UTATA WA KIMIPAKA: Waziri Makonda kutoa amri kwenye Vivuko Mwanza—Anasimama kama nani kisheria na kiprofeshinali?

UTATA WA KIMIPAKA: Waziri Makonda kutoa amri kwenye Vivuko Mwanza—Anasimama kama nani kisheria na kiprofeshinali?

Leo Jumatatu, Oktoba 12, 2026, kumekuwa na taarifa rasmi kwenye vyombo vya habari ikimuonesha Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo, Mheshimiwa Paul Christian Makonda, akitoa agizo zito mkoani Mwanza. Akiwa kwenye Karakana ya Songoro Marine iliyopo wilayani Ilemela, Makonda ameamuru vivuko viwili vilivyokamilika vianze kazi mara moja ndani ya mwezi huu wa Oktoba bila kusubiri sherehe za uzinduzi rasmi.

Kimsingi, hoja ya kutaka wananchi wapate huduma haraka badala ya kusubiri itifaki za kisiasa ni hoja nzuri na yenye mashiko kwa mwananchi wa kawaida anayesumbuka na mitumbwi Ziwa Victoria. Lakini, tukiangalia utaratibu wa kiutawala na uwajibikaji wa pamoja serikalini (Collective Responsibility), agizo hili linaibua maswali mazito ya kiutendaji na kisheria yanayoakisi mtindo uleule niliyowahi kuusema huko nyuma.

1. Mwendelezo wa Viongozi Kuacha Kazi Zao na Kuingilia Mambo Mengine
Kama mlivyowahi kunisoma kwenye uzi wangu uliopita niliyofungua hapa jukwaani unaohusu Utekaji na "Majeshi" Binafsi Vikitikisa Nchi: Kwanini Waziri Katambi na Boss Wake Wanaona Dudubaya na Uchafu wa Dar Ndio Kero Kubwa?, jamiiforums.com nimekuwa mstari wa mbele kukosoa jinsi viongozi wetu wa Serikali ya Awamu ya Sita wanavyoacha majukumu yao ya msingi ya kisheria na kukimbilia mambo ya "populism" au kuingilia majukumu ya sekta nyingine ili mradi tu wapate sifa za majukwaani.
Leo hii, ugonjwa uleule unajirudia kupitia kwa Paul Makonda. Masuala ya vivuko, ujenzi wake, na usimamizi wa Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA) kisheria yako chini ya Wizara ya Ujenzi na siyo Wizara ya Habari na Michezo. Swali la kujiuliza hapa: Je, Paul Makonda anatoa agizo hili kama nani kiserikali? Je, wizara yake haina majukumu ya kutosha ya kusimamia habari, wasanii na maandalizi ya michezo yetu hadi aingilie sekta ya ujenzi na usafirishaji?

2. Hoja ya "Ulezi wa Mkoa" na "Kwa Niaba ya Rais"
Kwenye utetezi wake, imeelezwa kuwa Makonda ametoa maagizo hayo akionekana kama "Mlezi wa Mkoa wa Mwanza kiserikali" na akifanya hivyo kwa niaba ya Rais. Hapa ndipo penye mkanganyiko mkubwa wa kiutawala:
  • Kama kila waziri ataanza kutoa maagizo kwenye wizara ya mwenzake kwa mwavuli wa "Ulezi wa Mkoa," tunatengeneza mfumo wa mawaziri wakuu vivuli ndani ya baraza la mawaziri.
  • Inakuwaje Wizara ya Ujenzi inyamaze au isubiri waziri wa sekta nyingine aende mkoani kwake akatoe maagizo kwa watendaji walio chini ya bajeti na fungu la Wizara ya Ujenzi?

3. Madhara ya Kuingiliana kwa Mipaka ya Kazi (Overlap of Jurisdictions)
Kama nilivyochambua kwenye nyuzi zangu zilizopita ndani ya Jukwaa la Siasa la JamiiForums, mtindo huu una madhara makubwa:
  • Kuvunja Ari ya Kazi (Demoralization): Unamfanya Waziri mwenye dhamana ya Ujenzi aonekane hafanyi kazi yake ipasavyo au amesinzia hadi mtu mwingine aje kuamsha watendaji wake.
  • Mgongano wa Kiutendaji: Ikitokea changamoto ya kiufundi au kibajeti kwenye utekelezaji wa agizo hilo, watendaji watamwajibisha nani? Waziri aliyetoa amri jukwaani (Makonda) au Waziri anayewasainia fomu za malipo na bajeti (Waziri wa Ujenzi)?
  • Ukiukwaji wa Itifaki: Katika utawala bora, kama waziri anaona mapungufu kwenye sekta nyingine akiwa ziarani, anapaswa kuwasiliana na Waziri mwenzake wa sekta husika au Waziri Mkuu ili hatua zichukuliwe kiutaratibu badala ya kutoa matamko ya jukwaani yanayoacha maswali kuliko majibu.

4. Utamaduni wa Kushukuru Viongozi: Rais ni Muajiriwa wetu, Hatakiwi Kushukuriwa!
Jambo jingine linalochosha kiutawala ni utamaduni uliopitwa na wakati wa viongozi kusimama majukwaani na kuanza "kumshukuru Rais kwa kuleta maendeleo au kuwekeza fedha." Ni lazima tufike mahali kama taifa tuwe na upeo wa kiutawala bora na kikatiba: video Makonda akitoa agizo na kumshukuru Rais
  • Rais ni Muajiriwa wa Wananchi: Rais wa nchi sio mfadhili wala mtoa misaada. Ni muajiriwa mkuu wa wananchi wa Tanzania ambaye tulimpa dhamana ya kutekeleza majukumu tuliyomtuma kupitia ilani na katiba.
  • Miradi Inatekelezwa kwa Fedha za Umma: Hizo Sh28.6 bilioni zilizotumika kujenga vivuko hivyo vya Mwanza sio fedha kutoka kwenye mfuko binafsi wa Rais, bali ni kodi za jasho la wananchi wa Tanzania na mikopo ambayo itakatwa kutoka kwenye kodi zetu.
Kiongozi anapotekeleza mradi wa maendeleo, anafanya kazi yake ya msingi aliyoajiriwa kuifanya. Kumshukuru Rais kwa kujenga vivuko au barabara ni sawa na abiria kumshukuru dereva wa daladala kwa kufika kituo anachokwenda wakati abiria huyo amelipa nauli yake. Huu utamaduni wa "kuchawa" na kusifu kila wajibu wa kikatiba unadumaza uwajibikaji.

Wito Wangu kwa Wana-JF:
Ni kweli kuwa tunataka maendeleo na tunapenda kasi. Lakini je, tunajenga taasisi imara au tunajenga "watu imara" wanaovuka mipaka yao ya kazi ili mradi tu wapate sifa za kisiasa jukwaani? Na je, tutaacha lini huu utamaduni wa kuwasujudu na kuwashukuru viongozi kwa kutumia fedha zetu wenyewe kutekeleza wajibu wao wa kisheria?


Mnaonaje wakuu? Mjadala uwe huru na wenye staha.


This is purely duplication of efforts which led into inefficiency in performance na badae kupelekea kuleta conflict among actors. This is pathetic!!
 
This is purely duplication of efforts which led into inefficiency in performance na badae kupelekea kuleta conflict among actors. This is pathetic!!
Ni mlezi wa Mkoa wa Mwanza kama ilivyojidhihirisha kwenye Katiba ya JMT Sura ya 26760 ibara ya 3200 (i) kiongozi kufutana na watalaam waliobokea katika Consitution Law mdau Viali Senior Member LLB, LLM, PhD zote kutoka Yale University
 
Ndugu Viali,
Umerudi jukwaani ukiwa na hoja nyepesi sana na kudai kuwa sijafanya uchunguzi kwa sababu tu Paul Makonda alisema "katumwa na Rais Samia". Katika jukwaa la GT (Great Thinkers), hatupigi makofi kwa kauli za kusikia jukwaani; tunachambua uhalali wa kikatiba, kisheria, na kiutawala wa mambo yanayofanyika. Ukweli ni kwamba, hoja zako zinaonyesha kiwango cha chini sana cha uelewa wa jinsi mifumo ya dola inavyofanya kazi, na hapa chini nakubomolea hoja zako zote aya kwa aya kwa kutumia sheria na weledi:
  1. DHANA YA "KUTUMWA NA RAIS" VS KUGEUZA SERIKALI KUWA "KAMATI YA NYUMBANI"
    Viali, unapotetea ukiukwaji wa taratibu kwa kisingizio kuwa Makonda kasema “kaagizwa na Rais Samia,” unajivua ufahamu wa jinsi muundo wa mamlaka ya kiutendaji (Executive Branch) unavyofanya kazi kisheria. Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania haiendeshwi kama kamati ya nyumbani au ya ukoo ambapo mzazi anaweza kumtuma mtoto yeyote kufanya kazi yoyote bila utaratibu. Kama Rais anataka kivuko kianze kazi, kiweledi na kitaasisi anamtuma Waziri wa Ujenzi au Katibu Mkuu Kiongozi (Chief Secretary) kutoa maagizo ya kimaandishi. Kumtuma Waziri wa Habari na Michezo kusimamia ukaguzi wa kihandisi na vivuko mkoani Mwanza ni kuvunja muundo wa kiutawala (chain of command) na kudhalilisha wataalamu vya sekta husika.
  2. "MIKOA YA KULEA" SI MFUMO WA KISHERIA WA KUENDESHA NCHI — TAJA KIFUNGU CHA KATIBA!
    Unadai kuwa kuna "Mawaziri wamepewa mikoa ya kuilea" kama sehemu ya utetezi wako. Hapa unaonyesha jinsi unavyochanganya mbinu za ndani za kisiasa za chama na utaratibu rasmi wa kisheria wa serikali. Viali, naomba ututajie hapa jukwaani ni Ibara gani au Kifungu gani kwenye Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kinachotambua cheo au jukumu la "Waziri Kulea Mkoa"?
Great Thinkers wa JamiiForums hawalishwi maneno wala porojo za majukwaani; sisi tunafuata na kuhoji kwa mujibu wa Katiba na Sheria zilizopo. Dhana ya "mikoa ya kulea" ni mgawanyiko wa kisiasa wa ndani ya chama chenu, si muundo wa kikatiba. Kisheria, hakuna kifungu kinachompa Waziri wa Michezo mamlaka ya kutoa maagizo ya kihandisi kuhusu vivuko kisa tu "analea mkoa." Bajeti, mamlaka, na uwajibikaji wa kivuko hicho upo chini ya Wizara ya Ujenzi na Uchukuzi kupitia Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA), si Wizara ya Michezo.
  1. UPOTOSHAJI WA DHANA YA "KUKAIMU" (FALSE EQUIVALENCE)
    Umetoa mfano usioendana hata kidogo ukisema, “Kwani hujawahi kuona DC anakaimu wilaya fulani kikazi?” Huu ni upotoshaji mkubwa wa kiakili. Mkuu wa Wilaya (DC) anapokaimu wilaya nyingine, anafanya hivyo ndani ya sekta ileile ya Tawala za Mikoa (TAMISEMI) na anakuwa amepewa barua rasmi ya kimaandishi kutoka kwa mamlaka ya uteuzi kukaimu chombo ambacho kisheria yaani wilaya yenyewe tayari kipo. Makonda hajapewa barua rasmi ya kimaandishi kukaimu Wizara ya Ujenzi. Huwezi kulinganisha utaratibu rasmi wa kisheria wa kukaimu na kiongozi anayejiingiza kwenye sekta isiyo yake jukwaani kwa maneno ya mdomo tu.
  2. UKIUKWAJI WA SHERIA ZA UTUMISHI NA FEDHA ZA UMMA
    Ili ukue kiakili, nakupa somo la sheria zifuatazo ambazo agizo hilo limeziyeyusha. Kwanza ni Sheria ya Utumishi wa Umma (Sura ya 298), ambapo kila Waziri anapewa mamlaka yake kupitia Hati ya Majukumu (Instrument of Office). Kuingilia majukumu ya wizara nyingine bila mamlaka ya kisheria ni kosa la kiutawala linaloitwa Ultra Vires (kutenda nje ya mamlaka yako), na maagizo hayo kisheria ni batili kabisa.
Pili ni Sheria ya Fedha za Umma (Sura ya 348). Fedha za vivuko zimeidhinishwa na Bunge chini ya Fungu la Bajeti la Wizara ya Ujenzi, na msimamizi mkuu kisheria ni Katibu Mkuu wa Ujenzi (Accounting Officer). Waziri wa Michezo hana mamlaka ya kisheria kuidhinisha au kuamuru matengenezo au matumizi ya mradi huo. Watendaji hawawezi kuwajibishwa kisheria kwa kufuata amri ya mtu asiye na fungu la bajeti nao.
  1. HATARI YA KISHERIA YA KUTOA AGIZO KWA CHOMBO KISICHOKUWA "COMMISSIONED"
    Hoja nzito uliyoiruka kwa makusudi ni kwamba kivuko kilikuwa hakijawa commissioned rasmi. Kisheria na kiufundi, chombo cha usafiri wa majini kikiwa hakijakuwa commissioned, maana yake bado hakijapokelewa rasmi na serikali kutoka kwa mkandarasi, na hakijathibitishwa na Mamlaka ya Udhibiti wa Usafiri wa Majini (TASAC) kuwa kina usalama wa kubeba abiria.
Waziri anapoamuru chombo kianze kazi kabla ya hatua hii ya kisheria, anavunja sheria za usalama. Endapo kivuko hicho kingepata ajali na kuzama, ni nani angepaswa kubeba dhamana ya kisheria na fidia wakati hakuna nyaraka rasmi ya serikali iliyokiruhusu kuanza kazi? Mfano wako wa "DC" unafilisika hapa, kwa sababu hakuna DC anayeweza kukaimu wilaya ambayo bado haijatangazwa rasmi kwenye Gazeti la Serikali.


HITIMISHO: THAMANI YA NYARAKA ZA KIOFISI VS "UCHAWA" WA JUKWAANI
Viali, ukweli mchungu ni kwamba hakuna tamko lolote rasmi la kimaandishi kutoka Ikulu linalothibitisha utaratibu huu wa kuruka mawizara. Serikali haiongozwi kwa hadithi za kusikia jukwaani za kusema "nimetumwa, nimetumwa". Tabia ya kushangilia na kutetea kila ukiukwaji wa misingi ya kiutawala kwa sababu tu umetajwa jina la Rais ni aina ya uchawa wa kisiasa unaoondoa uwezo wako wa kufikiri.
Kama unadhani sisi wote ni vichwa maji, lete hapa mezani Waraka wa Serikali (Government Circular) au Kifungu cha Sheria kinachompa Waziri wa Michezo mamlaka ya kuamuru vyombo vya usafiri wa majini vianze kazi. Ukishindwa kuleta, funga mdomo wako na uendelee kutetea mambo usiyoyajua peke yako, lakini utuachie sisi Great Thinkers tujadili mustakabali wa nchi kwa misingi ya Utawala Bora. Shuka uwanjani na vifungu, porojo tuachie watoto!


 
Ndugu Viali,
Umerudi jukwaani ukiwa na hoja nyepesi sana na kudai kuwa sijafanya uchunguzi kwa sababu tu Paul Makonda alisema "katumwa na Rais Samia". Katika jukwaa la GT (Great Thinkers), hatupigi makofi kwa kauli za kusikia jukwaani; tunachambua uhalali wa kikatiba, kisheria, na kiutawala wa mambo yanayofanyika. Ukweli ni kwamba, hoja zako zinaonyesha kiwango cha chini sana cha uelewa wa jinsi mifumo ya dola inavyofanya kazi, na hapa chini nakubomolea hoja zako zote aya kwa aya kwa kutumia sheria na weledi:
  1. DHANA YA "KUTUMWA NA RAIS" VS KUGEUZA SERIKALI KUWA "KAMATI YA NYUMBANI"
    Viali, unapotetea ukiukwaji wa taratibu kwa kisingizio kuwa Makonda kasema “kaagizwa na Rais Samia,” unajivua ufahamu wa jinsi muundo wa mamlaka ya kiutendaji (Executive Branch) unavyofanya kazi kisheria. Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania haiendeshwi kama kamati ya nyumbani au ya ukoo ambapo mzazi anaweza kumtuma mtoto yeyote kufanya kazi yoyote bila utaratibu. Kama Rais anataka kivuko kianze kazi, kiweledi na kitaasisi anamtuma Waziri wa Ujenzi au Katibu Mkuu Kiongozi (Chief Secretary) kutoa maagizo ya kimaandishi. Kumtuma Waziri wa Habari na Michezo kusimamia ukaguzi wa kihandisi na vivuko mkoani Mwanza ni kuvunja muundo wa kiutawala (chain of command) na kudhalilisha wataalamu vya sekta husika.
  2. "MIKOA YA KULEA" SI MFUMO WA KISHERIA WA KUENDESHA NCHI — TAJA KIFUNGU CHA KATIBA!
    Unadai kuwa kuna "Mawaziri wamepewa mikoa ya kuilea" kama sehemu ya utetezi wako. Hapa unaonyesha jinsi unavyochanganya mbinu za ndani za kisiasa za chama na utaratibu rasmi wa kisheria wa serikali. Viali, naomba ututajie hapa jukwaani ni Ibara gani au Kifungu gani kwenye Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kinachotambua cheo au jukumu la "Waziri Kulea Mkoa"?
Great Thinkers wa JamiiForums hawalishwi maneno wala porojo za majukwaani; sisi tunafuata na kuhoji kwa mujibu wa Katiba na Sheria zilizopo. Dhana ya "mikoa ya kulea" ni mgawanyiko wa kisiasa wa ndani ya chama chenu, si muundo wa kikatiba. Kisheria, hakuna kifungu kinachompa Waziri wa Michezo mamlaka ya kutoa maagizo ya kihandisi kuhusu vivuko kisa tu "analea mkoa." Bajeti, mamlaka, na uwajibikaji wa kivuko hicho upo chini ya Wizara ya Ujenzi na Uchukuzi kupitia Wakala wa Ufundi na Umeme (TEMESA), si Wizara ya Michezo.
  1. UPOTOSHAJI WA DHANA YA "KUKAIMU" (FALSE EQUIVALENCE)
    Umetoa mfano usioendana hata kidogo ukisema, “Kwani hujawahi kuona DC anakaimu wilaya fulani kikazi?” Huu ni upotoshaji mkubwa wa kiakili. Mkuu wa Wilaya (DC) anapokaimu wilaya nyingine, anafanya hivyo ndani ya sekta ileile ya Tawala za Mikoa (TAMISEMI) na anakuwa amepewa barua rasmi ya kimaandishi kutoka kwa mamlaka ya uteuzi kukaimu chombo ambacho kisheria yaani wilaya yenyewe tayari kipo. Makonda hajapewa barua rasmi ya kimaandishi kukaimu Wizara ya Ujenzi. Huwezi kulinganisha utaratibu rasmi wa kisheria wa kukaimu na kiongozi anayejiingiza kwenye sekta isiyo yake jukwaani kwa maneno ya mdomo tu.
  2. UKIUKWAJI WA SHERIA ZA UTUMISHI NA FEDHA ZA UMMA
    Ili ukue kiakili, nakupa somo la sheria zifuatazo ambazo agizo hilo limeziyeyusha. Kwanza ni Sheria ya Utumishi wa Umma (Sura ya 298), ambapo kila Waziri anapewa mamlaka yake kupitia Hati ya Majukumu (Instrument of Office). Kuingilia majukumu ya wizara nyingine bila mamlaka ya kisheria ni kosa la kiutawala linaloitwa Ultra Vires (kutenda nje ya mamlaka yako), na maagizo hayo kisheria ni batili kabisa.
Pili ni Sheria ya Fedha za Umma (Sura ya 348). Fedha za vivuko zimeidhinishwa na Bunge chini ya Fungu la Bajeti la Wizara ya Ujenzi, na msimamizi mkuu kisheria ni Katibu Mkuu wa Ujenzi (Accounting Officer). Waziri wa Michezo hana mamlaka ya kisheria kuidhinisha au kuamuru matengenezo au matumizi ya mradi huo. Watendaji hawawezi kuwajibishwa kisheria kwa kufuata amri ya mtu asiye na fungu la bajeti nao.
  1. HATARI YA KISHERIA YA KUTOA AGIZO KWA CHOMBO KISICHOKUWA "COMMISSIONED"
    Hoja nzito uliyoiruka kwa makusudi ni kwamba kivuko kilikuwa hakijawa commissioned rasmi. Kisheria na kiufundi, chombo cha usafiri wa majini kikiwa hakijakuwa commissioned, maana yake bado hakijapokelewa rasmi na serikali kutoka kwa mkandarasi, na hakijathibitishwa na Mamlaka ya Udhibiti wa Usafiri wa Majini (TASAC) kuwa kina usalama wa kubeba abiria.
Waziri anapoamuru chombo kianze kazi kabla ya hatua hii ya kisheria, anavunja sheria za usalama. Endapo kivuko hicho kingepata ajali na kuzama, ni nani angepaswa kubeba dhamana ya kisheria na fidia wakati hakuna nyaraka rasmi ya serikali iliyokiruhusu kuanza kazi? Mfano wako wa "DC" unafilisika hapa, kwa sababu hakuna DC anayeweza kukaimu wilaya ambayo bado haijatangazwa rasmi kwenye Gazeti la Serikali.


HITIMISHO: THAMANI YA NYARAKA ZA KIOFISI VS "UCHAWA" WA JUKWAANI
Viali, ukweli mchungu ni kwamba hakuna tamko lolote rasmi la kimaandishi kutoka Ikulu linalothibitisha utaratibu huu wa kuruka mawizara. Serikali haiongozwi kwa hadithi za kusikia jukwaani za kusema "nimetumwa, nimetumwa". Tabia ya kushangilia na kutetea kila ukiukwaji wa misingi ya kiutawala kwa sababu tu umetajwa jina la Rais ni aina ya uchawa wa kisiasa unaoondoa uwezo wako wa kufikiri.
Kama unadhani sisi wote ni vichwa maji, lete hapa mezani Waraka wa Serikali (Government Circular) au Kifungu cha Sheria kinachompa Waziri wa Michezo mamlaka ya kuamuru vyombo vya usafiri wa majini vianze kazi. Ukishindwa kuleta, funga mdomo wako na uendelee kutetea mambo usiyoyajua peke yako, lakini utuachie sisi Great Thinkers tujadili mustakabali wa nchi kwa misingi ya Utawala Bora. Shuka uwanjani na vifungu, porojo tuachie watoto!


Andiko lako limenisaidia kujua kiasi kidogo cha uelewa wako vinginevyo ni chuki uliyonayo aidha kwa makonda, samia au serikali, kujificha kutaja vifungu hakutokusaidia.

Jiulize maswali madogo tu;
1. je makonda hajui kama yeye sio waziri wa ujenzi mpaka aende kwenye hayo maeneo?
2. Kwann aende mwanza na sio mkoa mwingine?
3. kwann rc, mwenyekiti wa chama na wataalamu wengine wampokee na kumpa ushirikiano kikazi?
4. kwann baada ya kusikia changamoto amesema atampigia waziri husika kumpa feedback kwann asingemaliza mwenyewe palepale?

Nakusaidia tu katika vichache unavyovijua ongeza na lingine kuwa nchi haiongozwi na katiba pekee skama utakikosa kitu kwenye katiba usishupaze fuvu utazipata aibu ndogondogo rejea nyaraka mbalimbali na mazoea.

Nikuulize tu unataarifa zote za vikao vya baraza la mawaziri maamuzi na maazimio yake?

Kama unadhani kuna sehemu katiba imekiukwa hii nchi ni ya utawala wa sheria nenda Mahakamani ukafungue shauri upate tafsiri sahihi lkn sio hizi chuki za wazi.


unaweza kutuma au umeshawahi kuiona public barua iliyomteua dc kukaimu wilaya nyingine? kwahiyo unataka barua ya rais uione public kuwa kamtuma makonda au unadhani rais na mifumo ya nchi haijamuona makonda Mwanza na wamekaa kimya, unadhani sheria za nchi hii unazijua peke yako? au unadhani viongozi wa nchi hii hawajui uatwala wa sheria au hawaijui katiba? ni mara ngapi rais anamtuma kikwete akamuwakilishe ikiwa makamo, pm wapo? agizo na kauli ya rais ni maelekezo ya mamlaka sio kuvunja sheria.

haya 'mwanetu' great thinker rejea ibara hii ya katiba 34(4) ikusaidie kupunguza chuki binafsi.
 
je alienda hapo kama nani? kama alienda kwa niaba ya kiongozi fulani basi aliyetamka si yeye bali aliyemtuma hapo ndiye aliyetamka.
 
Ni mlezi wa Mkoa wa Mwanza kama ilivyojidhihirisha kwenye Katiba ya JMT Sura ya 26760 ibara ya 3200 (i) kiongozi kufutana na watalaam waliobokea katika Consitution Law mdau Viali Senior Member LLB, LLM, PhD zote kutoka Yale University
katiba ya jmt ibara ya 34(4)
 
katiba ya jmt ibara ya 34(4)
Kaka Viali, Ibara ya 34(4) uliyong'ang'ania inaongelea mamlaka ya utendaji ya Rais na uwezo wake wa kuwapa majukumu wasaidizi wake kiserikali. Hakuna neno wala nafasi ya 'Mlezi wa Mkoa' kwenye Katiba yote ya nchi hii. Katiba inamtambua Mkuu wa Mkoa (RC) pekee kwa mujibu wa Ibara ya 61.
Hiyo 'Sura ya 26760' uliyotaja haipo duniani, Katiba yetu ina Sura 10 tu! Huyo Profesa wako wa Yale atakua alikufundisha Katiba ya nchi ya kufikirika. Au labda na wewe umeshakuwa 'Profesa Viali' wa kutunga vifungu vyako mfukoni?
Sasa msikilize mtaalamu nikunyooshe kidogo, 'Profesa' Viali:
  1. Katiba haina shortcut za maneno ya mdomo jukwaani. Hicho cheo cha 'Waziri Mlezi' ni cha kisiasa tu, hakina nguvu yoyote ya kikatiba kuingilia 'Instrument of Office' (Hati ya Majukumu) ya waziri mwingine aliyepo kazini na anayelipwa mshahara na kodi zetu.
  2. Rais akitaka kukasimu madaraka kwa Waziri wa Michezo kwenda kutoa amri kwenye sekta ya Viwanda au Ujenzi, lazima atoe Hati Maalum ya Kimaandishi (Written Instrument). Huwezi kwenda kwenye ziara ya kusaka kiki na sifa za kisiasa mbele ya kamera halafu ukaingilia wizara ambayo huna dhamana nayo kisheria wakati waziri mwenye sekta yupo ofisini anachapa kazi.
Inabidi tu unyooshe mikono juu ukubali kashindwa hoja, 'Profesa' Viali! Nenda kanywe maji kwanza kisha rudi darasani ukasome Katiba halisi ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na siyo hizi unazozinukuu kwa kukariri bila kuzijua!"
 
Kaka Viali, Ibara ya 34(4) uliyong'ang'ania inaongelea mamlaka ya utendaji ya Rais na uwezo wake wa kuwapa majukumu wasaidizi wake kiserikali. Hakuna neno wala nafasi ya 'Mlezi wa Mkoa' kwenye Katiba yote ya nchi hii. Katiba inamtambua Mkuu wa Mkoa (RC) pekee kwa mujibu wa Ibara ya 61.
Hiyo 'Sura ya 26760' uliyotaja haipo duniani, Katiba yetu ina Sura 10 tu! Huyo Profesa wako wa Yale atakua alikufundisha Katiba ya nchi ya kufikirika. Au labda na wewe umeshakuwa 'Profesa Viali' wa kutunga vifungu vyako mfukoni?
Sasa msikilize mtaalamu nikunyooshe kidogo, 'Profesa' Viali:
  1. Katiba haina shortcut za maneno ya mdomo jukwaani. Hicho cheo cha 'Waziri Mlezi' ni cha kisiasa tu, hakina nguvu yoyote ya kikatiba kuingilia 'Instrument of Office' (Hati ya Majukumu) ya waziri mwingine aliyepo kazini na anayelipwa mshahara na kodi zetu.
  2. Rais akitaka kukasimu madaraka kwa Waziri wa Michezo kwenda kutoa amri kwenye sekta ya Viwanda au Ujenzi, lazima atoe Hati Maalum ya Kimaandishi (Written Instrument). Huwezi kwenda kwenye ziara ya kusaka kiki na sifa za kisiasa mbele ya kamera halafu ukaingilia wizara ambayo huna dhamana nayo kisheria wakati waziri mwenye sekta yupo ofisini anachapa kazi.
Inabidi tu unyooshe mikono juu ukubali kashindwa hoja, 'Profesa' Viali! Nenda kanywe maji kwanza kisha rudi darasani ukasome Katiba halisi ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na siyo hizi unazozinukuu kwa kukariri bila kuzijua!"
Hiyo namba 2 mbona hujasite kifungu kwenye katiba unaongea maneno yako? weka kifungu.

hii nchi ni ya utawala wa sheria kwa kufuata katiba kama unahisi imekiukwa nenda Mahakamani upate tafsiri sahihi.

hiyo ibara ya 34(4) nimeona umehangaika nayo kama una kamba shingoni.
 
Hiyo namba 2 mbona hujasite kifungu kwenye katiba unaongea maneno yako? weka kifungu.

hii nchi ni ya utawala wa sheria kwa kufuata katiba kama unahisi imekiukwa nenda Mahakamani upate tafsiri sahihi.

hiyo ibara ya 34(4) nimeona umehangaika nayo kama una kamba shingoni.
Ndugu Viali,
Umerudi kwa kasi ukiwa umeshikilia hiyo Ibara ya 34(4) ya Katiba kama ngao yako ya mwisho naona unaikimbilia kila unapobanwa huku ukidai nahangaika nayo kama nina "kamba shingoni". Ila kwa bahati mbaya sana unaisoma hiyo ibara kishabiki mno bila kuelewa hata misingi midogo ya Sheria za Kiutawala (Administrative Law). Ngoja nikutoe kwenye huo mtego wa fikra ulionaswa nao.

1 Kuhusu Hoja ya "Mikoa ya Kulea" (Yale niliyokubatiza wanasomeshaga hivi?)
Unaniuliza kwa msisitizo hapa: "Mbona hujasite kifungu kwenye katiba, weka kifungu?"
Viali hapa sasa ndipo ninapoona nilipatia sana nilivyoamua kukubatiza kwa utani zile digrii za LLB, LLM, na PhD za Yale University. Ule ulikuwa utani wangu tu uendane na huu ujuaji mwingi unaouleta hapa jukwaani lakini naona umeubeba mazimazima na unautolea jasho.
Hivi kweli mtu mzima unataka nikuonyeshe kifungu cha kitu ambacho nimekwambia hakipo kabisa kwenye Katiba? Katiba ni waraka unaotaja mambo yaliyopo kisheria sio kamusi ya kuorodhesha maneno ya kufikirika. Kama mfumo wa "Mikoa ya Kulea" ni kitu rasmi cha kiserikali kinachompa Waziri wa Michezo rukhsa ya kwenda kukagua na kuamuru vivuko vianze kazi basi wewe msomi wangu wa Yale unayeutetea ndio unapaswa utuwekee hicho kifungu hapa mezani. Ukweli kwamba umeshindwa kukitaja unathibitisha pointi yangu: hiyo dhana ni porojo za ndani ya chama chenu tu haina uhusiano wowote wa kisheria na usimamizi wa miradi chini ya TEMESA au TASAC.

2 Mnyambuliko wa Ibara ya 34(4) na (5) — Ukasimishaji Madaraka sio "Hadithi za Mdomo"
Umekimbilia Ibara ya 34(4) inayosema Rais anaweza kutekeleza mamlaka ya nchi mwenyewe au kwa "kukasimu madaraka hayo kwa watu wengine". Unadhani kifungu hiki kinampa Rais nguvu ya kumtuma mtu yeyote kufanya kazi yoyote wakati wowote kwa maneno ya mdomo tu ya jukwaani. Hapa ndipo unapofeli kisheria kwa sababu hizi mbili:
a) Uliruka neno "Bila ya kuathiri..." Hiyo ibara ya 34(4) inaanza kwa maneno mazito sana: "Bila ya kuathiri masharti mengineyo ya Katiba hii..." Maana yake ukasimishaji madaraka hauwezi kufanyika kwa namna inayovunja ibara zingine au sheria zilizotungwa na Bunge.

b) Ulikimbia Ibara ya 34(5)(a) inayokunyoosha Umesoma namba (4) ukakimbia ibara ndogo ya (5)(a) iliyo hapo hapo chini. Inasema wazi kuwa masharti ya ibara hiyo yasitafsiriwe kama yanahamisha kwa Rais mamlaka yoyote ya kisheria yaliyokabidhiwa kisheria kwa mtu mwingine. Bunge lishapitisha bajeti na kuipa Wizara ya Ujenzi na TEMESA mamlaka ya vivuko kisheria chini ya Sheria ya Fedha za Umma (Cap 348). Kila wizara ina Katibu Mkuu (Accounting Officer) wake anayewajibika kisheria. Rais hawezi kuhamisha mamlaka hayo kwa Waziri wa michezo kwa maneno ya jukwaani bila kufuata taratibu za kimaandishi. Sheria haitambui ukasimishaji wa kutumia kipaza sauti na makofi ya wananchi lazima kuwe na Hati rasmi ya Majukumu (Instrument of Office) au Waraka wa Serikali (Government Circular).

3 Kichaka cha "Nenda Mahakamani"
Kila ukizidiwa hoja unakimbilia ule usemi wako wa kawaida: "Kama unaona imekiukwa nenda Mahakamani". Huu mchezo wa kukwepa hoja unachekesha sana na haukusaidii. Jukwaa hili ni la Great Thinkers kwa ajili ya kujenga uelewa wa wananchi (Civic Awareness). Hatuhitaji kusubiri mpaka Mahakama Kuu itoe hukumu ndio tujue kuwa kuweka majini kivuko ambacho hakijawa commissioned kisheria na TASAC ni kucheza na usalama wa abiria na ni kuvunja sheria waziwazi.

Ushauri wangu kwako mdau Viali Senior Member: Yale makaratasi niliyokutunukia kwa utani yashushe kidogo ulinganishe na sheria halisi za Tanzania. Nchi haiongozwi kwa "mazoea" au hadithi za vijiweni inaongozwi na Nyaraka Taratibu na Kanuni zilizopo kwenye Gazeti la Serikali.

Haya leta hapa kifungu kinachoruhusu Waziri wa michezo kuingilia miradi ya ujenzi na vivuko bila karatasi yoyote ya kimaandishi kutoka mamlaka za juu. Ukshindwa rudi kijiweni ukaendelee na siasa za kushangilia lakini hapa tuachie Great Thinkers tujadili misingi ya Utawala Bora.
Mwisho kabisa nikuweke wazi kuwa mimi sijakimbia kukujibu hata kidogo. Nilikupa tu uwanja uandike porojo zako zote ili nikuonyeshe kwa ushahidi hapa jukwaani kuwa hukijui kabisa unachokitetea. Umekalia ushabiki wa kisiasa huku upande wa sheria ukiwa mweupe kabisa!
 
Ndugu Viali,
Umerudi kwa kasi ukiwa umeshikilia hiyo Ibara ya 34(4) ya Katiba kama ngao yako ya mwisho naona unaikimbilia kila unapobanwa huku ukidai nahangaika nayo kama nina "kamba shingoni". Ila kwa bahati mbaya sana unaisoma hiyo ibara kishabiki mno bila kuelewa hata misingi midogo ya Sheria za Kiutawala (Administrative Law). Ngoja nikutoe kwenye huo mtego wa fikra ulionaswa nao.

1 Kuhusu Hoja ya "Mikoa ya Kulea" (Yale niliyokubatiza wanasomeshaga hivi?)
Unaniuliza kwa msisitizo hapa: "Mbona hujasite kifungu kwenye katiba, weka kifungu?"
Viali hapa sasa ndipo ninapoona nilipatia sana nilivyoamua kukubatiza kwa utani zile digrii za LLB, LLM, na PhD za Yale University. Ule ulikuwa utani wangu tu uendane na huu ujuaji mwingi unaouleta hapa jukwaani lakini naona umeubeba mazimazima na unautolea jasho.
Hivi kweli mtu mzima unataka nikuonyeshe kifungu cha kitu ambacho nimekwambia hakipo kabisa kwenye Katiba? Katiba ni waraka unaotaja mambo yaliyopo kisheria sio kamusi ya kuorodhesha maneno ya kufikirika. Kama mfumo wa "Mikoa ya Kulea" ni kitu rasmi cha kiserikali kinachompa Waziri wa Michezo rukhsa ya kwenda kukagua na kuamuru vivuko vianze kazi basi wewe msomi wangu wa Yale unayeutetea ndio unapaswa utuwekee hicho kifungu hapa mezani. Ukweli kwamba umeshindwa kukitaja unathibitisha pointi yangu: hiyo dhana ni porojo za ndani ya chama chenu tu haina uhusiano wowote wa kisheria na usimamizi wa miradi chini ya TEMESA au TASAC.

2 Mnyambuliko wa Ibara ya 34(4) na (5) — Ukasimishaji Madaraka sio "Hadithi za Mdomo"
Umekimbilia Ibara ya 34(4) inayosema Rais anaweza kutekeleza mamlaka ya nchi mwenyewe au kwa "kukasimu madaraka hayo kwa watu wengine". Unadhani kifungu hiki kinampa Rais nguvu ya kumtuma mtu yeyote kufanya kazi yoyote wakati wowote kwa maneno ya mdomo tu ya jukwaani. Hapa ndipo unapofeli kisheria kwa sababu hizi mbili:
a) Uliruka neno "Bila ya kuathiri..." Hiyo ibara ya 34(4) inaanza kwa maneno mazito sana: "Bila ya kuathiri masharti mengineyo ya Katiba hii..." Maana yake ukasimishaji madaraka hauwezi kufanyika kwa namna inayovunja ibara zingine au sheria zilizotungwa na Bunge.

b) Ulikimbia Ibara ya 34(5)(a) inayokunyoosha Umesoma namba (4) ukakimbia ibara ndogo ya (5)(a) iliyo hapo hapo chini. Inasema wazi kuwa masharti ya ibara hiyo yasitafsiriwe kama yanahamisha kwa Rais mamlaka yoyote ya kisheria yaliyokabidhiwa kisheria kwa mtu mwingine. Bunge lishapitisha bajeti na kuipa Wizara ya Ujenzi na TEMESA mamlaka ya vivuko kisheria chini ya Sheria ya Fedha za Umma (Cap 348). Kila wizara ina Katibu Mkuu (Accounting Officer) wake anayewajibika kisheria. Rais hawezi kuhamisha mamlaka hayo kwa Waziri wa michezo kwa maneno ya jukwaani bila kufuata taratibu za kimaandishi. Sheria haitambui ukasimishaji wa kutumia kipaza sauti na makofi ya wananchi lazima kuwe na Hati rasmi ya Majukumu (Instrument of Office) au Waraka wa Serikali (Government Circular).

3 Kichaka cha "Nenda Mahakamani"
Kila ukizidiwa hoja unakimbilia ule usemi wako wa kawaida: "Kama unaona imekiukwa nenda Mahakamani". Huu mchezo wa kukwepa hoja unachekesha sana na haukusaidii. Jukwaa hili ni la Great Thinkers kwa ajili ya kujenga uelewa wa wananchi (Civic Awareness). Hatuhitaji kusubiri mpaka Mahakama Kuu itoe hukumu ndio tujue kuwa kuweka majini kivuko ambacho hakijawa commissioned kisheria na TASAC ni kucheza na usalama wa abiria na ni kuvunja sheria waziwazi.

Ushauri wangu kwako mdau Viali Senior Member: Yale makaratasi niliyokutunukia kwa utani yashushe kidogo ulinganishe na sheria halisi za Tanzania. Nchi haiongozwi kwa "mazoea" au hadithi za vijiweni inaongozwi na Nyaraka Taratibu na Kanuni zilizopo kwenye Gazeti la Serikali.

Haya leta hapa kifungu kinachoruhusu Waziri wa michezo kuingilia miradi ya ujenzi na vivuko bila karatasi yoyote ya kimaandishi kutoka mamlaka za juu. Ukshindwa rudi kijiweni ukaendelee na siasa za kushangilia lakini hapa tuachie Great Thinkers tujadili misingi ya Utawala Bora.
Mwisho kabisa nikuweke wazi kuwa mimi sijakimbia kukujibu hata kidogo. Nilikupa tu uwanja uandike porojo zako zote ili nikuonyeshe kwa ushahidi hapa jukwaani kuwa hukijui kabisa unachokitetea. Umekalia ushabiki wa kisiasa huku upande wa sheria ukiwa mweupe kabisa!
........bila kuathiri.....ni ibara gani imevunjwa?

kuna sehemu nilikwambia hujasite kifungu nilidhani uttasite kifungu kumbe unaongea maneno yako ambayo hayana nafasi.

Makonda ameshamaliza ziara mwanza na ameacha maelekezo kuhusiana na vivuko na watendaji wanafanyia kazi na wananchi watanufaika, una lingine?
 
Back
Top Bottom