa maendeleo, anafanya kazi yake ya msingi aliyoajiriwa kuifanya. Kumshukuru Rais kwa kujenga vivuko au barabara ni sawa na abiria kumshukuru dereva wa daladala kwa kufika kituo anachokwenda wakati abiria huyo amelipa nauli yake. Huu utamaduni wa "kuchawa" na kusifu kila wajibu wa kikatiba unadumaza uwajibikaji.

Wito Wangu kwa Wana-JF:
Ni kweli kuwa tunataka maendeleo na tunapenda kasi. Lakini je, tunajenga taasisi imara au tunajenga "watu imara" wanaovuka mipaka yao ya kazi ili mradi tu wapate sifa za kisiasa jukwaani? Na je, tutaacha lini huu utamaduni wa kuwasujudu na kuwashukuru viongozi kwa kutumia fedha zetu wenyewe kutekeleza wajibu wao wa kisheria?


Mnaonaje wakuu? Mjadala uwe huru na wenye staha.


changamoto yako ni ipi au ni nini gentleman? :NoGodNo:
 
Leo Jumatatu, Oktoba 12, 2026, kumekuwa na taarifa rasmi kwenye vyombo vya habari ikimuonesha Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Mheshimiwa Paul Christian Makonda, akitoa agizo zito mkoani Mwanza. Akiwa kwenye Karakana ya Songoro Marine iliyopo wilayani Ilemela, Makonda ameamuru vivuko viwili vilivyokamilika vianze kazi mara moja ndani ya mwezi huu wa Oktoba bila kusubiri sherehe za uzinduzi rasmi.

Kimsingi, hoja ya kutaka wananchi wapate huduma haraka badala ya kusubiri itifaki za kisiasa ni hoja nzuri na yenye mashiko kwa mwananchi wa kawaida anayesumbuka na mitumbwi Ziwa Victoria. Lakini, tukiangalia utaratibu wa kiutawala na uwajibikaji wa pamoja serikalini (Collective Responsibility), agizo hili linaibua maswali mazito ya kiutendaji na kisheria yanayoakisi mtindo uleule niliyowahi kuusema huko nyuma.

1. Mwendelezo wa Viongozi Kuacha Kazi Zao na Kuingilia Mambo Mengine
Kama mlivyowahi kunisoma kwenye uzi wangu uliopita niliyofungua hapa jukwaani unaohusu Utekaji na "Majeshi" Binafsi Vikitikisa Nchi: Kwanini Waziri Katambi na Boss Wake Wanaona Dudubaya na Uchafu wa Dar Ndio Kero Kubwa?, jamiiforums.com nimekuwa mstari wa mbele kukosoa jinsi viongozi wetu wa Serikali ya Awamu ya Sita wanavyoacha majukumu yao ya msingi ya kisheria na kukimbilia mambo ya "populism" au kuingilia majukumu ya sekta nyingine ili mradi tu wapate sifa za majukwaani.
Leo hii, ugonjwa uleule unajirudia kupitia kwa Paul Makonda. Masuala ya vivuko, ujenzi wake, na usimamizi wa Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA) kisheria yako chini ya Wizara ya Ujenzi na siyo Wizara ya Habari na Michezo. Swali la kujiuliza hapa: Je, Paul Makonda anatoa agizo hili kama nani kiserikali? Je, wizara yake haina majukumu ya kutosha ya kusimamia habari, wasanii na maandalizi ya michezo yetu hadi aingilie sekta ya ujenzi na usafirishaji?

2. Hoja ya "Ulezi wa Mkoa" na "Kwa Niaba ya Rais"
Kwenye utetezi wake, imeelezwa kuwa Makonda ametoa maagizo hayo akionekana kama "Mlezi wa Mkoa wa Mwanza kiserikali" na akifanya hivyo kwa niaba ya Rais. Hapa ndipo penye mkanganyiko mkubwa wa kiutawala:
  • Kama kila waziri ataanza kutoa maagizo kwenye wizara ya mwenzake kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," tunatengeneza mfumo wa mawaziri wakuu vivuli ndani ya baraza la mawaziri.
  • Inakuwaje Wizara ya Ujenzi inyamaze au isubiri waziri wa sekta nyingine aende mkoani kwake akatoe maagizo kwa watendaji walio chini ya bajeti na fungu la Wizara ya Ujenzi?

3. Madhara ya Kuingiliana kwa Mipaka ya Kazi (Overlap of Jurisdictions)
Kama nilivyochambua kwenye nyuzi zangu zilizopita ndani ya Jukwaa la Siasa la JamiiForums, mtindo huu una madhara makubwa:
  • Kuvunja Ari ya Kazi (Demoralization): Unamfanya Waziri mwenye dhamana ya Ujenzi aonekane hafanyi kazi yake ipasavyo au amesinzia hadi mtu mwingine aje kuamsha watendaji wake.
  • Mgongano wa Kiutendaji: Ikitokea changamoto ya kiufundi au kibajeti kwenye utekelezaji wa agizo hilo, watendaji watamwajibisha nani? Waziri aliyetoa amri jukwaani (Makonda) au Waziri anayewasainia fomu za malipo na bajeti (Waziri wa Ujenzi)?
  • Ukiukwaji wa Itifaki: Katika utawala bora, kama waziri anaona mapungufu kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anapaswa kuwasiliana na Waziri mwenzake wa sekta husika au Waziri Mkuu ili hatua zichukuliwe kiutaratibu badala ya kutoa matamko ya jukwaani yanayoacha maswali kuliko majibu.

4. Utamaduni wa Kushukuru Viongozi: Rais ni Muajiriwa wetu, Hatakiwi Kushukuriwa!
Jambo jingine linalochosha kiutawala ni utamaduni uliopitwa na wakati wa viongozi kusimama majukwaani na kuanza "kumshukuru Rais kwa kuleta maendeleo au kuwekeza fedha." Ni lazima tufike mahali kama taifa tuwe na upeo wa kiutawala bora na kikatiba: video Makonda akitoa agizo na kumshukuru Rais
  • Rais ni Muajiriwa wa Wananchi: Rais wa nchi sio mfadhili wala mtoa misaada. Ni muajiriwa mkuu wa wananchi wa Tanzania ambaye tulimpa dhamana ya kutekeleza majukumu tuliyomtuma kupitia ilani na katiba.
  • Miradi Inatekelezwa kwa Fedha za Umma: Hizo Sh28.6 bilioni zilizotumika kujenga vivuko hivyo vya Mwanza sio fedha kutoka kwenye mfuko binafsi wa Rais, bali ni kodi za jasho la wananchi wa Tanzania na mikopo ambayo itakatwa kutoka kwenye kodi zetu.
Kiongozi anapotekeleza mradi wa maendeleo, anafanya kazi yake ya msingi aliyoajiriwa kuifanya. Kumshukuru Rais kwa kujenga vivuko au barabara ni sawa na abiria kumshukuru dereva wa daladala kwa kufika kituo anachokwenda wakati abiria huyo amelipa nauli yake. Huu utamaduni wa "kuchawa" na kusifu kila wajibu wa kikatiba unadumaza uwajibikaji.

Wito Wangu kwa Wana-JF:
Ni kweli kuwa tunataka maendeleo na tunapenda kasi. Lakini je, tunajenga taasisi imara au tunajenga "watu imara" wanaovuka mipaka yao ya kazi ili mradi tu wapate sifa za kisiasa jukwaani? Na je, tutaacha lini huu utamaduni wa kuwasujudu na kuwashukuru viongozi kwa kutumia fedha zetu wenyewe kutekeleza wajibu wao wa kisheria?


Mnaonaje wakuu? Mjadala uwe huru na wenye staha.


Hizi siasa za hadaa zilipata nguvu sana wakati wa utawala wa Magufuli, na Magufuli alikuwa role model wa Makonda. Iliaminika siasa zile za kiki za Magufuli zilifanya kazi kwa mujibu wao, hivyo kila kiongozi anaiga style ile. Hata Mwigulu kwenye ziara zake anaiga tabia ile ile ya Magufuli. Makonda ameshajua huo udhaifu, anautumia sana ili apate nafasi ya kugombea urais 2030. Kwenye uchu huo hajali mipaka ya kazi yake, anachojali ni kuwa popular basi.
 
Kwa uelewa wangu kisheria,

Chini ya Ibara ya 55 na 58 za Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, mawaziri wote ni wajumbe wa Baraza la Mawaziri na wana wajibu wa pamoja wa kiserikali (Collective Responsibility).

Licha ya kuwa vivuko vipo chini ya Wizara ya Ujenzi, kama Waziri wa Serikali, ana mamlaka ya kukagua na kutoa maagizo kuhusu mradi wowote wa umma unaogharamiwa na serikali, hasa anapofanya ziara maalum kwa niaba ya Mkuu wa Nchi (Rais) kukagua miradi mtambuka ya maendeleo.

Kiprofeshinali, kama kiongozi wa kisiasa (Waziri na Mbunge), wajibu wake kuu ni kusimamia sera, kasi ya maendeleo, na kuhakikisha thamani ya fedha za walipakodi inafikiwa.

Mamlaka yake hapa sio ya kiufundi au kiprofeshinali kama mhandisi wa majini, bali ni ya msukumo wa kisiasa na utendaji (executive/political pressure), akionya watendaji dhidi ya ukurasa wa kiutawala na itifaki zinazochelewesha huduma kwa wananchi huku fedha za umma zikiwa zimeshatumika
 
Mambo ni Parangana Paranguka. Siku hizi mambo hayafuati utaratibu..Kwakufupisha tu Mwamba anaonekana anatamaa ndani yake si bure hiyo wizara anaitaka au tayari ameshaahidiwa kwahyo anafanya mazoezi..Sasa kumaliza huu mzizi na sarakasi zote ni "KATIBA MPYA". KATIBA ambayo itawawafanya viongozi kutotamani kiti chake au cha mwenzake.
 
Kwa uelewa wangu kisheria,

Chini ya Ibara ya 55 na 58 za Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, mawaziri wote ni wajumbe wa Baraza la Mawaziri na wana wajibu wa pamoja wa kiserikali (Collective Responsibility).

Licha ya kuwa vivuko vipo chini ya Wizara ya Ujenzi, kama Waziri wa Serikali, ana mamlaka ya kukagua na kutoa maagizo kuhusu mradi wowote wa umma unaogharamiwa na serikali, hasa anapofanya ziara maalum kwa niaba ya Mkuu wa Nchi (Rais) kukagua miradi mtambuka ya maendeleo.

Kiprofeshinali, kama kiongozi wa kisiasa (Waziri na Mbunge), wajibu wake kuu ni kusimamia sera, kasi ya maendeleo, na kuhakikisha thamani ya fedha za walipakodi inafikiwa.

Mamlaka yake hapa sio ya kiufundi au kiprofeshinali kama mhandisi wa majini, bali ni ya msukumo wa kisiasa na utendaji (executive/political pressure), akionya watendaji dhidi ya ukurasa wa kiutawala na itifaki zinazochelewesha huduma kwa wananchi huku fedha za umma zikiwa zimeshatumika
Wakati wa uongozi wa Mwinyi, Mkapa, Kikwete na Jiwe (JPM) hii ibara haikuonekana.? Ni lini ulishuhudia Waziri wa Elimu akaenda kufanya ziara ya Waziri wa Afya na kutoa maelekezo.?

Au ni kujenga hoja za utetezi na ku-balance mizani.?
 
Kwa uelewa wangu kisheria,

Chini ya Ibara ya 55 na 58 za Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, mawaziri wote ni wajumbe wa Baraza la Mawaziri na wana wajibu wa pamoja wa kiserikali (Collective Responsibility).

Licha ya kuwa vivuko vipo chini ya Wizara ya Ujenzi, kama Waziri wa Serikali, ana mamlaka ya kukagua na kutoa maagizo kuhusu mradi wowote wa umma unaogharamiwa na serikali, hasa anapofanya ziara maalum kwa niaba ya Mkuu wa Nchi (Rais) kukagua miradi mtambuka ya maendeleo.

Kiprofeshinali, kama kiongozi wa kisiasa (Waziri na Mbunge), wajibu wake kuu ni kusimamia sera, kasi ya maendeleo, na kuhakikisha thamani ya fedha za walipakodi inafikiwa.

Mamlaka yake hapa sio ya kiufundi au kiprofeshinali kama mhandisi wa majini, bali ni ya msukumo wa kisiasa na utendaji (executive/political pressure), akionya watendaji dhidi ya ukurasa wa kiutawala na itifaki zinazochelewesha huduma kwa wananchi huku fedha za umma zikiwa zimeshatumika

Ndugu yangu, nashukuru kwa mchango wako. Hata hivyo, inaonekana hukusoma kwa umakini makala yangu, au labda umekariri vifungu vya Katiba bila kuelewa jinsi vinavyofanya kazi katika uhalisia wa kiutawala (Administrative Law). Umenukuu Ibara ya 55 na 58 ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kuhusu Collective Responsibility (Uwajibikaji wa Pamoja), lakini umeigeuza dhana hii juu-chini.
Ngoja nikusaidie kuelewa kiweledi kwa nini hoja yako na maagizo haya ya majukwaani hayana tija, na kwa nini unapotumia vifungu hivyo unajipinga mwenyewe:

1. Maana Halisi ya Ibara ya 55 na 58 (Collective Responsibility)
Umezungumzia Collective Responsibility kana kwamba maana yake ni "kila Waziri anaweza kuingilia na kutoa amri kwenye Wizara yoyote." Sivyo kabisa.
  • Tafsiri ya Kisheria: Dhana hii ina maana kuwa maamuzi yakishafanywa na Baraza la Mawaziri (Cabinet), mawaziri wote wanapaswa kuyaunga mkono hadharani. Wakibishana, wanabishana ndani ya vikao vya siri vya Baraza.
  • Ukweli wa Kiutendaji: Collective Responsibility haimaanishi Collective Jurisdiction (mamlaka mchanganyiko). Haipi haki Wizara ya Michezo kwenda kutoa maagizo ya kiutendaji TEMESA ambayo ipo chini ya fungu la bajeti la Wizara ya Ujenzi. Katiba hiyohiyo uliyoinukuu, kupitia Ibara ya 55(1), inampa Rais mamlaka ya kuwapa Mawaziri majukumu maalum (portfolio). Rais ameshamgawia Waziri wa Ujenzi kazi ya vivuko, na Makonda kampa ya Sanaa na Michezo. Sasa huku kwingine Makonda anaingia kama nani?

2. Mtego wa Kibajeti na Kisheria (The Accountability Trap)
Unasema ni "msukumo wa kisiasa" (political pressure). Lakini kiongozi wa umma hawezi kuendesha nchi kwa mihemko ya kisiasa nje ya Sheria ya Fedha za Umma (Public Finance Management Act).
  • Vivuko vikiingizwa majini bila taratibu za kisheria kukamilika (kama vile bima, ukaguzi wa usalama wa vyombo vya majini, na makabidhiano rasmi ya kimkataba), na kukitokea ajali au hitilafu ya kiufundi kesho, mwenye dhamana kisheria ni Waziri wa Ujenzi na Katibu Mkuu wake, siyo Paul Makonda.
  • Makonda hatakuwepo kusaini hati ya malipo au kujibu hoja za Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG). Je, huu ndio "uwajibikaji wa pamoja" unaoutetea, ambapo mmoja anatafuta sifa jukwaani na mwingine anabeba mzigo wa kisheria?

3. "Ugonjwa" wa Wakuu wa Mikoa na Mawaziri Vivuli
Kama tutahalalisha mtindo huu kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," maana yake tunahalalisha m chaos (vurugu za kiutawala). Kila kukicha tunawaona Wakuu wa Mikoa na Wilaya wakitoa maagizo yanayopingana na watendaji wa sekta.
  • Kama nchi inaendeshwa kwa mifumo na taasisi imara, Waziri anapoona changamoto kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anaitumia hiyo hiyo Collective Responsibility kwa kumpigia simu Waziri mwenzake wa Ujenzi au Waziri Mkuu ili agizo litoke kwenye mamlaka husika kisheria.
  • Kutoa amri hadharani mbele ya kamera ni kujipandisha chati kisiasa (populism) na kumdhalilisha Waziri mwenzako kwamba hafanyi kazi yake mpaka wewe uende Mwanza.
Nyongeza ya Kirafiki:
Mkuu, nakupongeza kwa kujua namba za vifungu (Ibara ya 55 na 58), lakini unahitaji kufanya jitihada kidogo kusoma "roho na falsafa" ya sheria (Jurisprudence) badala ya kukariri maandishi pekee. Kinyume chake, utaendelea kusifu utaratibu unaobomoa taasisi na kuacha nchi ikiendeshwa kwa matamko ya mtu mmoja mmoja badala ya sheria na kanuni.


 
Asante sana kwa Uzi huu, uzi huu umesema jambo muhimu mno ambalo lilipqswa kuulizwa hivi. Hikiwa Pengo la kisheria na kiutendaji linaonekana kwa watumishi wa umma na serikali, je kuna mamlaka rasmi inayoweza kutoa Tathmini ama muongozo katika hali kama hii..?

Jibu la swali hili ndilo linaonesha wazi kabisa tunaitaji katiba mpya.
Binafsi naomba nichangie hoja kwa kutoa pendekezo la katiba lenye muundo wa mihimili minne ya kitaifa, yaani.
1. Baraza la Usimamizi wa Taifa
2. Serikali ya Jamhuri ya muungano wa Tanzania
3. Bunge la Jamhuri ya muungano wa Tanzania
4. Mahakama ya Jamhuri ya muungano wa Tanzania

Muundo huu hasa baraza hilo ndilo lenye jukumu la kuangalia na kuimiza ufuasi wa katiba, usimamizi wa misingi yote ya taifa, Tathmini na muongozo. Pia baraza hilo ndio mamlaka ya kimuungano kati ya Tanganyika na Zanzibar, Mlinzi wa Demokrasia na tunu za taifa na mengineyo mengi.
Kwenye rasimu hiyo ya katiba baraza limetamkwa kwenye SURA YA NNE kuanzia Ibara ya 98 mbaka 116 kisha kufuatia na mihimili mingineyo kama Orodha ilivyoweka hapo juu.

Rasimu kamili ya katiba hipo kwenye tovuti ya www.katibampya.com
 
Leo Jumatatu, Oktoba 12, 2026, kumekuwa na taarifa rasmi kwenye vyombo vya habari ikimuonesha Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Mheshimiwa Paul Christian Makonda, akitoa agizo zito mkoani Mwanza. Akiwa kwenye Karakana ya Songoro Marine iliyopo wilayani Ilemela, Makonda ameamuru vivuko viwili vilivyokamilika vianze kazi mara moja ndani ya mwezi huu wa Oktoba bila kusubiri sherehe za uzinduzi rasmi.

Kimsingi, hoja ya kutaka wananchi wapate huduma haraka badala ya kusubiri itifaki za kisiasa ni hoja nzuri na yenye mashiko kwa mwananchi wa kawaida anayesumbuka na mitumbwi Ziwa Victoria. Lakini, tukiangalia utaratibu wa kiutawala na uwajibikaji wa pamoja serikalini (Collective Responsibility), agizo hili linaibua maswali mazito ya kiutendaji na kisheria yanayoakisi mtindo uleule niliyowahi kuusema huko nyuma.

1. Mwendelezo wa Viongozi Kuacha Kazi Zao na Kuingilia Mambo Mengine
Kama mlivyowahi kunisoma kwenye uzi wangu uliopita niliyofungua hapa jukwaani unaohusu Utekaji na "Majeshi" Binafsi Vikitikisa Nchi: Kwanini Waziri Katambi na Boss Wake Wanaona Dudubaya na Uchafu wa Dar Ndio Kero Kubwa?, jamiiforums.com nimekuwa mstari wa mbele kukosoa jinsi viongozi wetu wa Serikali ya Awamu ya Sita wanavyoacha majukumu yao ya msingi ya kisheria na kukimbilia mambo ya "populism" au kuingilia majukumu ya sekta nyingine ili mradi tu wapate sifa za majukwaani.
Leo hii, ugonjwa uleule unajirudia kupitia kwa Paul Makonda. Masuala ya vivuko, ujenzi wake, na usimamizi wa Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA) kisheria yako chini ya Wizara ya Ujenzi na siyo Wizara ya Habari na Michezo. Swali la kujiuliza hapa: Je, Paul Makonda anatoa agizo hili kama nani kiserikali? Je, wizara yake haina majukumu ya kutosha ya kusimamia habari, wasanii na maandalizi ya michezo yetu hadi aingilie sekta ya ujenzi na usafirishaji?

2. Hoja ya "Ulezi wa Mkoa" na "Kwa Niaba ya Rais"
Kwenye utetezi wake, imeelezwa kuwa Makonda ametoa maagizo hayo akionekana kama "Mlezi wa Mkoa wa Mwanza kiserikali" na akifanya hivyo kwa niaba ya Rais. Hapa ndipo penye mkanganyiko mkubwa wa kiutawala:
  • Kama kila waziri ataanza kutoa maagizo kwenye wizara ya mwenzake kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," tunatengeneza mfumo wa mawaziri wakuu vivuli ndani ya baraza la mawaziri.
  • Inakuwaje Wizara ya Ujenzi inyamaze au isubiri waziri wa sekta nyingine aende mkoani kwake akatoe maagizo kwa watendaji walio chini ya bajeti na fungu la Wizara ya Ujenzi?

3. Madhara ya Kuingiliana kwa Mipaka ya Kazi (Overlap of Jurisdictions)
Kama nilivyochambua kwenye nyuzi zangu zilizopita ndani ya Jukwaa la Siasa la JamiiForums, mtindo huu una madhara makubwa:
  • Kuvunja Ari ya Kazi (Demoralization): Unamfanya Waziri mwenye dhamana ya Ujenzi aonekane hafanyi kazi yake ipasavyo au amesinzia hadi mtu mwingine aje kuamsha watendaji wake.
  • Mgongano wa Kiutendaji: Ikitokea changamoto ya kiufundi au kibajeti kwenye utekelezaji wa agizo hilo, watendaji watamwajibisha nani? Waziri aliyetoa amri jukwaani (Makonda) au Waziri anayewasainia fomu za malipo na bajeti (Waziri wa Ujenzi)?
  • Ukiukwaji wa Itifaki: Katika utawala bora, kama waziri anaona mapungufu kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anapaswa kuwasiliana na Waziri mwenzake wa sekta husika au Waziri Mkuu ili hatua zichukuliwe kiutaratibu badala ya kutoa matamko ya jukwaani yanayoacha maswali kuliko majibu.

4. Utamaduni wa Kushukuru Viongozi: Rais ni Muajiriwa wetu, Hatakiwi Kushukuriwa!
Jambo jingine linalochosha kiutawala ni utamaduni uliopitwa na wakati wa viongozi kusimama majukwaani na kuanza "kumshukuru Rais kwa kuleta maendeleo au kuwekeza fedha." Ni lazima tufike mahali kama taifa tuwe na upeo wa kiutawala bora na kikatiba: video Makonda akitoa agizo na kumshukuru Rais
  • Rais ni Muajiriwa wa Wananchi: Rais wa nchi sio mfadhili wala mtoa misaada. Ni muajiriwa mkuu wa wananchi wa Tanzania ambaye tulimpa dhamana ya kutekeleza majukumu tuliyomtuma kupitia ilani na katiba.
  • Miradi Inatekelezwa kwa Fedha za Umma: Hizo Sh28.6 bilioni zilizotumika kujenga vivuko hivyo vya Mwanza sio fedha kutoka kwenye mfuko binafsi wa Rais, bali ni kodi za jasho la wananchi wa Tanzania na mikopo ambayo itakatwa kutoka kwenye kodi zetu.
Kiongozi anapotekeleza mradi wa maendeleo, anafanya kazi yake ya msingi aliyoajiriwa kuifanya. Kumshukuru Rais kwa kujenga vivuko au barabara ni sawa na abiria kumshukuru dereva wa daladala kwa kufika kituo anachokwenda wakati abiria huyo amelipa nauli yake. Huu utamaduni wa "kuchawa" na kusifu kila wajibu wa kikatiba unadumaza uwajibikaji.

Wito Wangu kwa Wana-JF:
Ni kweli kuwa tunataka maendeleo na tunapenda kasi. Lakini je, tunajenga taasisi imara au tunajenga "watu imara" wanaovuka mipaka yao ya kazi ili mradi tu wapate sifa za kisiasa jukwaani? Na je, tutaacha lini huu utamaduni wa kuwasujudu na kuwashukuru viongozi kwa kutumia fedha zetu wenyewe kutekeleza wajibu wao wa kisheria?


Mnaonaje wakuu? Mjadala uwe huru na wenye staha.


Mada yako ni AI...hebu andika vizuri tukuelewe...inachosha kusoma post ndefu kama treni ya SGR
 
Wakati wa uongozi wa Mwinyi, Mkapa, Kikwete na Jiwe (JPM) hii ibara haikuonekana.? Ni lini ulishuhudia Waziri wa Elimu akaenda kufanya ziara ya Waziri wa Afya na kutoa maelekezo.?

Au ni kujenga hoja za utetezi na ku-balance mizani.?
Mwingiliano unaouona hivi sasa unatokana na mabadiliko ya mbinu za utawala.

Chini ya Mwinyi, Mkapa, Kikwete, na JPM Marais hawa hawakutumia utaratibu wa sasa. Walitegemea zaidi Wakuu wa Mikoa (RCs), Wakuu wa Wilaya (DCs), au Mawaziri wa sekta husika pekee kusimamia miradi ya maeneo yao.

Katika awamu zilizopita (kama za Mwalimu Nyerere na Mzee Mwinyi), kulikuwa na mawaziri walioteuliwa kama "Waziri asiye na Wizara Maalum" (mfano Mzee Rashid Mfaume Kawawa au Prof. Mark Mwandosya katika awamu ya nne). Mawaziri hawa walikuwa na mamlaka ya kwenda wizara yoyote au mkoa wowote kukagua mradi wowote na kutoa maelekezo kwa niaba ya Rais au Waziri Mkuu.

Chini ya Awamu ya Sita kumeanzishwa mfumo mpya wa kiutawala wa "Mawaziri Walezi wa Mikoa." Ndiyo maana Paul Makonda (Waziri wa Habari na Michezo) alipewa ulezi wa Mkoa wa Mwanza, Jumaa Aweso (Waziri wa Maji) alipewa ulezi wa Mkoa wa Manyara, na amewahi kufanya ziara za kukagua miradi ya barabara na halmashauri wilayani Babati.

Mawaziri wengine kama Mohamed Mchengerwa na Prof. Palamagamba Kabudi pia wana mikoa yao ya ulezi na wamefanya ziara za kukagua miradi iliyo nje ya sekta zao.

Dhana ya kikatiba ya Uwajibikaji wa Pamoja (Collective Responsibility) ilikuwepo tangu zamani, lakini matumizi yake ya vitendo yamebadilika kulingana na mbinu za usimamizi za Rais aliyepo madarakani
 
Mwingiliano unaouona hivi sasa unatokana na mabadiliko ya mbinu za utawala.

Chini ya Mwinyi, Mkapa, Kikwete, na JPM Marais hawa hawakutumia utaratibu wa sasa. Walitegemea zaidi Wakuu wa Mikoa (RCs), Wakuu wa Wilaya (DCs), au Mawaziri wa sekta husika pekee kusimamia miradi ya maeneo yao.

Katika awamu zilizopita (kama za Mwalimu Nyerere na Mzee Mwinyi), kulikuwa na mawaziri walioteuliwa kama "Waziri asiye na Wizara Maalum" (mfano Mzee Rashid Mfaume Kawawa au Prof. Mark Mwandosya katika awamu ya nne). Mawaziri hawa walikuwa na mamlaka ya kwenda wizara yoyote au mkoa wowote kukagua mradi wowote na kutoa maelekezo kwa niaba ya Rais au Waziri Mkuu.

Chini ya Awamu ya Sita kumeanzishwa mfumo mpya wa kiutawala wa "Mawaziri Walezi wa Mikoa." Ndiyo maana Paul Makonda (Waziri wa Habari na Michezo) alipewa ulezi wa Mkoa wa Mwanza, Jumaa Aweso (Waziri wa Maji) alipewa ulezi wa Mkoa wa Manyara, na amewahi kufanya ziara za kukagua miradi ya barabara na halmashauri wilayani Babati.

Mawaziri wengine kama Mohamed Mchengerwa na Prof. Palamagamba Kabudi pia wana mikoa yao ya ulezi na wamefanya ziara za kukagua miradi iliyo nje ya sekta zao.

Dhana ya kikatiba ya Uwajibikaji wa Pamoja (Collective Responsibility) ilikuwepo tangu zamani, lakini matumizi yake ya vitendo yamebadilika kulingana na mbinu za usimamizi za Rais aliyepo madarakani
Ulezi ni mambo ya siri ndani ya Chama haina uhusiano na utendaji labda jamaa anashindwa kutofautisha majukumu
 
Leo Jumatatu, Oktoba 12, 2026, kumekuwa na taarifa rasmi kwenye vyombo vya habari ikimuonesha Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Mheshimiwa Paul Christian Makonda, akitoa agizo zito mkoani Mwanza. Akiwa kwenye Karakana ya Songoro Marine iliyopo wilayani Ilemela, Makonda ameamuru vivuko viwili vilivyokamilika vianze kazi mara moja ndani ya mwezi huu wa Oktoba bila kusubiri sherehe za uzinduzi rasmi.

Kimsingi, hoja ya kutaka wananchi wapate huduma haraka badala ya kusubiri itifaki za kisiasa ni hoja nzuri na yenye mashiko kwa mwananchi wa kawaida anayesumbuka na mitumbwi Ziwa Victoria. Lakini, tukiangalia utaratibu wa kiutawala na uwajibikaji wa pamoja serikalini (Collective Responsibility), agizo hili linaibua maswali mazito ya kiutendaji na kisheria yanayoakisi mtindo uleule niliyowahi kuusema huko nyuma.

1. Mwendelezo wa Viongozi Kuacha Kazi Zao na Kuingilia Mambo Mengine
Kama mlivyowahi kunisoma kwenye uzi wangu uliopita niliyofungua hapa jukwaani unaohusu Utekaji na "Majeshi" Binafsi Vikitikisa Nchi: Kwanini Waziri Katambi na Boss Wake Wanaona Dudubaya na Uchafu wa Dar Ndio Kero Kubwa?, jamiiforums.com nimekuwa mstari wa mbele kukosoa jinsi viongozi wetu wa Serikali ya Awamu ya Sita wanavyoacha majukumu yao ya msingi ya kisheria na kukimbilia mambo ya "populism" au kuingilia majukumu ya sekta nyingine ili mradi tu wapate sifa za majukwaani.
Leo hii, ugonjwa uleule unajirudia kupitia kwa Paul Makonda. Masuala ya vivuko, ujenzi wake, na usimamizi wa Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA) kisheria yako chini ya Wizara ya Ujenzi na siyo Wizara ya Habari na Michezo. Swali la kujiuliza hapa: Je, Paul Makonda anatoa agizo hili kama nani kiserikali? Je, wizara yake haina majukumu ya kutosha ya kusimamia habari, wasanii na maandalizi ya michezo yetu hadi aingilie sekta ya ujenzi na usafirishaji?

2. Hoja ya "Ulezi wa Mkoa" na "Kwa Niaba ya Rais"
Kwenye utetezi wake, imeelezwa kuwa Makonda ametoa maagizo hayo akionekana kama "Mlezi wa Mkoa wa Mwanza kiserikali" na akifanya hivyo kwa niaba ya Rais. Hapa ndipo penye mkanganyiko mkubwa wa kiutawala:
  • Kama kila waziri ataanza kutoa maagizo kwenye wizara ya mwenzake kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," tunatengeneza mfumo wa mawaziri wakuu vivuli ndani ya baraza la mawaziri.
  • Inakuwaje Wizara ya Ujenzi inyamaze au isubiri waziri wa sekta nyingine aende mkoani kwake akatoe maagizo kwa watendaji walio chini ya bajeti na fungu la Wizara ya Ujenzi?

3. Madhara ya Kuingiliana kwa Mipaka ya Kazi (Overlap of Jurisdictions)
Kama nilivyochambua kwenye nyuzi zangu zilizopita ndani ya Jukwaa la Siasa la JamiiForums, mtindo huu una madhara makubwa:
  • Kuvunja Ari ya Kazi (Demoralization): Unamfanya Waziri mwenye dhamana ya Ujenzi aonekane hafanyi kazi yake ipasavyo au amesinzia hadi mtu mwingine aje kuamsha watendaji wake.
  • Mgongano wa Kiutendaji: Ikitokea changamoto ya kiufundi au kibajeti kwenye utekelezaji wa agizo hilo, watendaji watamwajibisha nani? Waziri aliyetoa amri jukwaani (Makonda) au Waziri anayewasainia fomu za malipo na bajeti (Waziri wa Ujenzi)?
  • Ukiukwaji wa Itifaki: Katika utawala bora, kama waziri anaona mapungufu kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anapaswa kuwasiliana na Waziri mwenzake wa sekta husika au Waziri Mkuu ili hatua zichukuliwe kiutaratibu badala ya kutoa matamko ya jukwaani yanayoacha maswali kuliko majibu.

4. Utamaduni wa Kushukuru Viongozi: Rais ni Muajiriwa wetu, Hatakiwi Kushukuriwa!
Jambo jingine linalochosha kiutawala ni utamaduni uliopitwa na wakati wa viongozi kusimama majukwaani na kuanza "kumshukuru Rais kwa kuleta maendeleo au kuwekeza fedha." Ni lazima tufike mahali kama taifa tuwe na upeo wa kiutawala bora na kikatiba: video Makonda akitoa agizo na kumshukuru Rais
  • Rais ni Muajiriwa wa Wananchi: Rais wa nchi sio mfadhili wala mtoa misaada. Ni muajiriwa mkuu wa wananchi wa Tanzania ambaye tulimpa dhamana ya kutekeleza majukumu tuliyomtuma kupitia ilani na katiba.
  • Miradi Inatekelezwa kwa Fedha za Umma: Hizo Sh28.6 bilioni zilizotumika kujenga vivuko hivyo vya Mwanza sio fedha kutoka kwenye mfuko binafsi wa Rais, bali ni kodi za jasho la wananchi wa Tanzania na mikopo ambayo itakatwa kutoka kwenye kodi zetu.
Kiongozi anapotekeleza mradi wa maendeleo, anafanya kazi yake ya msingi aliyoajiriwa kuifanya. Kumshukuru Rais kwa kujenga vivuko au barabara ni sawa na abiria kumshukuru dereva wa daladala kwa kufika kituo anachokwenda wakati abiria huyo amelipa nauli yake. Huu utamaduni wa "kuchawa" na kusifu kila wajibu wa kikatiba unadumaza uwajibikaji.

Wito Wangu kwa Wana-JF:
Ni kweli kuwa tunataka maendeleo na tunapenda kasi. Lakini je, tunajenga taasisi imara au tunajenga "watu imara" wanaovuka mipaka yao ya kazi ili mradi tu wapate sifa za kisiasa jukwaani? Na je, tutaacha lini huu utamaduni wa kuwasujudu na kuwashukuru viongozi kwa kutumia fedha zetu wenyewe kutekeleza wajibu wao wa kisheria?


Mnaonaje wakuu? Mjadala uwe huru na wenye staha.


Huyo mtu nadhani anatatizo kubwa sana la ukosefu wa heshima na adabu
 
Ndugu yangu, nashukuru kwa mchango wako. Hata hivyo, inaonekana hukusoma kwa umakini makala yangu, au labda umekariri vifungu vya Katiba bila kuelewa jinsi vinavyofanya kazi katika uhalisia wa kiutawala (Administrative Law). Umenukuu Ibara ya 55 na 58 ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kuhusu Collective Responsibility (Uwajibikaji wa Pamoja), lakini umeigeuza dhana hii juu-chini.
Ngoja nikusaidie kuelewa kiweledi kwa nini hoja yako na maagizo haya ya majukwaani hayana tija, na kwa nini unapotumia vifungu hivyo unajipinga mwenyewe:

1. Maana Halisi ya Ibara ya 55 na 58 (Collective Responsibility)
Umezungumzia Collective Responsibility kana kwamba maana yake ni "kila Waziri anaweza kuingilia na kutoa amri kwenye Wizara yoyote." Sivyo kabisa.
  • Tafsiri ya Kisheria: Dhana hii ina maana kuwa maamuzi yakishafanywa na Baraza la Mawaziri (Cabinet), mawaziri wote wanapaswa kuyaunga mkono hadharani. Wakibishana, wanabishana ndani ya vikao vya siri vya Baraza.
  • Ukweli wa Kiutendaji: Collective Responsibility haimaanishi Collective Jurisdiction (mamlaka mchanganyiko). Haipi haki Wizara ya Michezo kwenda kutoa maagizo ya kiutendaji TEMESA ambayo ipo chini ya fungu la bajeti la Wizara ya Ujenzi. Katiba hiyohiyo uliyoinukuu, kupitia Ibara ya 55(1), inampa Rais mamlaka ya kuwapa Mawaziri majukumu maalum (portfolio). Rais ameshamgawia Waziri wa Ujenzi kazi ya vivuko, na Makonda kampa ya Sanaa na Michezo. Sasa huku kwingine Makonda anaingia kama nani?

2. Mtego wa Kibajeti na Kisheria (The Accountability Trap)
Unasema ni "msukumo wa kisiasa" (political pressure). Lakini kiongozi wa umma hawezi kuendesha nchi kwa mihemko ya kisiasa nje ya Sheria ya Fedha za Umma (Public Finance Management Act).
  • Vivuko vikiingizwa majini bila taratibu za kisheria kukamilika (kama vile bima, ukaguzi wa usalama wa vyombo vya majini, na makabidhiano rasmi ya kimkataba), na kukitokea ajali au hitilafu ya kiufundi kesho, mwenye dhamana kisheria ni Waziri wa Ujenzi na Katibu Mkuu wake, siyo Paul Makonda.
  • Makonda hatakuwepo kusaini hati ya malipo au kujibu hoja za Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG). Je, huu ndio "uwajibikaji wa pamoja" unaoutetea, ambapo mmoja anatafuta sifa jukwaani na mwingine anabeba mzigo wa kisheria?

3. "Ugonjwa" wa Wakuu wa Mikoa na Mawaziri Vivuli
Kama tutahalalisha mtindo huu kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," maana yake tunahalalisha m chaos (vurugu za kiutawala). Kila kukicha tunawaona Wakuu wa Mikoa na Wilaya wakitoa maagizo yanayopingana na watendaji wa sekta.
  • Kama nchi inaendeshwa kwa mifumo na taasisi imara, Waziri anapoona changamoto kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anaitumia hiyo hiyo Collective Responsibility kwa kumpigia simu Waziri mwenzake wa Ujenzi au Waziri Mkuu ili agizo litoke kwenye mamlaka husika kisheria.
  • Kutoa amri hadharani mbele ya kamera ni kujipandisha chati kisiasa (populism) na kumdhalilisha Waziri mwenzako kwamba hafanyi kazi yake mpaka wewe uende Mwanza.
Nyongeza ya Kirafiki:
Mkuu, nakupongeza kwa kujua namba za vifungu (Ibara ya 55 na 58), lakini unahitaji kufanya jitihada kidogo kusoma "roho na falsafa" ya sheria (Jurisprudence) badala ya kukariri maandishi pekee. Kinyume chake, utaendelea kusifu utaratibu unaobomoa taasisi na kuacha nchi ikiendeshwa kwa matamko ya mtu mmoja mmoja badala ya sheria na kanuni.


Asante sana Kijana wa Ifoza
 
Back
Top Bottom