Mimi ndio maana nasema serikali inakosa mapato mengi sana kutoka kwenye informal business, zina mzunguko mkubwa sana wa pesa lakini haziliingizii pesa taifa,Hiyo receipts unmayotaka niwe nayo nitaitoa wapi? Huko wilayani wauzaji wa huduma zaidi ya asilimia 90 sio VAT registered. Hivi kweli utafunga safari ya masaa 24 kwenda kununua nyama, mchele, mboga, mafuta nk mjini?
Ndio maana mimi naona nimeshindwa kwasasa ni biashara yas hasara boras kufunga tu.
Kumbuka mimi nanunua kwa watu ambao ni walipas kodi na wana EFD machine lakini sio vat registered.
Too bad.TRA hawawezi kukuelewa. Na hii shida ipo kwa maelfu ya watu wenye biashara kubwa huko mawilayani. Hasa kama input kwenye mauzo yake ni local.
Lengo la VAT halikuwa hilo kwamba mzigo ubebwe na kampuni bali mlaji mmoja mmoja. Kibaya hata hiyo VAT sio kwamba umeongeza kwenye mauzo bali unatoa kwenye faida. Biashara yangu ningelikuwa Dar ingelikuwa ndogo na wala kusingelikuwa na attention kubwa lakini huko wilayani shida.
Mimi ningetegemea huko wilayani ndiko at least kungelikuwa na incentives za kusaidia makampuni. Hivi kila mtu akiwekeza Dar tu, nchi yetu itakuwa na hali gani?
Actually huyo mzungu aliongelea kua income tax Tanzania ni kubwa which is fact, income tax Tz ni 30% which makes it hard to build capital ...so basically Bado hatujapiga hatua kwenye Hilo ..sorryTangu huyo mzungu aseme Hadi Leo no kweli tz haijapiga hatua!?.. FDI ni Hasi au chanya!?..akiongea mzungu unaona la maana!!
nimekuuliza tangu huyo mzungu aongee huo upuuzi FDI imepungua au imeongezeka!?..sijauliza income tax Mimi,kwao income tax ni kiasi gani!?Actually huyo mzungu aliongelea kua income tax Tanzania ni kubwa which is fact, income tax Tz ni 30% which makes it hard to build capital ...so basically Bado hatujapiga hatua kwenye Hilo ..sorry
Huyo mzungu hakuongelea fdi,nimekuuliza tangu huyo mzungu aongee huo upuuzi FDI imepungua au imeongezeka!?..sijauliza income tax Mimi,kwao income tax ni kiasi gani!?
Unajua FDI ni nini!?.. foreign direct investment,huyo mpuuzi wako kadai makampuni hayatokuja,ndo nakuuliza tangu aseme FDI imeshuka au imepanda!?Huyo mzungu hakuongelea fdi,
VAT ilikuja 1997,tukapiga kelele wee Ila ipo na siku zinaenda,Kodi hamtaki,tozo hamtaki,kukopa hamtaki,pesa za miradi na kuendesha nchi zitatoka wapi enyi mbuzi!?
Ku-claim!?...hakuna la maana hapo zaidi ya kutaka Kodi zisiwepo/zipingueMbuzi na nguchiro ni wewe usiejua biashara, nani umeona kakataa kulipa kodi, umeelewa alichoclaim mtoa maada au unakurupuka tu
Njoo tulime kama ID yako sisi wakulima hatujui VAT ni mdudu ganiWana JF,
Ujumbe huu uende kwa Rais Samia pamoja na TRA.
Huu mfumo mpya ambao TRA imeuanzisha katika kukusanya VAT umeleta matatizo makubwa sana hasa kwa kampuni za wilayani na mikoani.
Kawaida VAT huwa hivi. Mfanyabiashara unaauza bidhaa yako au huduma yako na kuongeza VAT juu ambayo mlaji huibeba. VAT haitakiwi kuwa mzigo kwa muuzaji bali mnunuzi wa huduma.
Sasa kinachotokea TZ hasa kwa kampuni kubwa zilizoko wilayani ni kwamba
1. Ukiwa VAT registered unaweza kuwa na ushindani na makampuni mengine ambayo sio VAT registered. Kwahiyo ukiongeza VAT kwenye bidhaa yako, inakula kwako kwasababu huduma yako itakuwa aghali zaidi. Hili linatokea sana kwa biashara kubwa huko wilayani. Kwahiyo hawaongezi VAT kwenye mauzo yao na badala yake wanatoa VAT kwenye faida zao. Mfano mauzo ya milioni 50 kwa mwezi, VAT yake ni milioni 9.
2. Inatakiwa utoe VAT ya manunuzi yote unayofanya katika kutengeneza mauzo yako. Bahati mbaya wilayani wafanyabiashara ambao ni VAT registered ni wachache sana. Kwahiyo unajikuta huna receipts kabisa za manunuzi yenye VAT. Kwenye expenses zako VAT ni zero
Huko nyuma mfanyabiashara alikuwa anaruhusiwa kuingiza VAT ya baadhi ya matumizi yake. Lakini sasa wamebana, kama huna receipt imekula kwako. Maana yake katika hayo mauzo ya milioni 50 ni kama wewe hujaweka matumizi yoyote. Yaani umezalisha milioni 50 bila ku invest hata senti tano.
Kwahiyo ikifika tarehe 20 mwezi unaofuata inabidi ulipe hiyo milioni 9 ya VAT. Na of course utakuwa hauna maana huenda hata fida tu ya biashara yako haifiki hiyo figure.
3. Unaweza kuta hao uliowauzia huduma yako hawalipi ontime. Kama sisi wengine hata sasa tunadai madeni ya October 2022. Sasa TRA wanataka VAT yao hapo hapo. Kwahiyo unatakiwa kulipa hiyo milioni 9 ambayo hujapokea malipo yake.
Matokeo ya hizo points tatu ni kufilisika. Yaakiendelea hayo mimi mimi miezi mitatu inayokuja huenda ikabidi kufunga biashara na kuondoa wafanyakazi kama 30. Kwasasa ni stress tu na kutoa pesa zangu zingine ili kulipa hizo VAT. Mwisho wa siku kila mwezi ni hasara tu.
Kwa mfano huko nyuma nilikuwa nalipa wastani wa VAT milioni moja kwa mwezi. Miezi miwili ya mwaka huu nimelipa average kwa mwezi milioni 9.
Wanavyofanya nchi zingine, mfanyabiashara anachagua kulipa VAT flat rate kwa mfano katika VAT uliyokusanya unalipa 25% na hakuna mambo ya kudai VAT ya matumizi au unadai VAT ya matumizi. Mfanyabiashara anachagua njia ambayo ni nafuu kwake.
Kwa TZ huu mfumo mpya wa kulazimisha unaenda kuua biashara zetu. Hivi hata kwa akili ndogo kweli kwenye biashara ya kama hoteli, unaweza kuzalisha mauzo ya milioni 50 bila kuwa na matumizi yoyote ya maana? Ina maana watu wanafanya manunuzi ila ni kwenye maduka ambayo sio VAT registered. Biashara kama ya hoteli faida haizidi asilimia 20. Sasa VAT pekee ikichukua asilimia 18, kuna biashara tena hapo?
Ukiwa Dar au miji mikubwa ni rahisi kununua kila kitu kutoka maduka ambayo ni VAT registered. Lakini wilaya kama kule Ngara huna luxury hiyo.
Wahusika chukueni hatua.
kwa case yako lazima uziweke bidhaa zile unanunua kwa vat utachaji na mboga mboga unazonunua bila vat huzichaji wakati wa utoaji wa risiti, ninakushauri haya kwa uzoefu wa kuendesha biashara yenye kujumuisha bidhaa zinazonunuliwa na risiti na nyingine bila risiti ila ni lazima uwe smart na usikubali kuyumbishwa vinginevyo utaifunga biashara bila kupenda.Labda hujasoma andiko vizuri. Bishara ya hoteli huko wilayani hizo receipts zenye VAT utazitoa wapi? Utaenda Dar kununua nyama? Kununua mchele? Kununua mboga? Kununua mafuta?
Hiyo kwasasa ni issue kubwa sana kwa wafanyabiashara wakubwa walioko huko wilayani kwa mfano Ngara.
Utalazimika tu kununua vitu kwa wasio na receipts za VAT. Ukiwa mikoani au Dar unaweza kununua at least nusu ya matumizi kwenye maduka yenye receipts lakini sio huko wilayani.
Najua maana ya fdi, hii ni discussion tu tumia lugha yenye staha...huyo jamaa Aliyemquote mzungu alikosea ndio maana nikamrekebisha ... kwenye hiyo video hakuna sehemu imezungumzwa fdi , imezungumzwa income tax na impact yake kwenye ku build capital...Unajua FDI ni nini!?.. foreign direct investment,huyo mpuuzi wako kadai makampuni hayatokuja,ndo nakuuliza tangu aseme FDI imeshuka au imepanda!?
Alisema hakuna investment itakuja so hatutoendeleaNajua maana ya fdi, hii ni discussion tu tumia lugha yenye staha...huyo jamaa Aliyemquote mzungu alikosea ndio maana nikamrekebisha ... kwenye hiyo video hakuna sehemu imezungumzwa fdi , imezungumzwa income tax na impact yake kwenye ku build capital...
Ni senator wa Marekani ,tena alitolea mfano specific Tanzania , hahaaa ili uone hali ilivyo mbaya , hiyo video ninayo ,akiongelea hili suala la VAT Tanzania piaKuna mzungu mmoja alikuwa anaelezea kuhusu suala la TAX ila hitimisho akasema. Nchi za Afrika hususani Tanzania haiwezi kuendelea kiuchumi kwasababu mfumo wa TAX upo kiunyonyaji kwahiyo mashirika makubwa ya kimataifa hayawezi kuwekeza Tanzania.
Hata wafanyabiashara hawawezi kuendelea na nchi itabaki kuwa masikini kila siku.
Hoja yangu umeielewa? Nimependekeza nini na kwa sababu gani? Au unasoma heading tu na kukimbilia kucomment?View attachment 2532865
Hakuna double taxation labda kuna traders awatunzi receipts so awawezi dai VAT za manunuzi, lakini wanaodai wanapata refund kama hizo takwimu za TRA zinavyokuonyesha.
Na kuna kuchanganya pia uwezi dai VAT ya manunuzi ata kama wewe ni biashara kwa bidhaa unazotumia kuzalishia products zako.
Umeuza kwa mkopo, jamaa ajakulipa na umeshalipa VAT, una credit invoice ya mauzo, hiyo hela hasara ni expense (bad debt), kama hujui wangapi awatalipa unaruhusiwa pia ku estimate (provision for bad debt) na amount of VAT ambazo umethibitisha kwa mauzo ya credit ambayo umekubali hasara unaruhusiwa kuidai.
Ni swala la muda tu , hata wakulima itawafikia ,Njoo tulime kama ID yako sisi wakulima hatujui VAT ni mdudu gani
Huwa nashangaa sana. Tanzania mfanyabiashara anachukuliwa kama mhalifu na mamlaka za serikali.Wana JF,
Ujumbe huu uende kwa Rais Samia pamoja na TRA.
Huu mfumo mpya ambao TRA imeuanzisha katika kukusanya VAT umeleta matatizo makubwa sana hasa kwa kampuni za wilayani na mikoani.
Kawaida VAT huwa hivi. Mfanyabiashara unaauza bidhaa yako au huduma yako na kuongeza VAT juu ambayo mlaji huibeba. VAT haitakiwi kuwa mzigo kwa muuzaji bali mnunuzi wa huduma.
Sasa kinachotokea TZ hasa kwa kampuni kubwa zilizoko wilayani ni kwamba
1. Ukiwa VAT registered unaweza kuwa na ushindani na makampuni mengine ambayo sio VAT registered. Kwahiyo ukiongeza VAT kwenye bidhaa yako, inakula kwako kwasababu huduma yako itakuwa aghali zaidi. Hili linatokea sana kwa biashara kubwa huko wilayani. Kwahiyo hawaongezi VAT kwenye mauzo yao na badala yake wanatoa VAT kwenye faida zao. Mfano mauzo ya milioni 50 kwa mwezi, VAT yake ni milioni 9.
2. Inatakiwa utoe VAT ya manunuzi yote unayofanya katika kutengeneza mauzo yako. Bahati mbaya wilayani wafanyabiashara ambao ni VAT registered ni wachache sana. Kwahiyo unajikuta huna receipts kabisa za manunuzi yenye VAT. Kwenye expenses zako VAT ni zero
Huko nyuma mfanyabiashara alikuwa anaruhusiwa kuingiza VAT ya baadhi ya matumizi yake. Lakini sasa wamebana, kama huna receipt imekula kwako. Maana yake katika hayo mauzo ya milioni 50 ni kama wewe hujaweka matumizi yoyote. Yaani umezalisha milioni 50 bila ku invest hata senti tano.
Kwahiyo ikifika tarehe 20 mwezi unaofuata inabidi ulipe hiyo milioni 9 ya VAT. Na of course utakuwa hauna maana huenda hata fida tu ya biashara yako haifiki hiyo figure.
3. Unaweza kuta hao uliowauzia huduma yako hawalipi ontime. Kama sisi wengine hata sasa tunadai madeni ya October 2022. Sasa TRA wanataka VAT yao hapo hapo. Kwahiyo unatakiwa kulipa hiyo milioni 9 ambayo hujapokea malipo yake.
Matokeo ya hizo points tatu ni kufilisika. Yaakiendelea hayo mimi mimi miezi mitatu inayokuja huenda ikabidi kufunga biashara na kuondoa wafanyakazi kama 30. Kwasasa ni stress tu na kutoa pesa zangu zingine ili kulipa hizo VAT. Mwisho wa siku kila mwezi ni hasara tu.
Kwa mfano huko nyuma nilikuwa nalipa wastani wa VAT milioni moja kwa mwezi. Miezi miwili ya mwaka huu nimelipa average kwa mwezi milioni 9.
Wanavyofanya nchi zingine, mfanyabiashara anachagua kulipa VAT flat rate kwa mfano katika VAT uliyokusanya unalipa 25% na hakuna mambo ya kudai VAT ya matumizi au unadai VAT ya matumizi. Mfanyabiashara anachagua njia ambayo ni nafuu kwake.
Kwa TZ huu mfumo mpya wa kulazimisha unaenda kuua biashara zetu. Hivi hata kwa akili ndogo kweli kwenye biashara ya kama hoteli, unaweza kuzalisha mauzo ya milioni 50 bila kuwa na matumizi yoyote ya maana? Ina maana watu wanafanya manunuzi ila ni kwenye maduka ambayo sio VAT registered. Biashara kama ya hoteli faida haizidi asilimia 20. Sasa VAT pekee ikichukua asilimia 18, kuna biashara tena hapo?
Ukiwa Dar au miji mikubwa ni rahisi kununua kila kitu kutoka maduka ambayo ni VAT registered. Lakini wilaya kama kule Ngara huna luxury hiyo.
Wahusika chukueni hatua.
Kwakweli nimeelea nusu kwa sababu umeandika so generic na kuambatanisha kodi tofauti katika jedwali moja ukitaka ziunganishwe katika ulipaji.Hoja yangu umeielewa? Nimependekeza nini na kwa sababu gani? Au unasoma heading tu na kukimbilia kucomment?
Umerudia nilichokiandika, halafu in the end hoja yangu hujaigusa kabisa. Napendekeza kodi zote zitokanazo na biashara za bidhaa (sio huduma) , yaani (VAT , income Tax, service levy etc) zilipwe zote na kwa mara moja kama kodi moja tu, pale pale bandarini au kiwandani, hata kama ni 80% ya thamani ya bidhaa, potelea mbali, lakini ilipwe yote infull. Kwanini? Nimeshaeleza tayari.., sasa jadili hoja badala ya kudodosa dodosa aimlessly kile ambacho nimeshakieleza kwenye preamble.Kwakweli nimeelea nusu kwa sababu umeandika so generic na kuambatanisha kodi tofauti katika jedwali moja ukitaka ziunganishwe katika ulipaji.
Either way kwenye VAT hakuna kulipa mara mbili, na wala aitakiwi kuwa na athari kwa mfanyabiashara kwa sababu ni kodi ya mlaji.
Kitu ambacho ukipi maanani katika pendekezo lako ni tafsiri yenyewe ya VAT (‘value added tax) au kodi ya ongezeko la thamani. Sina shaka unaelewa hizo definition ila sidhani una apply katika mapendekezo.
Bidhaa (finished goods) inapanda thamani at each stage of the supply chain. Mfano bidhaa moja Manufacture atauza kwa retailer tsh 1000 + 18% Vat (tsh 180),retailer nae atauza tsh 12000 + 18% Vat (tsh 216) at each stage of the supply VAT inaongezeka.
Sasa TRA na kwengine kote duniani wao wanataka thamani ya juu kabisa ya VAT katika hiyo safari ya bidhaa hadi kufikia kwa mlaji. Manufacture alie charge VAT tsh 180 kwa retailer na kuwapa TRA, retailer hiyo hela ataenda idai na kurudishiwa. Na retailer atapeleka tsh 216 ambayo mlaji awezi idai. Ndio maana ikaitwa kodi ya ongezeko la thamani.
Ndio maana watu wanafanya booking ili kurahisisha hesabu za VAT. Utakiwi kupiga hesabu za revenue kupata VAT ya kulipa. Kwa sababu kama ni duka unaweza kuwa unauza na bidhaa ambazo VAT zake tofauti sio kila VAT ni 18% zingine ni lower.
If you done booking kwenye ledgers unatenga gross ya kila bidhaa ‘net’ pekee yake na ‘vat’ pekee. Kwa mifano yetu 1200 net, VAT 216. Baada ya hapo all the nets zinaenda kwenye trial balance, income statement; wakati VAT zinaenda kwengine kwenye return account.
Mie sielewi kwanini hii concept ya VAT kwa baadhi ya watu ni shida wakati huku kijijini kwetu ni accounting miezi ya mwanzo tu mwaka wa kwanza utasoma hayo mambo ni straight forward, na kufanya booking uitaji ata qualification ya accounting huku kijijini kwetu zaidi ya kujua kutumia computer tu na simple arithmetic.
Mziki wa accounting nchi za wetu upo kwenye income/corporate tax mbinu za kuipunguza hiyo kodi, kuonyesha biashara ipo vizuri kwa watu watakaosoma hiyo statement kuvutia shareholders, kupata mikopo kirahisi, kumchanganya auditor vitabu vyako safi na mambo mengine serious. Ila napata shida sana kuona watu wanapo struggle na hiii concept ya VAT.
Sasa utawezaje kucharge income tax bila ya kuitoa VAT kwanza.Umerudia nilichokiandika, halafu in the end hoja yangu hujaigusa kabisa. Napendekeza kodi zote zitokanazo na biashara za bidhaa (sio huduma) , yaani (VAT , income Tax, service levy etc) zilipwe zote na kwa mara moja kama kodi moja tu, pale pale bandarini au kiwandani, hata kama ni 80% ya thamani ya bidhaa, potelea mbali, lakini ilipwe yote infull. Kwanini? Nimeshaeleza tayari.., sasa jadili hoja badala ya kudodosa dodosa aimlessly kile ambacho nimeshakieleza kwenye preamble.