SoC03 Utawala Bora na Uwajibikaji katika Sheria na Haki

[preciousman345]

UTAWALA BORA NA UWAJIBIKAJI KATIKA SHERIA NA HAKI

Siku moja tembo alimwona swala anakimbia kwa spidi kali sana akamsimamisha na kumuuliza, "ndugu yangu mbona unakimbia hivyo? shida nini? Huku swala akihema akamjibu" kijijini kwetu polisi wanakamata mbuzi wote waliopo kule." Kwa mshangao mkubwa tembo akamuuliza "kwani wewe ni mbuzi?" Swala akamjibu tembo huku akianza kukimbia "kwa jinsi mfumo wa mahakama na haki wa nchi yetu ulivyo itanichukua miaka 20 nikiwa jela kujaribu kuthibitisha kua mimi sio mbuzi!" Baada ya kusikia maneno hayo ghafla nae tembo akaanza kukimbia!

Hadithi hii fupi inaonesha namna utawala bora na uwajibikaji ulivyo duni katika nchi mbalimbali.

Utawala bora na uwajibikaji katika sheria na haki ni dhana inayohusiana na kuhakikisha kuwa mfumo wa sheria unatekelezwa kwa njia ambayo inakuza haki, usawa na uwazi.Inalenga kuhakikisha kuwa sheria zinatumika kwa njia isiyoegemea upendeleo, na kuwa na mifumo ya haki ambayo inawajibika kwa vitendo vyao.

Katika muktadha wa sheria na haki, utawala bora unamaanisha:
Uhuru wa mahakama ni msingi muhimu wa utawala bora katika sheria na haki. Mahakama inapaswa kuwa huru na isiyoegemea upande wowote ili kutoa haki kwa usawa na kwa mujibu wa sheria. Utawala bora unahitaji kuwepo kwa sheria zilizowazi na zinazoeleweka kwa umma. Wananchi wanapaswa kuwa na ufahamu wa sheria na mchakato wa kisheria ili waweze kutumia na kulinda haki zao.

Utawala bora katika sheria na haki unahitaji kuwepo kwa mfumo wa uwajibikaji, ambapo viongozi wa kisheria, ikiwa ni pamoja na majaji, mawakili, na maafisa wa polisi, wanawajibika kwa matendo yao. Wanapaswa kufuata maadili ya kitaaluma na kuheshimu haki za binadamu.

Utawala bora unahakikisha kuwa sheria inatekelezwa kwa usawa na bila ubaguzi. Hakuna mtu anayepaswa kupendelewa au kunyimwa haki zake kwa misingi ya jinsia, rangi, kabila, dini, au hali nyingine yoyote.

Utawala bora unahitaji mfumo wa haki uwe na ufanisi katika kutoa haki kwa wakati unaofaa na kwa njia inayostahili. Mifumo ya kesi inapaswa kuwa na taratibu zilizowekwa vizuri, uwezo wa kusikiliza kesi kwa haraka na kutoa maamuzi yenye ubora.

Utawala bora katika sheria na haki unajumuisha ushirikishwaji wa wananchi katika mchakato wa kutengeneza na kutekeleza sheria. Wananchi wanapaswa kuwa na fursa ya kushiriki katika kuunda sera na kutoa maoni yao kuhusu masuala yanayohusiana na sheria na haki.

Utawala bora katika sheria na haki unahitaji juhudi za kupambana na ufisadi. Ufisadi unaweza kuharibu misingi ya haki, kuvuruga mfumo wa kisheria, na kuathiri vibaya maendeleo ya jamii. Kuhakikisha uwazi, uwajibikaji, na adhabu kali kwa wafisadi ni muhimu katika kudumisha utawala bora katika sheria na haki.

Utawala bora unahitaji uwepo wa elimu ya sheria na haki katika jamii. Wananchi wanapaswa kuwa na ufahamu wa haki zao na wajibu wao kisheria. Elimu ya sheria na haki inawawezesha wananchi kufahamu na kutumia vizuri mfumo wa kisheria.

Utawala bora katika sheria na haki unahitaji kuwepo kwa mfumo thabiti wa ushauri wa kisheria. Wananchi wanapaswa kuwa na upatikanaji wa rahisi na nafuu kwa msaada wa kisheria na ushauri. Hii inasaidia kuhakikisha kuwa haki inapatikana kwa wote, bila kujali uwezo wao wa kifedha au hadhi yao katika jamii.

Utawala bora katika sheria na haki ni muhimu kwa kuimarisha utawala wa sheria, kukuza haki za binadamu, na kujenga jamii yenye usawa na amani. Inahitaji ushirikiano kati ya serikali, vyombo vya sheria, taasisi za kisheria, na wananchi wenyewe ili kuhakikisha kuwa sheria na haki zinatekelezwa kwa njia yenye ufanisi na inayozingatia misingi ya utawala bora.

Mfumo wa mahakama kukosa uwajibikaji una madhara makubwa kwa jamii na utawala wa sheria. Hapa chini ni mifano ya madhara hayo:

Mfumo wa mahakama usio na uwajibikaji unaweza kupelekea kutowepo kwa haki. Wakati mahakama haifanyi maamuzi kwa uadilifu na kutokuwa na msingi wa sheria, watu wasio na hatia wanaweza kushtakiwa na kuhukumiwa vibaya, huku wakosaji wakiachiliwa huru kwa kusemekana hawana hatia.

Katika mfumo wa mahakama usio na uwajibikaji, kuna hatari kubwa ya kuongezeka kwa ufisadi. Watendaji katika mfumo huo wanaweza kujihusisha na vitendo vya rushwa, upendeleo, au kukwepa uwajibikaji kwa malengo yao binafsi. Hii inaweza kuathiri uaminifu wa watu kwa mfumo wa mahakama na kuhatarisha haki na usawa katika utoaji wa hukumu.Kuna kesi kadhaa katika historia ya Tanzania ambazo zinaonesha kukosekana kwa uwajibikaji na utawala bora. Kwa mfano Kesi ya Escrow (2014): Katika kesi hii, kumekuwa na madai ya ufisadi mkubwa katika kashfa ya Escrow ambayo iligusa taasisi za serikali na wafanyabiashara maarufu.

Fedha nyingi zilidaiwa kuibiwa kutoka akaunti ya Tegeta Escrow ambayo ilikuwa inahusiana na mradi wa kuzalisha umeme. Uchunguzi na hatua za kisheria zilicheleweshwa, na hivyo kuibua maswali mengi kuhusu uwajibikaji na utawala bora. Pia Kesi ya Richmond (2008): Hii ilikuwa kesi nyingine ya ufisadi ambayo ilihusisha madai ya malipo makubwa kwa kampuni ya Richmond Development Company kwa ajili ya umeme uliokuwa haujajengwa.

Mfumo wa mahakama usio na uwajibikaji una athari kubwa kwa imani ya umma. Watu wanaona mfumo wa mahakama kuwa hauna uwezo wa kutoa haki na kuwalinda dhidi ya ukiukwaji wa haki. Hii inaweza kusababisha kutokuwa na imani katika mamlaka ya mahakama na kuchangia katika kutokuwa na utulivu wa kijamii na kuvurugika kwa utawala wa sheria.

Mfumo wa mahakama kukosa uwajibikaji unaweza kuchochea mzunguko wa uhalifu. Wakati watuhumiwa wa uhalifu hawawajibishwi kikamilifu na hukumu dhaifu au kutokufunguliwa mashtaka kabisa, hii inaweza kuwapa nafasi ya kuendeleza shughuli zao za uhalifu na hata kuhamasisha wengine kujihusisha na uhalifu kutokana na kutokuwepo kwa adhabu inayostahili.

Mfumo wa mahakama usio na uwajibikaji unaweza kuathiri uwekezaji na shughuli za biashara katika nchi. Wawekezaji na wafanyabiashara wanahitaji uhakika wa kuwa mfumo wa mahakama unafanya kazi kwa uadilifu na uwazi. Ukosefu wa uwajibikaji unaweza kuwavunja moyo na kuwafanya wawekezaji na wafanyabiashara kuepuka nchi ambazo hazina mfumo wa mahakama imara.

Utawala bora na uwajibikaji katika mfumo wa mahakama nchini Tanzania ni muhimu sana kwa ustawi wa nchi. Kuwepo kwa mfumo wa mahakama ambao unatekeleza sheria kwa uadilifu, uwazi, na usawa ni msingi wa kuhakikisha haki, usawa, na utawala bora kwa wananchi wote. Utawala bora na uwajibikaji huchangia kuimarisha demokrasia, kuchochea uwekezaji na maendeleo, na kuongeza imani ya umma katika mfumo wa mahakama, hivyo kuleta ustawi wa nchi kwa ujumla.