Dar es Salaam ilikuwa Mecca ya vyama vya ukombozi, pia jiji la mapigano baina ya vyama hasimu vya ukombozi Afrika ya Kusini

Dar es Salaam ilikuwa Mecca ya vyama vya ukombozi, pia jiji la mapigano baina ya vyama hasimu vya ukombozi Afrika ya Kusini

07 October 2025

Mbinyo visiwa vya Bukini Madagsscar, mwenzio akinyolewa tia maji nywele walisema wahenga wa Tanzania

Rais wa Madagascar Amtaja Jenerali wa Jeshi kuwa Waziri Mkuu Mpya ​

1759866986095.jpeg

Photo : Jenerali Ruphin Fortunat Dimbisoa Zafisambo

Huku Maandamano Yanayozidi Kuongezeka​

Rais wa Madagascar Amtaja Jenerali wa Jeshi kuwa Waziri Mkuu Mpya Huku Maandamano Yanayozidi Kuongezeka

Rais wa Madagascar Andry Rajoelina amemteua Ruphin Fortunat Zafisambo kuwa Waziri Mkuu mpya wa nchi hiyo, ikiwa ni wiki moja tu baada ya kulifuta baraza lake lote la mawaziri kutokana na kushadidi maandamano ya nchi nzima.

Maandamano hayo, ambayo sasa yanaingia wiki ya tatu, hapo awali yalichochewa na kukatika kwa umeme na uhaba wa maji , lakini tangu wakati huo yamegeuka kuwa maandamano makubwa ya kupinga serikali. Vuguvugu hilo, ambalo kwa kiasi kikubwa linaendeshwa na wanafunzi na wanaharakati vijana, limeshuhudia maelfu ya watu wakiingia mitaani wakitaka Rais Rajoelina ajiuzulu.

Zafisambo, mwanachama wa kikosi cha utawala cha nchi hiyo , ana asili ya kijeshi. Alianza mafunzo yake katika Chuo cha Kijeshi cha Antsirabe mwaka 1991 na baadaye akaendelea na masomo zaidi ya kijeshi nchini Ufaransa , kulingana na shirika la utangazaji la Ufaransa RFI . Uteuzi wake unaonekana kama jaribio la kurejesha utulivu na kuashiria mabadiliko katika uongozi huku kukiwa na mzozo unaokua.

Licha ya kuwepo kwa usalama mkubwa, maandamano yalianza tena Jumatatu huku waandamanaji wakikusanyika katika mji mkuu. Polisi wa kutuliza ghasia walijibu kwa mabomu ya machozi , na hivyo kuzidisha hali ya wasiwasi. Mashirika ya kiraia na viongozi wa upinzani wameongeza wito wa kumtaka Rais Rajoelina kuachia ngazi matakwa ambayo hadi sasa ameyakataa kwa uthabiti.

Katika hotuba ya kitaifa siku ya Jumamosi, Rajoelina alikubali kuchanganyikiwa kwa umma na kudai kwamba alikuwa "tayari kusikiliza" , lakini aliendelea kuwa mkaidi licha ya machafuko yanayoongezeka. Alishutumu viongozi wa upinzani kwa kutumia mzozo huo "kupindua serikali."

Wakati wa mkutano wa Jumatatu na viongozi wa mashirika ya kiraia , rais alifutilia mbali mipango yoyote ya kutaka kuwania muhula wa tatu wenye utata , wasiwasi ambao ulizua wasiwasi wa kisiasa katika miezi ya hivi karibuni.

Wachambuzi wanasema uteuzi wa Zafisambo unaweza kusaidia kuleta utulivu katika shughuli za ndani za serikali, lakini hakuna uwezekano wa kuzima maandamano isipokuwa hatua madhubuti hazitachukuliwa kutatua masuala ya msingi ya miundombinu na kujibu malalamiko ya kisiasa
 
07 October 2025

From Dar es salaam to Nairobi: The soil that makes and breaks Africa’s leaders​

Story by Charles Onyango-Obbo

Peter Mutharika, the octogenarian former president of Malawi, has staged a dramatic comeback, sweeping back to State House after defeating incumbent Lazarus Chakwera with nearly 60 percent of the vote.

Chakwera conceded defeat, acknowledging the voters’ decision after a term marked by economic hardship, fuel shortages, accusations of corruption, and concerns over nepotism.

With his fall, Chakwera might have marked the last of Southern African leaders bred in East Africa’s trenches. For several years, Chakwera lectured at the Pan Africa Christian University, then a modest evangelical college, teaching theology and philosophy.

He also preached and built networks in Kenya’s vibrant religious world, long before becoming head of the Assemblies of God in Malawi and later a politician.

It was not the harsh exile that shaped so many of his African peers, but those Nairobi years placed him within a tradition that links East Africa’s cities with the making of African leaders. Exile or expatriate life, like Chakwera’s, is rarely neutral and has been one of the significant undercurrents of African politics.

Over the years, African leaders were shaped not only by struggles at home but also by their time abroad—in refugee camps, borrowed flats, or foreign schools.

For some, these experiences opened their minds to greater possibilities. For others, they fostered resentment, mistrust, and the bitterness of men who endured the humiliation of statelessness.

East Africa has produced a high number of continental political figures for whom exile enlarged their vision or shrank their spirit. And no country shaped this story more than Tanzania, as for two decades, Dar was a revolving door of exiled revolutionaries and future presidents.

Founding father Julius Nyerere turned Dar es Salaam into the capital of liberation Africa, a city where the future of nearly half the continent was plotted.

Samora Machel of Mozambique trained and operated from Tanzanian soil before returning home to lead the Mozambique Liberation Front (Frelimo) and later serve as president.

Joaquim Chissano, his successor, also lived and worked in Dar in his early years. Eduardo Mondlane, the founder of Frelimo, was likewise based in Dar before his assassination in 1969.

Angola’s liberation was also tied to Tanzanian soil: Angola’s first post-liberation president, Agostinho Neto, passed through Dar, as did his successor, José Eduardo dos Santos, while the People’s Movement for the Liberation of Angola (MPLA) maintained offices and bases there.

The same soil sheltered South Africa’s African National Congress (ANC). Thabo Mbeki, who would later become president, lived in Dar es Salaam during some of his years of exile before the ANC shifted more of its operations to Lusaka.

Namibia’s Sam Nujoma and Hifikepunye Pohamba both lived in Tanzania during the liberation struggle before returning home to lead the country as its first and second presidents.


The DR Congo’s Joseph Kabila also spent part of his youth in Tanzania, following the guerrilla years of his father, Laurent Kabila, around Lake Tanganyika.

Kenya, meanwhile, became a quieter but significant corridor of exile. Nairobi was Chakwera’s temporary academic home, but it also sheltered Somali politicians escaping Siad Barre’s crumbling regime.

Sharif Sheikh Ahmed, who would later become Somalia’s president, operated from Kenya during the fragile years of the Islamic Courts Union (ICU) and the subsequent transitional governments.

South Sudan’s long liberation war also leaned on Nairobi: John Garang, chairman of the Sudan People’s Liberation Movement (SPLM), who became first vice president of Sudan and died in a helicopter crash on July 30, 2005 (he was also president of the pre-independence autonomous Government of Southern Sudan), and his colleagues used the city as a place of diplomacy and negotiation.

Uganda, too, produced leaders in exile, as did its own in foreign lands. President Yoweri Museveni, after Idi Amin’s coup in 1971, crossed into Tanzania, where he regrouped under the protection of Nyerere.

Milton Obote, deposed by Amin, lived in Dar, brooding over his lost presidency before storming back in 1980. Exile embittered Obote, leaving him grumpy and less tolerant.

At the same time, Uganda hosted the displaced of Rwanda and Burundi. Rwanda’s President Paul Kagame grew up as a refugee in western Uganda after his family fled Rwanda in the early 1960s.

He attended schools in Uganda, joined Museveni’s guerrilla National Resistance Army (NRA), rose to become a senior intelligence officer, and then led the Rwandan Patriotic Front (RPF) to power in 1994. Burundi’s President Évariste Ndayishimiye also spent years as a refugee in Uganda.

From this exile, some returned with an expanded vision, with a continental breadth, able to see their nation’s struggles within the broader frame. Machel’s pan-Africanism and Kagame’s strategic clarity both owed something to their years outside.

For others, exile distorts. The daily humiliations of living at the mercy of hosts, the memory of being unwanted, or of competing with other exiles for small favours, can sour the spirit once power is gained. Obote’s second presidency and Robert Mugabe’s paranoia in Zimbabwe bore the latter imprints of exile.

Chakwera’s milder sojourn in Nairobi as an expatriate scholar, rather than a political fugitive, and his earning a salary, likely explains why he carried himself with more intellectual ease than the combat-hardened leaders of exile.

Whatever their ilk, in offering its soil as refuge, East Africa gave Africa its best and its worst rulers—leaders who built nations and others who broke them. For all the promise, Chakwera, a man of God, nearly broke his.

Source : article written by Charles Onyango-Obbo who is a journalist, writer, and curator of the «Wall of Great Africans
 
South Afrika
Je siri hii kuu kuwa Julius Kambarage Nyerere alisoma Afrika ya Kusini katika chuo hiki maarufu cha Fort Hare enzi za utawala wa weupe wachache wa Afrika ya Kusini ?

Simulizi hii inawataja Nelson Mandela, Dr. Hastings Kamuzu Banda, Robert Mugabe, Julius Nyerere na wengine kama ...




Ciskei, Transkei

14 October 2025
7 African Presidents went to this university. Today, tomorrow's leaders burnt it to ground

View: https://m.youtube.com/watch?v=A9ZSejZhf3Y

109 years ago, Scottish Missionaries built the University of Fort Hare in the Southern tip of Africa. Since then, it educated 7 African Presidents, from South Africa to Uganda.Now, post-revolutionary Afro-Marixts burn it to the ground.Full story:
source : Willem Petzer


Soma zaidi :
Fort Hare University
 
WaTanganyika Wawili ambao ni Raila Odinga na Jakaya Kikwete katika mchuano mkali

Kampeni za Raila Odinga alitumia pasipoti ya Tanganyika kwenda kusoma Ujerumani ya Mashariki,

Raila Odinga Atembelea Chuo Cha Zamani huko Leipzig, Ujerumani kabla ya Zabuni ya Uenyekiti wa AU​



View: https://m.youtube.com/watch?v=o202H_CoZlw

Mwaka 1962 Serikali ya Tanganyika ilimpa Raila Odinga hati ya kusafiria (pasipoti) iliyomsaidia kwenda kusoma source : mtandao wa X

In 1962, Jaramogi Oginga Odinga requested Mwalimu Julius Nyerere, then newly elected as the Prime Minister of Tanganyika, to facilitate the travel of his then 17-year-old, Aluo Raila Amolo Odinga, to East Germany. Raila travelled from Dar-es-Salaam by ship to Egypt, then to East Germany using a Tanzanian passport. After Daniel arap Moi released him from detention without trial in 1991, Raila, once again, fled Kenya, this time to Norway, using a Ugandan passport. Source : Migori News
 
15 October 2025

NORWAY AMBASSADOR HANDS OVER HISTORICAL ''SHARPEVILLE'' DRAWING TO TANZANIA MUSEUM​


View: https://m.youtube.com/watch?v=4CDqiVpk_bk
Source : Jambo TV
Born in Scotland in 1929, Doreen Mandawa studied art at the Sunderland College of Art from 1959. She spent a number of years active in anti-apartheid campaigns and the human rights struggle in England before moving to Tanzania with her family in 1964, where Mandawa lived and worked as a prolific painter and educator until her death in 2021.

Mandawa has become well regarded for her impressionistic paintings: she has exhibited frequently in Dar es Salaam, as well as in Kenya, Canada and the UK. In 2019 a retrospective of her work was held at the National Museum of Tanzania, to mark both her and the museum’s 90th year.

1760541206108.jpeg
 
MAKALA SEHEMU YA KWANZA:

TANZANIA ILIPOKUWA MAKAO MAKUU YA VYAMA VYA UKOMBOZI NA CHANGAMOTO ZAKE

MWAKA 1959 CHAMA CHA MRENGO MKALI PAC PAN AFRICANIST CONGRESS


View: https://m.youtube.com/watch?v=k9CSA0eN00s

Mnamo 1959 Walioamini kuwa Afrika ya Kusini ni Kwa Waafrika siyo nchi mchanganyiko walijitenga na ANC na kuunda chama chenye msimamo mkali na kukiita Pan Africanist Congress (PAC). Historia za vyama hivyo viwili yana uhusiano usioweza kutenganishwa. Mwezi huu (Septemba) 2011 unaadhimisha miaka 50 tangu Poqo, tawi la kijeshi la PAC, kuanzishwa nchini Afrika Kusini kuunda kikundi cha kijeshi na kuanza kazi kuelekea mapambano ya silaha mnamo 1961.

1959 Tarehe 4-6 Aprili, Kundi la Waafrika waliojitenga na African National Congress ANC wanafanya mkutano wake wa kwanza wa kitaifa mjini Johannesburg katika ukumbi wa jumuiya ya Orlando chini ya bendera ya "Africanist Liberation Congress". Mabango yaliyoandikwa kauli mbiu za Kiafrika kwa ajili ya Waafrika, Cape hadi Cairo, Morocco hadi Madagaska, 'Izwe lethu I Africa' (Afrika ardhi yetu) yaliwekwa kwenye kuta za ukumbi.

Takriban wajumbe 400 kutoka kote nchini walihudhuria mkutano huo. Zephaniah Mothopeng mjumbe wa Kamati ya Kitaifa ya Kazi ya kikundi akiongoza mkutano huo.Tarehe 6 Aprili, Chama kinachukua jina la Pan Africanist Congress of South Africa (PAC) na Kamati yake ya Utendaji ya inachaguliwa:

View attachment 2988085
Picha: Robert Mangaliso Sobukwe mwanzilishi wa chama cha PAC - Afrika ya Kusini


  • Rais Robert Mangaliso Sobukhwe
  • Katibu Potlake Kitchener Leballo
  • Mweka Hazina Abednego Ngcobo
  • Mkuu wa oganisheni Taifa Elliot Mfaxa.
  • Katibu wa Jimbo la Pan African Affairs Peter Molotsi
  • Katibu wa Mambo ya Nje Selby Ngedane
  • Katibu wa Uenezi na Habari ZB Molete
  • Katibu wa Elimu Peter Raboroko
  • Katibu wa Utamaduni Nana Mahomo
  • Katibu wa Kazi (wafanyakazi) Jacob D Nyaose
  • Katibu wa Fedha na Maendeleo ya Uchumi Hughes Hlatshwayo
  • Wajumbe wa Ziada Zephaniah Mothopeng, Howard S Ngcobo, CJ Fazzie na MG Maboza.
  • Dk Peter Ntsele, ambaye aligombea urais wa PAC na kushindwa uchaguzi na Robert Sobukhwe alijitenga na kuunda chama chake, Pan African Freedom Movement (PAFM).
Oktoba, Shirikisho la Vyama Huria vya Wafanyakazi wa Afrika Kusini (FOFATUSA), chama kilichounganishwa na PAC kinaundwa. 1960 Chama cha Pan African Freedom Movement (PAFM) chaanguka baada ya kifo cha kiongozi wake Dkt Peter Ntsele.

George Rebone Moffat anajiunga na PAC huko Atterdgeville akiwa na umri wa miaka 16 mara tu baada ya Mauaji ya Sharpeville.

Machi, Nana Mohomo na Peter Molotski wameteuliwa kama wawakilishi wa PAC. Machi 16, Robert Sobukwe anamwandikia kamishna wa, Meja Jenerali Rademeyer, akisema kuwa PAC itafanya maandamano ya siku tano, yasiyo ya vurugu, ya nidhamu na kanuni za sheria za kupita (trespassing) huku umebeba kitambulisho, kuanzia tarehe 21 Machi.

Machi 19, Sobukhwe anatangaza kwamba PAC itaanza kampeni dhidi ya sheria za kuanzia tarehe 21 Machi. Alitoa wito kwa watu kuacha pasi (vitambulisho) zao majumbani na kujiwasilisha kwa amani katika vituo vya polisi ili wakamatwe.

Hata hivyo Tawi la Alexandra la PAC linajitenga na kampeni, kupitia mwenyekiti wake Josias Madzunya. Baadaye anafukuzwa katika chama na Robert Sobukhwe.

20 Machi, Nana Mohomo na Peter Molotsi wanaagizwa na uongozi wa PAC kuondoka nchini Afrika ya na kuanzisha uhusiano wa PAC uhamishoni.

Walipewa jukumu la kutafuta fedha kwa ajili ya kuanzisha muundo wa msingi huko Maseru, Lesotho kuanzisha misheni / balozi ndogo nchini Ghana, Uingereza na Misri.

21 Machi, PAC iliongoza maandamano ya amani ya kupinga pasi na viongozi wa PAC walikusanyika kwanza katika kituo cha polisi cha Sharpeville wakiimba kauli mbiu " Izwe lethu " (Nchi yetu), " Awaphele amapasti " (Down with pass).

Polisi waliwafyatulia risasi waandamanaji na kuua 69 na kuwajeruhi wengine 180 katika kile kilichojulikana kama mauaji ya Sharpeville. Maandamano yalienea katika maeneo mengine ya nchi. Dk. Hendrik Verwoerd anatangaza kwamba wanachama 132 wa PAC, akiwemo Robert Sobukwe, wanazuiliwa Johannesburg na watafunguliwa mashtaka ya uchochezi. Machi 23, Robert Sobukwe, rais wa PAC, na PK Leballo , katibu wake wa kitaifa, pia. huku wengine 11 wakishtakiwa kwa uchochezi wa ghasia.

24 Machi, Katibu Mkuu wa Kanda ya PAC Philip Kgosana ambaye pia ni mwanafunzi wa Chuo Kikuu cha Cape Town na watu 101 kutoka Langa walijisalimisha kwa polisi ili kukamatwa katika Viwanja vya Caledon. Viongozi wa maandamano hayo wanazuiliwa na kuachiliwa siku hiyo hiyo.

25 Machi, Mjini Cape Town, watu kati ya 2000 na 5000 waliandamana hadi Caledon Square kusalimisha hati zao za vitambulisho vya kibaguzi wakiongozwa na Kgosana na Clarence Makwetu ambaye alikuwa Katibu wa PAC tawi la New Flats.

25 Machi, Waziri wa Sheria anasitisha kupita kote nchini. 28 Machi, Chifu Albert Luthuli wa ANC watangaza siku ya maombolezo kwa waathiriwa wa Mauaji ya Sharpeville na Langa. 28 Machi, Mazishi ya wahathiriwa waliouawa kwenye maandamano ya kupinga pasi ya Langa yanafanyika kwa wastani wa mahudhurio ya watu 5000.
View attachment 2988078
Picha: Chifu Albert Luthuli


30 Machi, Phillip Kgosana aliongoza Wafuasi wa PAC wa kati ya waandamanaji 30,000 hadi 50,000 kutoka Langa na Nyanga hadi makao makuu ya polisi katika Caledon Square mjini Cape Town.

Tarehe 30 Machi, Serikali ya Afrika Kusini ilitangaza hali ya hatari na kuanza kuwaweka watu kizuizini 18 Aprili, Sheria ya vyama visivyotambulika kiSheria yaanzishwa na kupiga marufuku vyama vya PAC na ANC na vyama vingine vyovyote vinavyoeneza malengo yao PAC na ANC. Hii inasababisha kukandamizwa kwa wanaharakati wa kisiasa katika vyama vya siasa. Kutokana na hali hiyo kuzuiliwa kwa viongozi wengi wakuu katika chama kunafuata na ofisi za PAC mjini Johannesburg Kufungwa.

Mei, The South African United Front (SAUF) yazinduliwa rasmi mjini London. SAUF ilikuwa ni jaribio la kuunganisha vyama vya ukombozi nchini Afrika Kusini kuzungumza kwa sauti moja. Nana Mahomo na Peter Molotsi waliwakilisha PAC, Oliver Tambo na Yusuf Dadoo waliwakilisha ANC, Jarientundu Kozonguizi aliwakilisha Umoja wa Kitaifa wa Afrika Kusini Magharibi (SWANU) na Jumuiya ya Watu wa Afrika Kusini Magharibi (SWAPO) ikajiunga baadaye. Agosti, ZB Molote ambaye alizuiliwa na serikali chini ya kanuni za hali ya hatari anaachiwa huru na kuwa kaimu rais wa PAC hadi Agosti 1962. 31 Agosti, Serikali iliondoa amri ya hali ya dharura tarehe 30 Machi kufuatia maandamano ya kupinga kupita.

Uteuzi wa ZB Molete kama rais wa PAC na Robert Sobukwe unaanza kutekelezwa. Desemba 8, Letlapa Mphahle kiongozi wa PAC anazaliwa Rosenkranz Kaskazini mwa Transvaal.

1961 29 Machi, Phillip Kgosana anawasili Dar-es-Salaam baada ya kutoroka kwa kukimbia nchi kupitia Swaziland, Lesotho na Botswana.

Joe Molefi na ZB Molote wanaondoka Afrika Kusini kwenda uhamishoni Lesotho ili kuepuka kukamatwa. Septemba, Poqo (msafi/pekee ) mrengo wenye silaha wa PAC unaanzishwa nchini Afrika Kusini ili kuunda seli na kuanza kazi kuelekea mapambano ya silaha. Jina lilikuwa na tafsiri ya Pan Africanist Congress kama 'Umbutho wama Afrika Poqo ' (shirika la Waafrika au 'wasio na chumvi' au 'safi').

1962 16/ 17 Machi 1962, Kundi la watendaji wa Poqo walishambulia gari la polisi katika Mji wa Langa. kumuua polisi mmoja Mwafrika, Moyi na kujeruhi watu wengine watano.
Gari hilo lilichomwa moto na kuharibiwa.

25 Agosti, Robert Sobukwe anaandika barua ya kumteua Potlako Leballo kukaimu nafasi ya rais wa PAC. Agosti, PAC yajiimarisha Lesotho na kufungua rasmi katika Nyumba ya Bonhomme huko Maseru baada ya kuwasili kwa Potlako Leballo kutoka Afrika Kusini. Leballo anachukua nafasi kutoka kwa ZB Molete kama Rais wa PAC.

Mathayo Nkoana, mkuu wa PAC ya chinichini nchini Afrika Kusini anahamia Botswana na kuwa mwakilishi wa chama nchini humo. Septemba, PAC yaitisha Baraza la Rais mjini Maseru ambalo liliidhinisha uteuzi wa Leballo kama kaimu rais, John Nyathi Pokela kuwa Katibu, M Gqobose. akiwa mjumbe wa Baraza la Rais, ZB Molete akiwa Katibu wa Uenezi na Habari, Zephaniah Mothopeng Kaimu Mweka Hazina wa Taifa na E Mfaxa Mratibu wa Kitaifa.

Oktoba, Leballo anasafiri kwenda London na New York ambako alihutubia Umoja wa Mataifa. Pia kukutana na wawakilishi wa PAC uhamishoni. 16 Oktoba, Gwebindlala Gqoboza mkuu wa Transkei anauawa na watendaji wa Poqo. Vita dhidi ya wakuu vililenga wale ambao walionekana kusaidia serikali ya ubaguzi wa rangi katika kuwanyang'anya watu ardhi yao. Novemba 22, Kundi la wanaume 250 wakiwa wamebeba shoka, panga na silaha nyingine za kujitengenezea wanaondoka katika Mji wa Mbekweni na kuandamana hadi Paarl.

Kundi hilo limejigawanya katika makundi mawili huku moja likielekea katika gereza la mji huo ili kuwaachilia wenzao waliokuwa kizuizini na nyingine kushambulia kituo cha polisi. Hii ilisababisha makabiliano na polisi na vifo vya wanachama watano wa Poqo, ambao ni Godfrey Yekiso, Madodana Camagu, John Magigo, Ngenisile Siqwebo.

Uasi wa Paarl ulizimwa kwa nguvu wakati vikosi vya polisi vilitumwa kutoka Cape Town kusaidia. 23 Novemba, Matthews Mayezana Mali anauawa kwa kupigwa risasi na Polisi wa Afrika Kusini alipokuwa akiongoza maandamano ya wafuasi wa PAC hadi kituo cha polisi cha Paarl ili kukabidhi orodha ya malalamiko.

7 Desemba, Jaji H. Snyman aliyeteuliwa kuongoza Tume ya Uchunguzi wa Uasi wa Paarl wa 1962 aanza kukusanya ushahidi kupitia vikao. 12 Desemba, Wanachama wa Poqo wenye Silaha wananaswa na polisi kwenye kilima cha Ntlonze walipokuwa wakielekea kushambulia Chifu Kaiser Matanzima. Vita vinaendelea na wapiganaji 7 wa Poqo waliuawa na polisi 3 wamejeruhiwa vibaya.
View attachment 2988075
Picha: Chifu Kaiser Matanzima


Johnson Mlambo akiwasili katika makao makuu ya PAC ya chinichini mjini Maseru Lesotho ambako anapokea maelekezo ya kujipanga na kujiandaa kwa maasi yaliyopangwa kufanyika 1963.

1963 Februari, Wazungu watano wauawa na wanachama wa Poqo katika Daraja la Mbashe karibu na Umtata wakiwa wamelala kwenye patrol . Hii ilisababisha kukamatwa kwa wanachama 23 wa kundi hilo la wapiganaji wa, Poqo ambao walihukumiwa kifo na kunyongwa.

24 Machi, Leballo anatoa taarifa kwa vyombo vya habari akitangaza kwamba PAC na Poqo wangeanzisha mashambulizi dhidi ya serikali ya Afrika Kusini yenye jeshi la askari 150,000.

Machi 29, wajumbe wawili wa PAC wanawake, Cynthia Lichaba na Thabisa Lethala waliotumwa na Leballo kutoka Lesotho kutuma barua huko Ladybrand, mji wa Afrika Kusini karibu na Lesotho walikamatwa na polisi. Barua hizo zilikuwa na maagizo na maelezo ya wapiganaji wa Poqo. Hii inafichua idadi ya wanaharakati wa chinichini wa Poqo na kusababisha kukamatwa kwao baadae.

1 Aprili, Polisi wa Kikoloni wa Uingereza walivamia ofisi za PAC nchini Lesotho wakichukua nyaraka kadhaa zenye maelezo ya wanaharakati wa PAC na shughuli zao. Hii inasababisha kufungwa kwa wanaharakati zaidi. Aprili 8, Polisi walikamata wafuasi wengi wa Poqo kabla ya ghasia zilizopangwa tarehe hii kutokea. Ahmed Cassiem alikamatwa kwa shughuli za PAC na kuhukumiwa kifungo cha miaka 11 jela anachotumikia katika kisiwa cha Robben.

May, Kifungu cha Sobukhwe kinapitishwa bungeni kuwezesha serikali kumweka kizuizini mtu yeyote aliye na hatia ya uchochezi. Kifungu hiki kilitumiwa mara kwa mara hadi 1968 ili kuweka Sobukhwe kizuizini. Juni, mwanachama wa PAC Jeff Kgalabi Masemola anashtakiwa pamoja na watu wengine 14 katika Mahakama Kuu ya Pretoria Afrika ya Kusini kwa kula njama ya kufanya hujuma.

Baadaye anahukumiwa kifungo cha maisha jela. Patrick Duncan, mwanachama wa zamani wa Chama cha Kiliberali cha Afrika Kusini anakuwa mzungu pekee mwanachama wa PAC baada ya kujiunga na chama hicho uhamishoni. Juni, Nana Mohomo na Patrick Duncan wanasafiri kwenda Marekani Amerika kuchangisha fedha na kufanya kampeni ya kuwekewa vikwazo vya upatikaji mafuta Afrika Kusini.

25 Juni, Jaji H. Snyman anawasilisha ripoti yake ya mwisho kuhusu Uasi wa Paarl bungeni. Alipendekeza kupitisha sheria ambayo ingetumika kwa awali kukabiliana na vitisho vya kisiasa.

Novemba, The National Front for the Liberation of Angola (FLNA) unaipa PAC kambi ya mafunzo ya kijeshi huko Kikunzu nchini Kongo Zaire ambapo kundi lake la kwanza la askari wa msituni wanapata mafunzo ya kijeshi. . Mafunzo hayo yalikuwa ya kificho yaliyopewa jina la 'Tape Recorder' na kuandaliwa na Nana Mahomo.

Johnson Phillip Mlambo anakamatwa na kufunguliwa mashtaka ya hujuma na kupanga njama za kupindua serikali ya ubaguzi wa rangi nchini Afrika ya Kusini. Anahukumiwa kifungo cha miaka 20 jela na kupelekwa katika kisiwa cha Robben ambako anatumikia kifungo chake. Novemba, TT Letlaka, mwenyekiti wa PAC katika Mkoa wa Transkei anachaguliwa kwa Baraza la Rais.

1964 PAC ilihamisha makao yake makuu kutoka mjini Maseru Lesotho hadi Dar-es-Salaam nchini Tanzania. Julai, ujumbe wa PAC watembelea China kwa mara ya kwanza. Baadaye, Wachina walitoa michango mingine ya kifedha kwa sherehe mnamo Agosti na Oktoba.

Agosti, Leballo akiwa katika ndege ya kukodi ya Afrika Kusini anasimama mjini Johannesburg na ndege yake inalindwa vikali na serikali ya Afrika Kusini, lakini ndege hiyo inaruhusiwa kuendelea.

Hili liliibua mashaka kuhusu Leballo na uhusiano wake na utawala wa kibaguzi kwani ilichukuliwa kuwa serikali ingemkamata kiongozi wa chama cha PAC kilichopigwa marufuku kwenye ardhi yake.

Agosti, Nana Mohomo anashtakiwa kwa matumizi mabaya ya fedha za wafadhili zilizokusudiwa kwa hifadhi za PAC. 1965 Kikundi cha makada wa PAC chapelekwa China kwa mafunzo ya kijeshi.

May, JD Nyaose anaongoza ujumbe wa kwenda nchini China ambako fedha zilichangwa kufadhili shughuli za PAC.

12 Agosti, JD Nyaose, mwanachama mwanzilishi wa PAC na rais wa FOFATUSA alifukuzwa kwenye chama baada ya kuhudhuria sherehe za Uhuru wa Indonesia akiwa mwakilishi wa FOFATUSA. Nyaose alipinga kufukuzwa kwake bila mafanikio. PAC yawasimamisha kazi wanachama wa chama chenye makao yake nchini Botswana.

1966 John Nyathi Pokela alihukumiwa kifungo katika Kisiwa cha Robben Island kwa jukumu lake katika mrengo wa kijeshi wa PAC Poqo kwa shughuli zake za kisiasa za kupinga ubaguzi wa rangi.

Machi, The South African Colored People's Congress inavunjwa na kujiunga na PAC. 21 Machi, Kutokana na Mauaji ya Sharpeville katika 1960, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa lilitangaza siku hii 'Siku ya Kimataifa ya Kutokomeza Ubaguzi wa Rangi'.

Wajumbe wa PAC mjini Mbeya, kambi ya PAC nchini Tanzania waliibua wasiwasi kuhusu uongozi wa chama. Aprili, wanachama 30 wa Poqo wanaotuhumiwa kwa hujuma na njama ya kuwaua walinzi wanazuiliwa katika gereza la Gamkaspoort. Juni, Wanachama Saba wa Poqo wanahukumiwa katika mahakama ya Port Elizabeth kwa madai ya kula njama ya kulipua majengo ya manispaa na madaraja ya reli.

1967 Vuyani Mgaza anayeongoza mjumbe wa Poqo huko London Mashariki ambaye baadaye alikua mwakilishi wa PAC nchini Nigeria anaondoka nchini kwenda uhamishoni. Hii ilikuwa ni baada ya kukamatwa na kuzuiliwa mara mbili kwa jukumu lake la kuandaa uasi wa Poqo uliopangwa wa 1963. Julai, OAU na ALC zafunga kwa muda ofisi ya PAC huko Dar-es-Salaam Tanzania baada ya AB Ngcobo na PN Raboroko kujaribu kunyakua mamlaka. ofisi licha ya upinzani kutoka kwa baadhi ya wanachama wa chama hicho. Hii inailazimu PAC kuitisha Kongamano la Umoja huko Moshi, Tanzania kwa kuungwa mkono na OAU na ALC.

Septemba, Nyaose anarejeshwa na kuteuliwa kuwa Kamati ya Utendaji ya Taifa katika Mkutano Mkuu wa Umoja uliofanyika Moshi. 31 Oktoba, Wajumbe wanne wa Poqo aliyepatikana na hatia ya mauaji kufuatia uasi wa PAC wa 1960 na kampeni ya kupinga pasi wanyongwa. 1968 Wanachama kumi na wawili wa Poqo wafikishwa mahakamani kwa madai ya kupanga kushambulia kituo cha polisi, kituo cha nguvu na posta huko Victoria Magharibi.

Jeshi la Ukombozi la Wananchi wa Azania (APLA) linaundwa na kumrithi Poqo kama mrengo wa kijeshi wa PAC. Wanachama wa Poqo wanaunda msingi wa APLA walipokuwa wametumwa katika nchi mbalimbali kwa ajili ya mafunzo na kuanzisha ofisi za PAC. Gerald Kondlo alikuwa kamanda wa kwanza wa APLA. Februari, Baraza la Mawaziri la OAU mjini Addis Ababa linaionya PAC kwamba kama hakungekuwa na uingiaji wa askari nchini Afrika Kusini kufikia Juni 1968, PAC ingepoteza hadhi yake kama vuguvugu la ukombozi linalotambulika na ufadhili wake ungeondolewa.

Machi, Mkutano na waandishi wa habari uliofanyika Maseru. Wakati wa mkutano Leballo alidai kwamba angeamuru wanaume 15,000 waliofunzwa nchini Lesotho kuivamia Afrika Kusini. Kauli yake ilitolewa kabla tu ya kuachiliwa kwa Robert Sobukhwe. Kutokana na hali hiyo, serikali ya Afrika Kusini ikisaidiwa na polisi wa Lesotho ilikamata takriban wafuasi na wanachama 10,000 wanaoshukiwa kuwa PAC kote nchini.

Mei, PAC ilizindua 'Operesheni Villa Piri' ambapo wanachama kadhaa wa APLA walijaribu kuingia Afrika Kusini kupitia Msumbiji. Watu kadhaa wa kikosi hicho wanauawa akiwemo kamanda wake Gerald Kondlo. Agosti, Zambia ilipiga marufuku PAC na kufukuza uongozi wake nchini humo.

PAC ilichukua jina la Azania na baadaye kuliita shirika hilo Pan Africanist Congress of Azania. John Ganya na Zepahnia Mothopeng wanaachiliwa kutoka gerezani na kuanza kufanya kazi ya kufufua shughuli za PAC na APLA nchini Afrika Kusini. Jumuiya ya PAC inaunda Baraza lake la Mapinduzi.

1969 Wanaharakati wa APLA wanaoendesha shughuli zao Graaf-Reinet na Mount Coke wamehukumiwa kwa kuhusika kwao katika kuratibu shughuli za vuguvugu hilo kwa kisingizio cha kuwa shirika la kidini. May, Mwanachama Mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC Robert Sobukhwe ameachiliwa kutoka gerezani na kupelekwa Galeshewe huko Kimberley.

Aidha anapewa amri ya kufungiwa kwa miaka mitano ambayo inamzuia kwenda Kimberley na kumweka katika kizuizi cha nyumbani kati ya kumi na mbili jioni hadi saa 12 abubuhi (6pm na 6am).

1971 Makao makuu ya PAC yamehamishwa kutoka Lusaka nchini Zambia hadi Dar-es-Salaam nchini Tanzania.22 Juni, Serikali ya Afrika Kusini ilimnyima Robert Sobukhwe kibali cha kuondoka Afrika Kusini na kuendelea na masomo yake nchini Marekani.

1973 Julai, wajumbe wa PAC Mark Shinners , Isaac Mafatse na Hamilton Keke waachiliwa kutoka Kisiwa cha Robben na kuanza kuajiri vijana kujiunga na PAC walio uhamishoni.

1974 Libya inatoa vifaa vya PAC kwa mafunzo ya kijeshi. Jeshi la Ukombozi la Lesotho (LLA). Tarehe 21 Machi, PAC na ANC zimepewa hadhi ya uangalizi na Kamati Maalum ya Kupambana na Ubaguzi wa Rangi. May, Amri ya kupiga marufuku iliyowekwa kwa Robert Sobukhwe inaisha, lakini inasasishwa mara moja kwa miaka mingine mitano.

Novemba, PAC ilifanikiwa kushawishi kufukuzwa kwa Afrika Kusini katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.

1975 Waraka wa mkakati wa "Njia Mpya ya Mapinduzi" unazusha mgawanyiko wa kiitikadi ndani ya PAC. 13 Juni, Sobukhwe anakubaliwa kama wakili kufanya mazoezi huko Kimberley. Alisomea shahada yake ya sheria wakati akiwa chini ya amri za kupiga marufuku.Julai, Umoja wa Nchi Huru za Afrika (OAU) mjini Kampala, Uganda unapitisha kama sera rasmi waraka uliotungwa na PAC ambao ulidharau uhalali wa serikali ya Afrika Kusini katika masuala ya kimataifa.

Oktoba, wanachama wa APLA wanaanza mafunzo huko Mkalampere, eneo linalozozaniwa na Afrika Kusini na serikali za Swaziland. Desemba, Sobukhwe anaalikwa kuhudhuria sherehe za urais wa Rais William Tolbert huko Monrovia, Liberia ambazo zingefanyika Januari 1976.
14 Desemba, mjumbe wa PAC Michael Matsobane andaa vijana huko Kagiso chini ya bendera ya Young African Christian Movement (YACM).
Baadaye vuguvugu hilo lilibadili jina na kuwa Vuguvugu la Kidini la Young African (YARM). Pamoja na wajumbe wengine wa PAC kama vile Johnson Nyathi na Aaron Khoza, wanachaguliwa kwenye kamati ya utendaji.

1976 Oktoba, David Sibeko, mwakilishi wa PAC ahutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa. 9 Desemba, Baada ya Machafuko ya Soweto, polisi wa usalama. inawakamata wanachama wa YARM.

1977 Mrengo wa wanawake wa PAC unajipanga upya.
Novemba,Leballo anachochea uasi wa waajiri wapya wa APLA katika kambi ya Itumbi wilayani Mbeya nchini Tanzania. Uasi huo ulimlenga Kamanda Mkuu anayeongozwa na Templeton M Ntantala ambaye pia alikuwa Naibu Mwenyekiti wa PAC.

Makazi ya wajumbe wa Kamati Kuu na Amri Kuu yalishambuliwa. Desemba, Kamati Kuu ya PAC inaitisha kikao kujaribu kutafuta suluhu ya mivutano hiyo na kuandaa sera ya kusimamia makada. Mkutano huo unaazimia kuitisha mkutano wa mashauriano mwezi Aprili 1978.

1978 Mrengo wa wanawake wa PAC unafanya semina mjini Harare Zimbabwe ambayo inalenga kushughulikia masuala ya wanawake wa vyama vya siasa. APLA ilipangwa upya kwa usaidizi kutoka kwa serikali ya Tanzania. Wahudumu watatu wa shirika la APLA wamekamatwa huko Krugersdorp baada ya kuanzisha kituo cha silaha katika eneo hilo. Januari, watu 18 wanafikishwa mahakamani na wengine 86 wametajwa kama washiriki wenza katika kesi iliyojulikana kama Bethal. Miongoni mwa waliozuiliwa walikuwa viongozi wakuu wa PAC akiwemo Zephaniah Mothopeng, Mark Shinners, Michael Matsobane, John Ganya na Hamilton Keke.

Baadhi ya wasikilizaji wa kesi ya Bethal walikuwa wakifungwa jela kwa mara ya pili walipokuwa wakitumikia kifungo katika ukandamizaji wa serikali wa PAC katika miaka ya 1960. Januari, PAC yafanya kikao cha Kamati kuu kujiandaa na Mkutano wa Mashauriano mwezi Aprili. Wakati wa mkutano Leballo anatoa wito wa kupinduliwa kwa Uongozi wote wa Juu nchini Tanzania na Afrika Kusini.


Baadaye Templeton Ntantala na wajumbe wengine wa PAC wanafukuzwa. Uongozi mpya unateuliwa chini ya Vusi Maake; Kamandi Kuu inafutwa na nafasi yake kuchukuliwa na Kikosi Kazi. 27 Februari, Robert Mangaliso Sobukhwe mwanachama mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC afariki dunia. 12 Machi, Katika mazishi ya Sobukwe yaliyofanyika Graaf Reinert, ChifuBaadhi ya wasikilizaji wa kesi ya Bethal walikuwa wakifungwa jela kwa mara ya pili walipokuwa wakitumikia kifungo katika ukandamizaji wa serikali wa PAC katika miaka ya 1960. Januari, PAC yafanya kikao cha Kamati kuu kujiandaa na Mkutano wa Mashauriano mwezi Aprili.

Wakati wa mkutano Leballo anatoa wito wa kupinduliwa kwa Uongozi wote wa Juu nchini Tanzania na Afrika Kusini.

Baadaye Templeton Ntantala na wajumbe wengine wa PAC wanafukuzwa. Uongozi mpya unateuliwa chini ya Vusi Maake; Kamandi Kuu inafutwa na nafasi yake kuchukuliwa na Kikosi Kazi. 27 Februari, Robert Mangaliso Sobukhwe mwanachama mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC afariki dunia. Machi 12, Katika mazishi ya Sobukwe yaliyofanyika Graaf Reinert, Baadhi ya wasikilizaji wa kesi ya Bethal walikuwa wakifungwa jela kwa mara ya pili walipokuwa wakitumikia kifungo katika ukandamizaji wa serikali wa PAC katika miaka ya 1960.

Januari, PAC yafanya kikao cha Kamati kuu kujiandaa na Mkutano wa Mashauriano mwezi Aprili. Wakati wa mkutano Leballo anatoa wito wa kupinduliwa kwa Uongozi wote wa Juu nchini Tanzania na Afrika Kusini. Baadaye Templeton Ntantala na wajumbe wengine wa PAC wanafukuzwa. Uongozi mpya unateuliwa chini ya Vusi Maake; Kamandi Kuu inafutwa na nafasi yake kuchukuliwa na Kikosi Kazi.27 Februari, Robert Mangaliso Sobukhwe mwanachama mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC afariki dunia.

12 Machi, Katika mazishi ya Sobukwe yaliyofanyika Graaf Reinert, Chifu Mangosuthu “Gatsha” Buthelezi anashambuliwa na wafuasi wa PAC na kudhihakiwa kuwa kibaraka wa serikali ya ubaguzi wa rangi.
View attachment 2988351
Picha: Chifu Mangosuthu “Gatsha” Buthelezi

Mmoja wa vijana hao alijaribu kumchoma kisu Buthelezi lakini akazuiwa na Katibu wake, Eric Ngubane. Mwishoni, Buthelezi aliondoka kwenye ibada hiyo akisindikizwa na Askofu Mkuu Desmond Tutu.
Aprili, Mkutano wa Mashauriano uliofanyika jijini Arusha ambapo PAC iliridhia uamuzi wa Leballo.

1979 Machi, Nchini Lesotho ujumbe wa PAC unapanga ibada katika ukumbusho wa mauaji ya Sharpeville. Miundo ya kisiasa iliyohamishwa iliyoalikwa ni pamoja na Zimbabwe African National Union (ZANU) na ANC 10 au ANC ya Azania iliyoanzishwa hivi karibuni, kikundi kilichogawanyika kinachoongozwa na Tennyson Makiwane.

Wanachama watano wa APLA, Mack Mboya, Synod Madlebe, Xola Mketi, Mawethu Vitshima na Sabelo. Phama wanakamatwa na serikali ya Transkei.1 Mei, Leballo anafukuzwa kama kiongozi wa PAC. 29 Agosti, Templeton Ntantala na wanajeshi wengine waliofukuzwa wa PAC wanaunda Chama cha Mapinduzi cha Azanian People's Revolution (APRP). Tarehe 30 Aprili - 1 Mei, PAC itakuwa na kikao cha ziada cha kawaida jijini Dar-es-Salaam ambapo Baraza la Rais linateuliwa na kupewa jukumu la kutekeleza majukumu ya Makamu wa Rais.
Muundo ulioundwa ulikuwa na mamlaka yaliyozidi yale ya Baraza la Mapinduzi. Miongoni mwa wajumbe katika muundo huu walikuwa Vusi Maake, David Sibeko na Elias Ntloedile.

1 Juni, David Sibeko anapigwa risasi Sea View Flats jijini Dar-es-Salaam na Titus Soni (maarufu Joe) ambaye ni mlinzi bodyguard wa zamani wa Leballo, PAC iliyoondolewa kiongozi.

Agosti, Vusi Maake anateuliwa kuwa Mwenyekiti wa PAC. Wanachama sita wa APLA Titus Soni, Daniel Monogotle, Gilbert Nhlapo, Abham Tatu, Reuben Zwane, James Hlongwane na Shindo Mahlangu wanashtakiwa katika mahakama ya Tanzania na kuhukumiwa kifungo cha miaka 15 jela kwa mauaji ya David Sibeko. Adhabu hiyo imepunguzwa hadi miaka 10 baada ya kukata rufaa.

1980 Maake akiwahutubia wajumbe wa PAC jijini Dar-es-Salaam kwenye makazi ya chama hicho Ilala. Wajumbe walimtaka Maake na kamati yake ya utendaji kuwaondoa DDD Mantshontsho Katibu Tawala na Elias Ntloedibe Katibu wa Uenezi na Habari kwa kile wajumbe walichokiita “kufeli vibaya”.

1981 Umoja wa Vijana wa Kitaifa wa Azanian (AZANYU) mrengo wa vijana wa PAC ulianzishwa Orlando Mashariki huko Soweto huku Arthur Moleko akichaguliwa kuwa rais wake wa kwanza. AZANYU ilikuwa ifanye kazi kama gari la kuanzisha miundo ya PAC chini ya ardhi na kuajiri vijana kwa mafunzo ya kijeshi.

Februari, Vusi Maake anajiuzulu nafasi ya Mwenyekiti wa PAC na kufuatiwa na John Nyathi Pokela ambaye pia anakuwa Kamanda Mkuu wa APLA. Juni, Pokela anafanya kazi ya kuanzisha mahusiano ya kidiplomasia ya PAC na nchi nyingine na kutembelea Iraq. Akiwa katika ziara yake hiyo, alieleza waziwazi kuunga mkono vita vya Iraq dhidi ya Iraq kinyume na msimamo wa chama hicho wa kutoegemea upande wowote katika vita kati ya nchi mbili za Jumuiya ya Nchi Zisizo fungamana na Upande Wowote.

Februari, Kikao cha ajabu cha Kamati Kuu mjini Dar-es-Salaam na kurekebisha masharti ya Jumuiya Kuu. Kamati Vusi Maake na Elizabeth Sibeko waondolewa kwenye kamati hiyo. TM Ntantala na wanajeshi wengine waliofukuzwa wa PAC walikubaliwa kurudishwa kwenye PAC.

Oktoba, Elizabeth Komikie Gumede mwanamke mfanyakazi wa APLA akiwa na umri wa miaka 60 aliwekwa kizuizini na kuwekwa kizuizini. Gumede na wenzake wawili, John Ganya na Dk Nabboth Ntshuntsha waliendesha kitengo cha PAC chinichini ambacho kiliajiri watu na kuwapeleka nchi jirani kwa mafunzo ya kijeshi na kuwapokea walipojipenyeza nchini.

Novemba/Desemba, Kamati Kuu ya PAC yafanya kikao. na kuazimia kuidhinisha APLA kuchukua hatua dhidi ya askari waliokuwa na nidhamu mbovu wa jeshi.

1982 Kikosi Kazi kilichochukua nafasi ya Kamandi Kuu kimeondolewa na Uongozi Mkuu unaanzishwa tena.

1983 20 Juni, mjumbe wa PAC Johnson Mlambo aachiliwa kutoka Kisiwa cha Robben baada ya kuhudumu. Miaka 20 jela.

1985 Umoja wa Vijana wa Kitaifa wa Azania waundwa na kufufua shughuli za kisiasa za PAC ndani ya Afrika Kusini kwa kufanya kazi za chinichini.Machi, karibu wanachama 50 wa PAC wafukuzwa Lesotho baada ya uhusiano wa chama hicho na serikali kudorora.

Machi, Sita. Wanachama PAC wauawa kwenye ushoroba Qacha na wanamgambo huku uhusiano kati ya PAC na serikali ya Lesotho ukizidi kuwa mbaya.

Machi 10, wanachama wawili wa PAC na APLA Boniswa Ngcukana na Cassius Barnabus waliuawa askari wa Jeshi la Ulinzi la Afrika Kusini wakati wakivuka mpaka na kuingia Lesotho.

Joe Mkhwananzi Katibu Tawala wa PAC aliye uhamishoni akitoa mada kwenye Mkutano wa Kimataifa wa Amani na Usalama Kusini mwa Afrika uliofanyika Arusha Tanzania. Juni, wapiganaji wa PAC walivuka Afrika Kusini kutoka Botswana na wanakamatwa siku hiyo hiyo huko Johannesburg.

Juni, Kiongozi wa PAC John Pokela afariki dunia bila kutarajiwa. Agosti 12, Johnson Phillip Mlambo anachaguliwa kuwa mwenyekiti wa PAC kwenye kikao cha ziada cha Kamati Kuu ya chama. Septemba, naibu kamanda wa APLA awasili Cape Magharibi kuanza kufufua miundo ya PAC. 22 Septemba - 4 Oktoba, Mlambo anaongoza ujumbe wa PAC. hadi Uchina.

1986 chapisho la PAC linadai kwamba kitengo cha APLA kiliua polisi 10 katika operesheni tano huko Sharpeville.

Zephaniah Mothopeng achaguliwa kuwa rais wa PAC akiwa bado anatumikia kifungo chake cha Robben Island.April, Mlambo anaongoza ujumbe wa PAC kukutana na Kundi la Watu Mashuhuri kutoka Sekretarieti ya Jumuiya ya Madola jijini Dar-es-Salaam.

Aprili, PAC inajaribu kutuma askari wa msituni kutoka kambi za mafunzo za Libya kupitia Athens ambapo walipaswa kupanda ndege ya Air Zimbabwe kuelekea Harare. Maafisa wa uhamiaji wa Ugiriki walikataa kuwaruhusu wanachama wa APLA kupanda ndege. Desemba, mrengo wa wanawake unatembelea Australia pamoja na Maxwell Nemadzivhanani mwakilishi wa PAC katika nchi hiyo na kuchangisha $10,486 kwa ajili yao.

1987 Andile Gushu, mwanachama wa Umoja wa Vijana wa Azania huko Mbekweni Paarl anakamatwa na kushtakiwa chini ya Sheria ya Usalama wa Ndani. Gushu amejiunga na PAC nchini Lesotho na alitumwa Cape Magharibi.

19 Machi, Mike Muendane,Katibu wa PAC anayehusika na Kazi amesimamishwa kazi katika Kamati Kuu, nafasi yake Katibu wa Kazi na shughuli zote za PAC kwa muda wa miezi 12.

Kwingineko lake liliwekwa chini ya ofisi ya chama. Nafasi yake ilichukuliwa na Elizabeth Sibeko katika Kamati Kuu na kuwa Katibu wa Kazi. Kusimamishwa kazi kwa Muendane na wanachama wengine wakuu wa PAC kulisababisha kuundwa kwa "Jukwaa la Sobukhwe.

"22 Aprili, watendaji wa APLA walishambulia polisi wa manispaa ya Soweto kwa guruneti kuua mtu mmoja na kuwajeruhi wengine 64. Julai, PAC kupitia Mlambo inamwomba Mengistu Haile Mariam Mwenyekiti wa Baraza la Tawala la Kijeshi la Mkoa nchini Ethiopia msaada wa mafunzo kwa wanajeshi wapya waliojiunga na chama hicho uhamishoni mwaka 1984. Agosti, maofisa wawili wa APLA Neo Khoza na Tsepo Lilele walipigwa risasi na kuuawa baada ya kufukuzana kwa gari mjini Johannesburg.Novemba, Mlungisi Lumphondo mjumbe wa tawi la vijana la PAC, Umoja wa Vijana wa Kitaifa wa Azanian (AZANYU) atiwa hatiani kwa mauaji ya afisa wa ubalozi wa Ciskei.

1988 Mrengo wa wanawake wa PAC wafanya semina zinazo pendekeza kuboreshwa kwa baraza la wanawake. mrengo wa idara kamili ya chama yenye mwakilishi katika Kamati Kuu.

PAC jijini Dar-es-Salaam yatoa waraka wa msimamo wenye kichwa “Baadhi ya Mambo ya kuzingatia kuhusiana na kile kinachoitwa Mazungumzo na Mzungu Yalitawala Afrika Kusini kupitia Serikali yake ." Februari, Wajumbe kutoka Chama cha Wafanyakazi wa Vyombo vya Habari cha Afrika Kusini (MWASA), Wafanyakazi Washirika wa Afrika (AAW), Manispaa Weusi na Wafanyakazi Washirika wa Afrika Kusini. , Muungano (SABMAWU) na Asasi ya Wanawake wa Afrika(AWO) yaungana na AZANYU kwenye kamati ya Uratibu ya Kumbukumbu ya Robert Sobukhwe.

Februari, viongozi wa PAC wafanya majadiliano na ujumbe wa Baraza la Taifa la Vyama vya Wafanyakazi jijini Dar-es-Salaam, Tanzania. Novemba 1988, Zephaniah Mothopeng anaachiliwa mapema kutoka katika kifungo chake cha miaka 15 jela alichokuwa akitumikia katika kisiwa cha Robben.

1989 PAC inatenganisha nafasi ya rais na mwenyekiti wa chama. Johnson Mlambo anabaki na majukumu ya mwenyekiti huku Zephania Mothepeng akiwa rais.

Zephaniah Mothopeng anachaguliwa kuwa rais wa PAC na Clarence Makwetu anachaguliwa kuwa Makamu wa Rais. 18-24 Septemba, Kamati Kuu ya PAC yaidhinisha mapendekezo ya mrengo wa wanawake kwamba inapaswa kuboreshwa. kwa idara kamili na katibu wa kudumu ambaye anafaa kuwa mjumbe wa Kamati Kuu. Aidha, PAC iliazimia kuwa mazungumzo bado ni mapema na hayatafikia malengo ya mapambano.

Septemba, PAC inajiweka mbali na Azimio la Harare ilipitisha OAU.1-3 Desemba, The Pan Africanist Movement (PAM) inayoongozwa na Clarence. Makwetu imeundwa nchini Afrika Kusini kama chombo maarufu cha uhamasishaji cha PAC nchini humo. PAM iliidhinisha msimamo wa PAC kwamba hakuna msingi wa mazungumzo. 15 Oktoba, Jeff Masemola, mfungwa wa muda mrefu zaidi wa kisiasa katika Kisiwa cha Robben, anayejulikana kwa kazi yake ya sanaa wakati wa kifungo chake anaachiliwa kutoka gerezani. Alikuwa ametumikia miaka 26. Katika mkesha wa kuachiliwa kwake, Mandela aliomba kukutana naye. 19902 Februari, FW De Klerk, rais wa jimbo alitangaza bungeni kutopiga marufuku kwa vyama vyote vya ukombozi. Tarehe 13 Machi, Patricia de Lille mjumbe Mtendaji wa PAC anasisitiza msimamo wa chama kukataa suluhu iliyojadiliwa kama “”¦hakuna mahali popote katika historia ambapo wakandamizaji wamejijadili wenyewe kuondoka madarakani.”19 Aprili, Jeff Masemola anafariki dunia ajali ya gari ambayo PAC ilihisi inatia shaka.

Tarehe 11 Juni, Benny Alexander Katibu Mkuu wa PAC anazindua waraka wa sera ya uchumi wa PAC, unaoitwa: “ Sera ya Uchumi ya PAC: Ufafanuzi wa uchunguzi, uchunguzi na dharura..” Oktoba, gwiji wa PAC aliyepinga ubaguzi wa rangi Zephaniah Mothopeng afariki dunia. Desemba, Clarence Makwetu anachaguliwa kuwa rais wa PAC na kurithi nafasi ya Mothopeng. Desemba, OAU inaweka shinikizo kwa PAC kwa kushauri chama kuepuka maneno ya vita na kutoa muda wa mazungumzo.

1991 Agosti, watendaji wa APLA Nkosinathi Mvinjane na Lulamile Khwankwa walipiga risasi afisa wa trafiki, Simon Kungoane huko Pimville Soweto.

1992 Aprili, PAC yafanya Kongamano lake la Mwaka huku Clarence Makwetu akiwa rais wake. Anasema kuwa chama hicho hakikupinga mazungumzo, lakini yanapaswa kufanyika katika 'ukumbi usio na upande wowote chini ya mwenyekiti asiyeegemea upande wowote'. Tarehe 28 Novemba, watendaji wa APLA walishambulia Klabu ya Gofu ya King William's Town na kuua watu 4.

1993 PAC yajiunga na mazungumzo ya vyama vingi. 22 Machi, Mtu mmoja aliuawa wakati maofisa wa APLA waliposhambulia Hoteli ya Yellowwoods huko Fort Beaufort.

1 Mei, Hoteli ya Highgate Mashariki. London imeshambuliwa na wanachama wa mrengo wenye silaha wa PAC APLA na kuua watu 5. Julai 26, Wanachama wa APLA walifyatulia risasi waumini katika Kanisa la St James huko Kenilworth, huko Cape Town, na kuua watu 11 na kujeruhi wengine hamsini.2 Novemba, Moven Mahachi Waziri wa Ulinzi nchini Zimbabwe anawezesha mazungumzo kati ya APLA na wawakilishi wa serikali ya Afrika Kusini mjini Harare. Hatimaye PAC ilikubali kukomesha malumbano na serikali.

Desemba 30, watendaji wa APLA Luyanda Gqomfa, Zola Mabala na Vuyisile Madasi walishambulia Tavern ya Heidelberg katika Observatory, Cape Town na kuua watu wanne na kuwajeruhi wengine watatu.

1994 14 Februari, The Crazy Beat Disco huko Newcastle imeshambuliwa na wahudumu wa APLA na kusababisha kifo cha mtu mmoja. na kuumia kwa wengine. Februari, PAC yasitisha mapambano ya kutumia silaha. 11 Machi, APLA yavizia basi dogo lililokuwa likisafirisha walimu wazungu kwenda Chuo cha John Knox Bokwe chenye makao yake Mdantsane.

13 Machi, Wanachama wa APLA washambulia waumini katika Misheni ya Baha'i Faith Mission. NU2 iliyosababisha kifo cha Houshmand Anvari, Riaz Razavi na Dk Shamam Bakhshandegi. 28 Machi, Mapigano ya risasi kati ya Vikosi vya Kujilinda (SDUs) na makada wa APLA yatokea wakati wa kampeni ya elimu kwa wapiga kura huko Lusikisiki.

28 Machi, basi lililokuwa likiwasafirisha wafanyikazi 40 wa Nguo za Da Gama zinashambuliwa na waasi wa APLA na kusababisha kifo cha polisi na waasi wawili. Aprili 27, Afrika Kusini yafanya uchaguzi wake wa kwanza wa kidemokrasia. PAC ilipata 1.25% ya kura zote. Aidha, chama hicho kilipata viti 5 vya Bunge. Juni, Kuunganishwa kwa APLA katika Jeshi la Ulinzi la Kitaifa la Afrika Kusini (SANDF) kunaanza. 31 Julai, APLA inaandaa gwaride lake la mwisho.

1995 PAC inashiriki katika uchaguzi wa Mikoa na serikali za mitaa mwaka 1995/6. Chama kilifanya vibaya katika uchaguzi, kikikusanya zaidi ya 1% ya kura zote.

1996 7 Februari, Askofu Mkuu Desmond Tutu akutana na viongozi wa PAC katika moja ya mfululizo wa majadiliano na viongozi wa kisiasa kuhusu Tume ya Ukweli na Maridhiano.

9 Februari,Inatangazwa kuwa kongamano maalum la chama litafanyika Bloemfontein wakati wa wikendi ya Pasaka na thePan Africanist Congress (PAC) ambapo uongozi mpya unaweza kuchaguliwa.15 Juni, Aliyekuwa polisi wa ubaguzi wa rangi, Hennie Gerber anaiambia Tume ya Ukweli jinsi Samuel Kganaka mshukiwa wa Jeshi la Ukombozi la Wananchi wa Azanian (APLA) aliteswa kwa kupigwa shoti za umeme. sehemu za siri huku ukining'inia juu chini kutoka kwenye mti. Kganaka aliuawa baadaye mnamo 1992.14 Agosti, PAC katika Jimbo la Free State inamtakia Bantu Holomisa 'bahati nzuri' kabla ya kufika kwake mbele ya kamati ya nidhamu ya African National Congress (ANC).

19 Agosti, Vyama vikuu vinaanza kuwasilisha vyama vyao vya kisiasa kwa Tume ya Ukweli. Katika waraka wa kurasa arobaini na tatu kiongozi wa Freedom Front (FF), Jenerali Constand Viljoen, anasisitiza haja ya maridhiano na ujenzi wa taifa. PAC inakubali kwamba mrengo wake wenye silaha, APLA, ulilenga raia weupe.

Chama kinachukua jukumu kwa hili, lakini haki ombi radhi.20 Septemba, Katibu wa Fedha wa PAC anasema itajibadilisha kutoka vuguvugu la mapinduzi hadi chama chenye mamlaka kamili ya kisiasa kinachoendeshwa kwa misingi ya kidemokrasia na biashara. Lengo ni kukabiliana na sifa ya chama na kuvutia fedha katika maandalizi ya uchaguzi mkuu wa 1999.

Desemba 12, ANC inathibitisha kuwa imetuma maombi 300 kutoka kwa wanachama wake kwa Tume ya Ukweli na Maridhiano na inatarajia kuwasilisha angalau maombi mengine sitini. , wakiwemo mawaziri watatu wa Baraza la Mawaziri. PAC ilitangaza kwamba angalau wanachama wake 600, ikiwa ni pamoja na 'amri ya juu' ya mrengo wake wenye silaha APLA, wametuma maombi. Hakuna wanachama wa ngazi za juu wa IFP wanaojulikana kutuma maombi.

Desemba 15, Askofu Stanley Mogoba anachaguliwa kuwa rais wa chama cha PAC akimrithi Clarence Makwetu . Alijiuzulu wadhifa wake kama askofu kiongozi wa Kanisa la Methodist la Kusini mwa Afrika.

1997 7 Machi 1997, The Democratic Party (DP) na PAC walimkataa Rais Nelson Mandela'.wajitolea kujiunga na Serikali ya Umoja wa Kitaifa. 10 Mei, Inakadiriwa kuwa umati wa wafuasi 100 wa Clarence Makwetu walikusanyika nje ya jengo la seneti la Chuo Kikuu cha Western Cape wakitaka kusikizwa kwa kesi iliyofungwa. 11 Mei, Mkutano wa Kamati Kuu ya Kitaifa ya PAC jijini Johannesburg anamsimamisha kazi Clarence Makwetu katika nafasi yake ya uongozi katika chama kwa madai ya kuleta migawanyiko.

Hata hivyo, aliendelea kuwa Mbunge akisubiri matokeo ya awamu ya pili ya vikao vya nidhamu.11 Mei, Mwenyekiti wa kamati ya nidhamu ya PAC atangaza kuwa aliyekuwa Rais wa chama hicho Clarence Makwetu amefukuzwa uanachama kwa miaka mitatu. Makwetu azindua hatua ya Mahakama Kuu ya Cape Town kupinga kufukuzwa kwake katika chama.

13 Mei, Mtendaji wa kanda ya Western Cape wa PAC anakataa hatua ya kumfukuza Clarence Makwetu na kutangaza kuwa haitatambua kufukuzwa kwake, na ataendelea kumuita Rais hadi kongamano maalum la kitaifa limeitishwa kutatua suala hilo.16 Juni, Mkutano wa Pan Africanist Congress kuadhimisha ghasia za wanafunzi za 1976 ulibadilika na kuwa uhuru kwa wote kati ya makundi hasimu mjini Cape Town siku ya Jumatatu alasiri. Mkutano wa Khayelitsha ambao ulipaswa kuhutubiwa na naibu katibu mkuu wa PAC, Ike Mafole, ulighairishwa baada ya mapigano kuzuka kati ya wafuasi wa Mbunge wa PAC aliyefukuzwa Clarence Makwetu na wale wanaounga mkono uongozi mpya chini ya Askofu Stanley Mogoba.7 Agosti, Benjamin Pogrund alirudia- anazindua kitabu chake kuhusu Robert Sobukwe , chenye kichwa "How can man die better at Wits University.

Oktoba, Barney "Rissik" Desai mjumbe na Makamu wa Rais wa South African Colored People's Congress.ambaye aliondoka Afrika Kusini mwanzoni mwa miaka ya 1960 na kuhusishwa kwa karibu na PAC akiwa uhamishoni anafariki dunia.

Tarehe 25 Novemba, Mkurugenzi wa Idara ya Masuala ya Kimataifa na Msimamizi Mkuu wa Makao Makuu ya PAC Carter Seleka anateuliwa kuwa Kamishna Mkuu wa Malawi. Desemba, Makwetu anawasili bila kutangazwa kwenye kongamano la sita la mwaka la PAC katika Chuo Kikuu cha Durban-Westville kuomba PAC. kubatilisha uamuzi wake wa kumsimamisha kazi lakini inatupiliwa mbali.

1998Juni, Wajumbe watano wa kikosi kazi cha Pan Africanist Congress waliomuua mkulima wa Jimbo la Free State na kumnyang'anya gari, silaha na bidhaa za nyumbani mwaka 1993 wapewa msamaha na Tume ya Ukweli na Maridhiano. . Hawa ni Thabo Paulos Mjikelo, Simon T Oliphant, Petrus T Mohapi Jacob T Mabitsa, John Xhiba na John N Wa-Nthomba.

18 Septemba, Wajumbe watatu wa tawi la PAC la APLA, Nkosinathi Mvinjane, Jabulani Khumalo na Lulamile Khwankwa wamepewa msamaha kwa kosa hilo. mauaji ya afisa wa trafiki wa Pimville Simon Kungoane Agosti 1991.25 Septemba, Makwetu na PAC walifikia maelewano nje ya mahakama ambapo PAC itamrejesha huku akikubali kujiuzulu ubunge, kwa kufuata katiba ya PAC, kujiepusha kushughulikia makundi na kujitahidi kukuza umoja katika chama. Desemba, Kamati ya Msamaha ya Tume ya Ukweli na Maridhiano ilimnyima msamaha Mandla Maduna, mjumbe wa PAC kwa mauaji ya watu watatu katika Barabara ya Cross Roads karibu na Cape Town mnamo 1993.

1999 7 Juni, Mwenyekiti wa PAC kwa Chifu wa Mpumalanga Bheki Mnisi ajiuzulu baada ya chama kufanya vibaya katika jimbo hilo.11 Juni, Chifu Bheki Mnisi anahama PAC na kujiunga na ANC katika mkutano na waandishi wa habari huko Nelspruit.

Septemba, Mwanachama wa zamani wa APLA aliyechukizwa na SANDF aliwapiga risasi na kuwaua saba. askari weupe na karani wa kiraia katika kituo cha kijeshi huko Tempe Bloemfontein. Oktoba 21, Ujumbe wa Afrika Kusini ambao unajumuisha rais wa Inkatha Freedom Party (IFP) na waziri wa Mambo ya Ndani Chief Mangosuthu Buthelezi , Waziri wa Mambo ya Nje Nkosazana Zuma , Frene Ginwala , Adelaide Tambo , Rais wa PAC Stanley Mogobana maafisa wengine wakuu wa serikali wanahudhuria mazishi ya Julius Nyerere nchini Tanzania.


26 Novemba, Mpatanishi wa zamani wa Pan Africanist Congress na mwanamkakati Gora Ebrahim, ambaye alijiunga na African National Congress (ANC) mwaka 1999 anafariki dunia.

Ebrahim aliwakilisha PAC katika Umoja wa Mataifa na mawasiliano ya chama na nchi za Nordic.


2000 Aprili, Stanley Mogoba anachaguliwa tena kuwa rais wa PAC. Magoba aliwashinda Nemadzivhanani kwa kura 161 dhidi ya 75. Thami Plaatjie alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu na Busi Nkumane alichaguliwa kuwa mweka hazina.2001Januari, Sandile Sithupha, mjumbe wa PAC amekutwa amekufa Marekani huko Miami na mwili wake kuchomwa moto. Baadaye, PAC inaitaka serikali kuchunguza kifo chake.

21 Machi, Kumbukumbu yenye majina ya wahanga wa Mauaji ya Sharpeville yazinduliwa nje kidogo ya kituo cha polisi ambapo tukio hilo lilitokea mnamo 1960.

2002 22 Juni, Stanley Mogoba, rais wa PAC akihutubia. waombolezaji katika mazishi ya Ben Ntonga na kueleza kuwa PAC inaendelea na mazungumzo na vyama vya United Democratic Movement (UDM) na Azanian People’s Organization (AZAPO) kuhusu kuunda muungano. Aliendelea kusema kuwa " Wazo letu ni kwamba hakuna haja ya kufanya mambo tofauti ambayo tunapaswa kufanya pamoja. Kitu kingine kinachotusukuma ni kwamba tuna serikali yenye nguvu ya watu weusi tunahitaji upinzani mkali wa watu weusi ."

PAC yasitisha kongamano lake lililokuwa lifanyike Umtata ili kuchagua uongozi mpya Iliamuliwa kwenye kongamano hilo kuwa rais anayemaliza muda wake Stanley Mogoba aendelee kukiongoza chama hadi kitakapoitishwa kongamano jingine.


2003 16 Februari, Wajumbe kumi na tisa wa PAC wakamatwa. kwa kushiriki maandamano haramu nje ya uwanja wa kriketi wa Buffalo Park huko London Mashariki Wanachama wa PAC walikuwa wakipinga kukataa kwa Uingereza kwenda Harare kucheza na Zimbabwe siku ya Alhamisi Waandamanaji hao walipelekwa katika kituo cha polisi cha Fleet Street huko London Mashariki ambapo waliachiliwa huru onyo.

Machi, Patricia de Lille, mwanachama wa PAC anakihama chama na kuanzisha chama chake cha kisiasa cha Independent Democrats (ID) tarehe 26 Machi. Juni 14, Kamati ya Utendaji ya Kitaifa ya PAC ilikubali kumfukuza Maxwell Nemadzivhanani kutoka kwa chama kwa miaka mitatu na ilisema kwamba hatagombea nafasi yoyote katika mkutano mkuu wa kitaifa wa PAC huko Soweto. PAC ilikuwa imekubali afukuzwe katika chama kwa miaka mitatu.

15 Juni, Naibu rais wa PAC Motsoko Pheko anachaguliwa kuwa rais mpya wa PAC katika kongamano la uchaguzi la kitaifa la chama lililofanyika katika Chuo Kikuu cha Vista. Pheko alipata kura 616 huku mpinzani wake Maxwell Nemadzivhanani akipata kura 209. Themba Godi anachaguliwa kuwa naibu rais, Mofihli Likotsi Katibu Mkuu mpya, Raymond Kgaudi Mweka Hazina; Ntsie Mohloai alichaguliwa kama Mratibu wa Kitaifa huku Joe Mkhwanazi akichaguliwa kuwa Mwenyekiti wa Kitaifa. Agosti, Katibu wa PAC wa jimbo la Limpopo Finest Mnisi afariki dunia huko Nelspruit.

Kifo chake kilikuja ndani ya wiki moja baada ya kifo cha mjumbe na katibu mwingine wa PAC huko Limpopo Nicholas Dangale, ambaye alifariki katika ajali ya gari katika kijiji cha Vondwe. Kiongozi wa PAC Motsoko Pheko amekataa mwaliko wa Rais Thabo Mbeki kwa chakula cha mchana rasmi Julai 9 ambapo Afrika Kusini itakuwa mwenyeji wa Rais George Bush wa Marekani. Jafta 'Jeff' Kgalabi Masemola baada ya kifo chake ametunukiwa Tuzo ya Luthuli ya Fedha kwa kutambuliwa kwa nafasi yake katika mapambano ya ukombozi.

2004 Rais wa zamani wa PAC Clarence Makwetu atunukiwa Tuzo ya Luthuli (Fedha) na Rais Thabo Mbeki. May, Mosebjane Malatsi Katibu Mkuu wa zamani wa Taifa na mjumbe wa muda mrefu wa PAC afariki katika ajali ya gari huko Thaba Ntsho (Maleoskop). 26 Agosti, Maxwell Nemadzivhanani Katibu Mkuu wa zamani wa PAC alijitenga na kujiunga na ANC. ANC yatoa tamko la kumkaribisha kwenye chama.

2005 8 Julai, Mlindazwe Nkula mwanachama mwanzilishi wa PAC afariki dunia. Nkula aliondoka Afrika Kusini mwaka 1963 kwenda kupata mafunzo ya kijeshi nchini Algeria na China.

Baadaye aliteuliwa kuwa mwakilishi mkuu wa PAC katika Afrika Mashariki kabla ya kutumwa Iraqi kwa miaka mitano.

2006 Septemba, rais wa PAC Motsoko Pheko alimsimamisha kazi Themba Godi naibu rais wa chama kabla ya kongamano la chama. 26 Septemba, Letlapa Mphahlele anachaguliwa kuwa Rais wa PAC katika Kongamano la Kitaifa la chama huko Qwaqwa.

2007Juni, Motsoko Pheko Mbunge pekee wa PAC anafukuzwa kutoka chama. Achmad Cassiem Katibu Mkuu wa PAC alisema kuwa Pheko alifukuzwa uanachama kwa tuhuma za ubadhirifu wa fedha za chama. Baadaye Pheko anazindua changamoto dhidi ya kufukuzwa kwake mahakamani.

7 Agosti, Rais Thabo Mbeki, pamoja na Waziri wa Sheria, Waziri wa Ulinzi na Waziri wa Utumishi wa Umma na Utawala wanakutana na rais wa PAC Letlapa Mphahlele na ujumbe wake mjini Pretoria.

Septemba, Mahakama Kuu ya Cape iliamua kwamba PAC haiwezi kuchukua nafasi ya Motsoko Pheko kama Mbunge hadi matokeo ya mchakato wa rufaa ya ndani ya chama. Septemba, Mmoja wa wabunge watatu wa PAC Themba Godi pamoja na Mbunge wa Eastern Cape Zingisa Mkabile na Mbunge wa Gauteng Malesela Ledwaba -- wawakilishi pekee wa chama katika mabunge tisa ya majimbo - kuondoka chama. Kuondoka kwa Godi kunaifanya PAC kuwa na Wabunge wawili tu.

Wanachama hawa wanaoondoka wanaunda Mkataba wa Watu wa Afrika (APC).2008Januari, The Pan Africanist Youth Congress of Azania(PAYCO) inamtaka rais wa PAC Letlapa Mphahlele kuachia ngazi na kuitishwe kongamano ili kumchagua kiongozi mpya. 5 Mei, Mkutano wa "mashauriano" wa siku mbili unafanyika Ga-Rankuwa, karibu na Pretoria, ambapo wajumbe kutoka saba. kati ya majimbo tisa - ikiwa ni pamoja na viongozi wa zamani Motsoko Pheko na Clarence Makwetu - walikuwepo. Agosti, PAC iliwasilisha ombi la mahakama kuu kwa Bloemfontein kuzuwia kundi lililogawanyika PAC linaloongozwa na Thami ka Plaatjie kufanya mkutano wa ndani na kuanzisha PAC chini ya uongozi mpya.Agosti, PAC yawafukuza Thami ka Plaatjie na aliyekuwa Katibu wake wa Elimu, Snail Mgwebi kwa madai ya kusababisha migawanyiko.

Tarehe 10 Oktoba, Mahakama Kuu ya Bloemfontein ilitoa uamuzi kwamba kikundi kilichotengana cha PAC chini ya uongozi wa aliyekuwa katibu mkuu Thami ka Plaatjie, hakiruhusiwi kukusanyika au kupanga kwa kutumia jina au rangi ya PAC.

2009 6 Novemba, Abram Mfanimpela Magagula, kamanda wa zamani wa APLA. na mjumbe wa PAC kufariki. Magagula, ambaye alijulikana kwa upendo kama "Gags" aliondoka nchini mwaka 1984 na kwenda Lesotho kabla ya kwenda Tanzania kwa mafunzo ya kijeshi.

2010 2 Januari, Patso Thabo Mphela mjumbe wa PAC na mfanyakazi wa zamani wa APLA alifariki dunia.

Mphela alitoroka toka nchi ya Afrika ya Kusini mwaka 1977 na kujiunga na APLA ya Mbeya, Tanzania kabla ya kupelekwa Libya kwa mafunzo zaidi ya kijeshi mwaka 1978.

13 Mei, PAC yatangaza kufunua jiwe la kaburi la Peter Nkutsweu Raboroko, mmoja wa waanzilishi wa shirika hilo aliyefariki dunia 2000. Raboroko aliondoka nchini mwaka 1960 na kuwa mwakilishi wa PAC nchini Ghana na nchi nyingine za Afrika.May, Katibu Mkuu wa zamani wa PAC na kiongozi wa Pan Africanist Movement (PAM) chipukizi la PAC Thami ka Plaatjie anajiunga na ANC. Tarehe 13 Oktoba, Aliyekuwa Katibu Mkuu wa PAC na Mwanaharakati wa vyama vya Wafanyakazi Khoisan X alifariki mjini Johannesburg.

Khoisan alikuwa na mchango mkubwa katika PAC hasa wakati wa mazungumzo ya vyama vingi huko Kempton Park.Oktoba, Azariah "Junior" Nkosi, mwanachama wa PAC na mfungwa wa zamani wa kisiasa wa Kisiwa cha Robben ambaye alikuwa mshauri katika tawi la Pimville la PAC alifariki dunia.Novemba, Mwanachama wa zamani wa APLA Zebulon Selemo Mokoena afariki Novemba 29, PAC yafanya Mkutano wa Kilele wa Uchaguzi wa Kitaifa Desemba, Mwanzilishi wa PAC Edward Sonnyboy Bhengu aliyepewa jina la utani la "Bra Sanza" afariki dunia.

2011 25 Februari, Rais wa zamani wa AZAPO Mosibudi Mangena akizungumza wakati wa kuzindua maonyesho ya aliyekuwa rais wa PAC marehemu Robert Sobukwe huko Houghton Johannesburg.

Aprili, Boniswa Ngcukana mjumbe wa PAC ambaye aliuawa na vikosi vya usalama vya ubaguzi wa rangi pamoja na Cassius Barnabus wakati akivuka mpaka wa Lesotho na kuingia Afrika Kusini azikwa tena. huko Centane huko Eastern Cape.Aprili, Gasson Ndlovu anayejulikana kwa upendo kama "Oom Gas", mwanachama mwanzilishi wa PAC na mrengo wake wenye silaha APLA alikufa huko Cape Town. Ndlovu alipata mafunzo ya kijeshi nchini Misri, Algeria na Uchina kabla ya kutua Tanzania, ambapo alikuwa kamanda wa kambi ya APLA. Baadaye alihamia Lesotho ambako aliendelea na shughuli za APLA.Septemba, Maurice Khoza anajiuzulu kama mwenyekiti wa kanda wa PAC katika eneo la Bushbuckridge.

Pia anajiuzulu kutoka kiti chake kama diwani wa muda wote wa manispaa ya eneo hilo na kuchagua kubaki akifanya kazi kama mkuu wa shule. Septemba 7, gwiji wa PAC Johannes Moabi alifariki katika Hospitali ya Sunward Park. Moabi aliruka nchi na kwenda uhamishoni Swaziland mwaka 1968. Alifanya kazi kwa karibu na Joe Mkhwanazi katika kutekeleza oparesheni kadhaa za PAC.Septemba, Khuselwa Ngcukana, Rais wa Umoja wa Wanawake wa PAC afariki dunia .

"26 Novemba, Mpatanishi wa zamani wa Pan Africanist Congress na mwanamkakati Gora Ebrahim, ambaye alijiunga na African National Congress (ANC) mwaka 1999 anafariki dunia".

Huyu Ahmed Gora Ebrahim aliishi jijini Dar miaka ya 70 na 80 katika mitaa ya Ilala, Upanga na Uhuru. Watoto wake wawili walizaliwa Dar. Alikuwa mkuu wa idara ya mambo ya nje ya PAC. Alifariki katika mazingira ya kutatanisha akiwa nyumbani kwake Johannesburg. Inasemekana kwa sababu alikubali uteuzi wa Mandela kama Balozi wa SA nchini Tanzania
 
"26 Novemba, Mpatanishi wa zamani wa Pan Africanist Congress na mwanamkakati Gora Ebrahim, ambaye alijiunga na African National Congress (ANC) mwaka 1999 anafariki dunia".

Huyu Ahmed Gora Ebrahim aliishi jijini Dar miaka ya 70 na 80 katika mitaa ya Ilala, Upanga na Uhuru. Watoto wake wawili walizaliwa Dar. Alikuwa mkuu wa idara ya mambo ya nje ya PAC. Alifariki katika mazingira ya kutatanisha akiwa nyumbani kwake Johannesburg. Inasemekana kwa sababu alikubali uteuzi wa Mandela kama Balozi wa SA nchini Tanzania

Imebidi niingie katika tovuti ya historia ya South Africa na kumkuta huyu kada wa PAC na ANC uliyetuongezea historia katika uzi huu, hakika wasifu wake ni wa kuvutia na uliokuwa na mchango mkubwa wa kudai mabadiliko :

Ahmed Gora Ebrahim
Born: 29 May 1936 in Durban, Natal (now kwaZulu-Natal) South Africa

Died: 25 November 1999 in Berea, Johannesburg, Gauteng
Ahmed Gora Ebrahim was born in Durban on 29 May 1936.

Ebrahim cut his political teeth in Trotskyite circles while studying at Sastri College and Natal University (now University of kwaZulu-Natal) in Durban and the University of the Witwatersrand in Johannesburg, Transvaal (now Gauteng).

He joined the Pan Africanist Congress (PAC) in 1957 and went into exile in 1963, returning to South Africa after the unbanning of the organisation in 1990.

He was chief representative of the PAC in Egypt, Iraq, China and Zimbabwe, and at the United Nations in New York. In 1969, he became Secretary for Foreign Affairs for the organisation, while based in Dar es Salaam in Tanzania.

For many years there was a concerted international campaign to withdraw recognition of the organisation as a liberation movement in favour of the African National Congress (ANC) as the only representative of the oppressed in South Africa.

If this had happened, the PAC would have been excluded from the Non-Aligned Movement, the Organisation of African Unity and the United Nations (UN), among other international platforms.

Ebrahim fought hard to maintain recognition for the PAC movement, using his considerable debating skills to argue that it was not for outsiders to choose a liberation movement for the people of South Africa. When the time came, they would choose for themselves, he said.

Ebrahim did more than anyone to persuade the Scandinavian countries, most notably, that the PAC was an organisation of sufficient credibility to warrant the material support they provided, and without which it could not have survived. He did this largely through the force of his own personality, intellect, eloquence and sophistication.

Before Ebrahim went to Beijing under the auspices of the Afro-Asian Journalists Association in the late 1960s, during the Cultural Revolution, China knew little about South Africa and nothing at all about the PAC.

His intellectual analysis of the situation and astute marketing of PAC strategy impressed CHAIRMAN (President )Mao Tse Tung, and opened the doors to aid from China.

When frequent internal bickering and power struggles made donor countries doubt the wisdom of their support for the PAC, it was Ebrahim who, working through his impressive network of foreign contacts, contained the damage.

In so far as the PAC projected an image to the outside world of unity and purpose, it did so through the person of Ebrahim. In short, he was the PAC's lifeline to the international community.

While serving as the PAC's chief representative at the UN, the esteem accorded him in international diplomatic circles helped the organisation rally more support for certain causes it took up than might otherwise have been the case. Its success in mobilising support for the 'Sharpeville Six', sentenced to death under a common purpose ruling for the death of a person killed during unrest in the Vaal Triangle, is a case in point. Due mostly to Ebrahim's powers of persuasion even Margaret Thatcher, the British Prime Minister, agreed to take a personal interest in their fate, and their sentence was commuted.

Ebrahim helped form the South Africa Non Racial Olympic Committee (SANROC) in the early 1960s, and was the Acting President when co-founder Dennis Brutus was arrested and jailed. He rallied the international community behind the anti-South African sports boycott, and the early response to the campaign he initiated and pursued virtually single-handed was not welcoming for some time.

Eventually the boycott became one of the sharpest thorns in South Africa's side. Ebrahim's value to the PAC did not make his position in the organisation as secure as one might have supposed.

During a particularly major internal ruction in the mid-70s he was obliged to leave Tanzania hurriedly after a fall-out with the acting President, Potlako Kitchener Leballo. He was never able to determine whether his expulsion was the work of the Tanzanian government or at the behest of the PAC itself.

With his French wife, whom he had met in China while she was working as a translator, and his two Tanzanian-born children, he went to Iraq and became editor of the Baghdad Observer, an English daily newspaper.

Somewhat improbably, given the reason for his presence there, he became the PAC's chief representative in the capital Baghdad and stayed for around five years, raising its profile in Iraq as well as securing important financial support.

The seeds of Ebrahim's ultimate disillusionment with the PAC were planted shortly after the organisation's return, after its unbanning, to South Africa. His problems were chiefly 'it's refusal to end the armed struggle, ditch its rabble-rousing slogans which he believed had been overtaken by events, and commit to negotiations'. Its withdrawal from the Patriotic Front it had formed with the ANC and Azapo, and its on-off-on-again attitude to Codesa (Convention for a Democratic South Africa), where he was a key member of the negotiating team, upset him.

Slowly, his views transcended what he increasingly felt was a limited, dogmatic party line out of touch with new realities.

Ebrahim saw sharply that continuing to characterise the nature of oppression as colonial racism was making the PAC as racist in its own way as the racism it sought to replace.

He believed the new challenge was how best to translate its policy of Africanism - always the core of his loyalty to the PAC - into a meaningful force in the post-Apartheid era. He wanted a broad, open-ended Africanism to replace what he felt was the PAC's narrow, nationalistic version which no longer served the country.

For him, Thabo Mbeki's talk of African renaissance was the language of PAC founder Robert Sobukwe. He believed it paved the way for a merger between the PAC and ANC.

However, his attempts to change its thinking led to his marginalisation by more extremist elements in the party until, after the 1999 elections, he lost his seat in Parliament. His growing disaffection with the party was reflected in his decision to take a holiday in Harare during the PAC's local government election campaign two years previously, and his negligible role during its run-up to the general elections.

He believed his skills were wasted on a party he saw going nowhere, and could be better used as an ambassador in Africa where he had close friendships with many leaders. The government agreed, and had him in mind as a future ambassador when he died of a suspected heart attack. In 1999, Ebrahim joined the ANC.Gora Ebrahim passed away on 25 November 1999, at his home in Berea, Johannesburg, Gauteng.He is survived by his wife, Xaviere, son, Yasir (named after his friend Yasser Arafat), and daughter, Zareena.
Gora%20Ebrahim.jpg

Gora Ebrahim

Source : https://sahistory.org.za/people/ahmed-gora-ebrahim
 
TOKA MAKTABA :
Tanzania

PAN AFRICANIST CONGRESS OF AZANIA - Masterclass on Sabelo Pharma

View: https://m.youtube.com/watch?v=K7JPkYSdwm4
Liuetenant general Barney Mzolo Hlatshwayo former APLA chief of Staff sits down for an exclusive interview programme on PAC movement history from 1961

Structure of command of Azania Peoples Liberation Army under general Sabelo Phama commander of APLA forces. APLA men and women were trained in Yugoslavia, Guinea, Sudan and mainly based Tanzania.

The PAC settlement in Ruvu Tanzania 1982: A recollection of life in the PAC camp during the years of exile in Tanzania.

View: https://m.youtube.com/watch?v=Vtg5w_k-v7w

Tarehe 6 Aprili, 1959 Chama kinachukua jina la Pan Africanist Congress of South Africa (PAC) na Kamati yake ya Utendaji ya inachaguliwa nchini South Africa .

25 August 2025
 
Tulipowasili jijini Dar es Salaam mwaka 1976 kitongoji cha Temeke tukiwa na matumaini makubwa ... afukua makaburi ya yaliyoendelea ndani ya makambi ya ANC ktk nchi za Tanzania, Zambia and Angola ... Olefile Samuel Mngqibisa aliyeishi miaka 8 Tanzania mwenye ufasaha wa lugha ya kiSwahili hadi jeshi la taifa la South Africa SANDF kumtuma katika operesheni ya Umoja wa Mataifa ktk nchi za Burundi na DR Congo chini ya mwamvuli wa Jeshi la Kulinda Amani nchi hizo za Maziwa Makuu

APLA commander Barney Mzolo Hlatshway in Bagamoyo

View: https://m.youtube.com/watch?v=YdQiVtbLYdY

Horrible exile life: Joe Modise, Sphiwe Nyanda, Hani, Zuma, Mbokoto, Angola's Quattro, Prison escape​

Olefile Samuel Mngqibisa, a former soldier in the ANC's Umkhonto we Sizwe (MK) and an anti-apartheid activist

View: https://m.youtube.com/watch?v=lDWELRKLl9A
narrates what was going on inside ANC camps in Zambia, Angola and Tanzania during the struggle against apartheid regime of South Africa..

Hence the mushrooming of military camps such as Mkhumbane in Temeke (Tanzania) outside the country, under the command and mentorship of Ntate Mashego and the Engineering camp in Angola. Recruits were advised on how to unlawfully cross the border(s) into Botswana, Swaziland, Angola, Mozambique and Tanzania, where they received military training. It is essential to note that the accession to power of the Mozambique Liberation Front (Frelimo) in Mozambique and the Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA) in Angola in 1975, together with the exodus of thousands of young people in the months following the Soweto uprising, created favourable conditions for the resumption of sabotage activity in South Africa, especially after the collapse of the ANC/Zimbabwe African Peoples Union (ZAPU) joint operation (i.e.the Wankie Campaign). These developments were followed by the infiltration of trained fighters back into South Africa, bombings of white installations and the subsequent arrest and trials of anti-apartheid activists...https://sahistory.org.za/article/june-16-soweto-youth-uprising
 
TOKA MAKTABA
TAIFA HURU NDANI YA SOUTH AFRICA

21 Oct 1976) RR7642A TRANSKEI INDEPENDENCE


View: https://m.youtube.com/watch?v=KyZJswQUMXo
BACKGROUNDEROn October 26th, 1976 the red, white and green flag ofthe Transkei will be unfurled at Umtata and the fiftieth,independent black African state will be born.

But thenew nation will go almost totally unrecognised. Forthe Transkei is the first of eight black homelands togain independence under South Africa's policy ofseparate racial development. Its critics claim that itsindependence is spurious, that its economy andpolitics will continue to be dominated by Pretoria.Already the UN and OAU have offically refused togrant it membership.

Creation Of First Bantu State - Transkei (1962)


View: https://m.youtube.com/watch?v=k7L7xxyPoRo
Interview with Chief Kaizer Matanzima the prime minister of Transkei.

More info :
Sociopolitical history of the Transkei region of the Eastern Cape Province, South Africa :


The life story of King Sabata Dalindyebo, the King of the Thembu nation.

The comrade King Sabata Dalindyebo

View: https://m.youtube.com/watch?v=8Pl8Mss_mPQ
 

18 August 2019​

Morogoro, Tanzania

Oupa Mahlatsi a SOUTH AFRICAN CITIZEN WHO Grew Up In Morogoro Freedom Fighters' Camp, in Tanzania Reveals His Weight​


View: https://m.youtube.com/watch?v=weQwq_L_0U8

It is a story from Mazimbu Morogoro, narrated by Oupa Mahlatsi as a place that he says has the permanent history of carrying the Independence of South Africa, where the National Liberation fighters were able to set up camp in Tanzania
 
08 October 2024
Bophutatswana

Beyond the Ballot : Lucas Mangope : A life in Bophutatswana

View: https://m.youtube.com/watch?v=SWdYXPjCPVg


By. Oupa Segalwe
How. did Bantustan affect South African politics? Bafana Modise is joined in studio by Oupa Segalwe, author of Lucas Mangope: A life. They touch on traditional- leader- elected politician Lucas Mangope’s wisdom to develop a political system to run Bophutatswana, they also talk about the history of the Bantustan, the collapse of apartheid in South Africa and finally compare the monarchy system and the modern political system to run a society
Source : Podcast PartySA
 
TOKA MAKTABA
TAIFA HURU NDANI YA SOUTH AFRICA

21 Oct 1976) RR7642A TRANSKEI INDEPENDENCE


View: https://m.youtube.com/watch?v=KyZJswQUMXo
BACKGROUNDEROn October 26th, 1976 the red, white and green flag ofthe Transkei will be unfurled at Umtata and the fiftieth,independent black African state will be born.

But thenew nation will go almost totally unrecognised. Forthe Transkei is the first of eight black homelands togain independence under South Africa's policy ofseparate racial development. Its critics claim that itsindependence is spurious, that its economy andpolitics will continue to be dominated by Pretoria.Already the UN and OAU have offically refused togrant it membership.

Creation Of First Bantu State - Transkei (1962)


View: https://m.youtube.com/watch?v=k7L7xxyPoRo
Interview with Chief Kaizer Matanzima the prime minister of Transkei.

More info :
Sociopolitical history of the Transkei region of the Eastern Cape Province, South Africa :


The life story of King Sabata Dalindyebo, the King of the Thembu nation.

The comrade King Sabata Dalindyebo

View: https://m.youtube.com/watch?v=8Pl8Mss_mPQ

Four of these - Bophutatswana, Ciskei, Transkei and Venda

View: https://m.youtube.com/watch?v=h84EkEG-KHM
James Ker-Lindsay PhD - During the Apartheid era in South Africa, four territories were given independence. Known as the Homeland States, they became better known as the Bantustans - a word deriving from Bantu, the leading language group of southern Africa, and '-stan', a colloquial term for a state (Afghanistan, Pakistan, Uzbekistan, etc.). However, they were never recognised by the international community. Indeed, the move was heavily condemned by the UN Security Council and the General Assembly. This raises some fascinating questions about statehood in international relations.

For many decades, the system of racial segregation imposed by South Africa was condemned by the international community. Put in place to preserve white minority rule, the system was underpinned by several homelands in South Africa and neighbouring South West Africa (now Namibia). Four of these - Bophutatswana, Ciskei, Transkei and Venda - were even given independence by the South African government. As a result, any black South African assigned 'citizenship' of these states immediately became a 'foreigner' in their own country.

More info :

Life of the controversial Bophutatswana leader
Hyena doesn't kill, it eats its prey alive

View: https://m.youtube.com/watch?v=z9uXDeWhbBY
The author of 'Lucas Mangope: A Life', Oupa Segalwe and public servant, Nelson Kgwete join Aldrin Sampear to detail the life of the controversial Bophuthatswana leader and his subsequent loss of power. The book navigates Mangope's style of leadership that critics label as complex, but clouded with self-enrichment.
Source : Newzroom Afrika

How. did Bantustan affect South African politics?

View: https://m.youtube.com/watch?v=SWdYXPjCPVg
Bafana Modise is joined in studio by Oupa Segalwe, author of Lucas Mangope: A life. They touch on traditional- leader- elected politician Lucas Mangope’s wisdom to develop a political system to run Bophutatswana, they also talk about the history of the Bantustan, the collapse of apartheid in South Africa and finally compare the monarchy system and the modern political system to run a society.
Source : Podcast SA Party
 
PAC kambi za Itumbi Mbeya, Mgagao Iringa zote nchini Tanzania ambapo APLA jumuiya ya PAC iliendesha mafunzo ya kijeshi

MBINU ZA POLISI WA MAKABURU KUKAMATA WATU, KISHA KUTOTOA TAARIFA KWA FAMILIA WALIPO WATU WALIOKAMATWA

View: https://m.youtube.com/watch?v=9jy6Y2_9a6o
Mwaka 1978 nilitoroka Afrika ya Kusini kupitia Swaziland, kisha Mozambique na kuishia Tanzania anasimulia Makgatho Motau

Bw. Makgatho Motau nikawa mkimbizi uhamisho kwa miaka 17 kabla ya kurejea nchini South Africa mwaka 1996 na kutoka APLA ya PAC kujiunga na jeshi la taifa la South Africa SANDF kutumika hapa hadi akastaafu akiwa na cheo cha Brigadier Jenerali anasimulia

Enzi hizo za miaka ya 1970s nikiwa mwanafunzi ilikuwa huwezi kutembea mtaani bila kitambulisho na pia mwanaume yoyote mweusi hakuruhusiwa kuzurura mjini bila kuwa na ajira ya kazi, ilikuwa ni lazima uwe mwajiriwa hata kama una kitambulisho utakamatwa na kushitakiwa kwa kutokuwa na kazi enzi za utawala wa wabaguzi..
1761516026503.jpeg

Photo: Wanafunzi wa Soweto mwaka 1976 maandamano Africa ya Kusini
JUNE 16 SOWETO UPRISING AS TOLD IN COURT
12 years ago Mayihlome News
“You Mothopeng, acted to sow seeds of anarchy and revolution. The riots you engineered and predicted eventually took place in Soweto on June 16 and at Kagiso the next day.” These are the words of Judge Curlewis in the Supreme Court of South Africa in a secret court hearing on 1 July 1979. He was sentencing to imprisonment for the Soweto Uprising(June 16) the following accused Pan Africanist Congress (PAC) leaders and members: Zephania Mothopeng 30 years, Moffat Zungu 7 years, Michael Matsobane 15 years, Daniel Matsobane 12 years, Marks Shinners 12 years, John Ganya 11 years, Benny Ntoele 10 years, Johnson Nyathi 10 years, Themba Hlatswayo 8 years, Goodwill Thlale 8 years, Julius Landingwe 8 years, Sithembele Khala 7 years, Goodwill Moni 7 years, Zolile Ndindwa 7 years, Jerome Kodisang 5 years and Hamilton Keke 5 years.

As we mark the 36th anniversary of the Soweto Uprising, it is important that suppressed facts and truth about this inspiring history of political bravery and heroism by the youth of this country are revealed and recorded for posterity and for humanity in general.

In the Supreme Court of South Africa at Bethal, Judge Curlewis found for the apartheid regime’s prosecution in 1979, that the Pan Africanist Congress played a leading role in the Soweto Uprising which erupted on 16
June 1976. Evidence before Judge Curlewis showed that the PAC organised and fixed the date on the Soweto Uprising.

Several witness testified how PAC under the leadership of Zephania Mothopeng organised the Soweto Uprising. For instance, Adam, one of the witnesses testified before court that in one of the underground meetings of the PAC disguised as the Young African Religious Movement(YARM), Mike Motsobane introduced PAC leaders as from Soweto.

“You Mothopeng, acted to sow seeds of anarchy and revolution. The riots you engineered and predicted eventually took place in Soweto on June 16 and at Kagiso the next day.” These are the words of Judge Curlewis in the Supreme Court of South Africa in a secret court hearing on 1 July 1979. He was sentencing to imprisonment for the Soweto Uprising(June 16) the following accused Pan Africanist Congress (PAC) leaders and members: Zephania Mothopeng 30 years, Moffat Zungu 7 years, Michael Matsobane 15 years, Daniel Matsobane 12 years, Marks Shinners 12 years, John Ganya 11 years, Benny Ntoele 10 years, Johnson Nyathi 10 years, Themba Hlatswayo 8 years, Goodwill Thlale 8 years, Julius Landingwe 8 years, Sithembele Khala 7 years, Goodwill Moni 7 years, Zolile Ndindwa 7 years, Jerome Kodisang 5 years and Hamilton Keke 5 years.

As we mark the 36th anniversary of the Soweto Uprising, it is important that suppressed facts and truth about this inspiring history of political bravery and heroism by the youth of this country are revealed and recorded for posterity and for humanity in general.

In the Supreme Court of South Africa at Bethal, Judge Curlewis found for the apartheid regime’s prosecution in 1979, that the Pan Africanist Congress played a leading role in the Soweto Uprising which erupted on 16
June 1976. Evidence before Judge Curlewis showed that the PAC organised and fixed the date on the Soweto Uprising.

Several witness testified how PAC under the leadership of Zephania Mothopeng organised the Soweto Uprising. For instance, Adam, one of the witnesses testified before court that in one of the underground meetings of the PAC disguised as the Young African Religious Movement(YARM), Mike Motsobane introduced PAC leaders as from Soweto.

Adam told the court that one of them stood up and said, “This is Uncle here, pointing at Zephania Mothopeng Accused Number One.” This PAC leader then addressed the meeting. He said that students were to organise riots. They must start simultaneously throughout the country. When the riots begin students must organise things like stay-away from school and from work. Apartheid government property must be destroyed in order to cripple the economy of the country.

It is the aim of the riots. A date will be set and the students at Kagiso must start, Judge Curlewis was told this is what Mothopeng said. Indeed, when sentencing the 17 accused members of the PAC to a total of 162 years, the Judge referring specifically to Zephania Mothopeng said, “You Mothopeng acted to sow seeds of anarchy and revolution. The riots you engineered and predicted eventually took place in Soweto on June 16 and at Kagiso the next day.”

Application on behalf of the 17 PAC accused to appeal was heard in the Supreme Court of South Africa Appellate Division on the 16th July 1979. This court dismissed the appeal of the accused the same day.

It affirmed the judgement of Justice Curlewis when among other things, he said, “It should be clear that these incidents are not something the witness invented or that he can invent nor is there a reason to do so. The details of the incident and their sequence the contents of what was told he did not suck this out of his thumb. No matter how desirous he was of being released and getting indemnity.”

Judge Curlewis found that there were 86 PAC co-conspirators in the organising of the Soweto Uprising. Some of them were: Robert Mangaliso Sobukwe (Kimberly), Potlako K. Leballo, T.M. Ntantala, Elias Ntloedibe (Tanzania), Joseph Mkhwanazi, Joe Moabi, Gasson Ndlovu (Swaziland), Solly Ndlovu, Isaac Mafeche, Sabelo Phama, Baldwin Hlanti (Botswana) and Mlamli Makwetu (Transkei).

Four other people that the apartheid regime’s prosecution said conspired in the Soweto Uprising were women named as Victoria Makhetha, Beauty Mofokeng, Leanah Mawela and Felicia Sehume.

Commenting on the Bethal trial of 18, A.P Mda lawyer and political scientist wrote, “Mothopeng will go down in the history of South Africa as the leader who orchestrated the Soweto Uprising in 1976. He operated quietly from his private quarters in Soweto right under the nose of apartheid security police. He gathered groups of youths around him, injecting them with the spirit of African nationalism and Pan Africanism. The cells he was able to form multiplied rapidly. Underground the movement grew in scope and depth and converged with the patriotic efforts of Steve Biko of Black Consciousness Movement, who was later to receive injuries while in the custody of the South African secret police.”

Reporting the PAC court case on the Soweto Uprising the Sunday Times of 1 July 1979 said: “South Africa’s biggest terror trial and one of the longest in the country’s judicial history wound up this week when the Pan Africanist Congress supporters were jailed for underground activities. They were sentenced to a total of 162 years imprisonment. The statistics of the trial have set their records. It has taken 165 court sitting days. 5200 pages of evidence and argument were recorded and 86 co-conspirators were involved in the entire trial including the marathon 21 hour judgement held in camera.”

Judge Curlewis further said, “And then the last thing that I would like to mention here…is Pan Africanism is the goal of the Pan Africanist Congress….They propagate and promote the concept of Pan Africanism. This is also prominent throughout the existence of the Pan Africanist Congress…from the beginning the aims of the organisation were radical in the sense that they strove for a fundamental change.”

For his part Sobukwe said, “In Sharpeville we overcame the fear of the consequences of disobeying colonial laws….It became respectable to go to jail and emerge as what Kwame Nkrumah called ‘prison graduates.’ The white man now, in Soweto had to fall back on his ultimate weapon the gun….Soweto has been a lesson in overcoming the fear of the gun. And now that he relies on the gun and we too, can get the gun, confrontation is inevitable.”

How long shall the verdict of Judge Curlewis which the Appeal Court found reason to interfere with; be ignored in order to falsify the history of Soweto Uprising for cheap political propaganda and promotion of ignorance nationally and internationally? The Court Record of the Supreme Court of South Africa is available for anyone to read the facts about how, why and who organised the Soweto Uprising.

Calling June 16 “Youth Day” is a deliberate attempt to hide the real history of Soweto Uprising.

By Dr. Motsoko Pheko
(The writer is author of several books such as HIDDEN SIDE OF SOUTH AFRICAN POLITICS and TOWARDS AFRICA’S AUTHENTIC LIBERATION)

Tags: June 16 1976, Mark Shinners, Motsoko Pheko, PAC, Zephaniah “The Lion of Azania” Mothopeng https://mayihlomenews.co.za/june-16-soweto-uprising-as-told-in-court/#
Mwaka 1976 mapambano ya wanafunzi na polisi ktk kitongoji cha Soweto yalinitia ufahamu kuwa sasa umma wa vijana umekataa kunyanyaswa ingawa nilikuwa mwanafunzi wa kidatu cha tatu mwaka 1977 ...
The Moral Re-Armament (MRA) movement had no significant role in the South African student uprisings, particularly the pivotal 1976 Soweto protests. The student movements were instead driven by the Black Consciousness Movement (BCM), organized by students themselves to resist the apartheid government's discriminatory policies. MRA's spiritual and anticommunist focus meant its philosophy was out of step with the radical youth activism that was demanding fundamental political change.... https://sahistory.org.za/article/june-16-soweto-youth-uprising
 
Richard Maponya mwaka 1976 alikumbana na dhahama pale vijana wa Soweto walipomuana kuwa ni kikaragosi wa mfumo wa utawala wa makaburu kwa biashara yake ya pombe, ikiwalemaza wazazi wa vijana hao wa Soweto wakiwa wanarudi kutoka kazini wakishuka stesheni ya treni badala ya kwenda nyumbani wanapitia baa kulewa hivyo kutoangalia familia zao vizuri wala kushiriki katika siasa walizokuwa wanafanya wanafunzi kuupinga utawala wa makaburu

29 October 2025

The Next 7 Days Could Change Tanzania Forever - Here's Why

Popular Youth Up Rising Against Revolutionary Party CCM

View: https://m.youtube.com/watch?v=heb8BeuSUcs
President Samia Hassan's CCM party , which like their sister parties in southern Africa the likes of FRELIMO, ANC which brand themselves as the right beholder of running their countries after bringing independence or removing minority rulers in their respective states.

Now they old ruling revolutionary parties are facing challenges from the youths who are now demanding a second independence from the bad leadership who are trying to cling to remain in power without solving the masses needs of today like employment, good social services, fair elections, right to choose leaders they want etc
 
Kwa ujasiri wa Luteni Mwamba Luchembe kuongoza jaribio la mapinduzi , sasa anahesabika kama baba wa mabadiliko / reforms za kupatikana katiba mpya na demokrasia ya vyama vingi nchini Zambia
Tiyende pamodzi" "Let's go together " / "Let'swalk together"

Lusaka, Zambia
Je, Jamhuri ya Pili iliyokuja baada ya majaribio ya mapinduzi ilikuwa mkakati wa lazima wa Kaunda na UNIP au ilikuwa ni majaribio mabaya tu

View: https://m.youtube.com/watch?v=IUIAw9OvWX8
Zambia’s Second Republic is without a doubt one of the more controversial periods in Zambia's history.

Hailed by some as an era of discipline and self-determination, It's condemned by others as a period of repression.

So was the Second Republic a necessary strategy by Kaunda and UNIP or was it simply a disastrous experiment...

Fast forward to 2025
More :

08 November 2025
Vlogger Simon Mwema reacts to president HH being stoned in Chingola Town Copperbelt

President Hichilema Forced to Flee Chiwempala Market After Stone -Throwing Miners Disrupt Address​


View: https://m.youtube.com/watch?v=8m1WV0OrjGU

President Hakainde Hichilema was forced to abandon his address today at Chiwempala Market in Chingola after a group of angry Senseli Mine small-scale miners disrupted the event. The President, who had arrived to speak to market traders and residents as part of his outreach activities on the Copperbelt, was scheduled to highlight ongoing government efforts in the mining sector and community development.

579113019_122165699978764772_5995848081684733094_n.jpg


However, the gathering was thrown into disarray when some of the miners, reportedly unhappy with issues surrounding their mining operations, began shouting and later throwing stones towards the stage. The sudden escalation of tension prompted security personnel to move quickly to shield the President and escort him away from the venue for safety.

The disturbance caused panic among traders, residents, and officials who had gathered to listen to the Head of State. Several people were seen running for cover as the stone-throwing intensified. Authorities later worked to calm the situation, while other government officials at the scene attempted to engage with the agitated miners to understand their grievances
 
Richard Maponya mwaka 1976 alikumbana na dhahama pale vijana wa Soweto walipomuana kuwa ni kikaragosi wa mfumo wa utawala wa makaburu kwa biashara yake ya pombe, ikiwalemaza wazazi wa vijana hao wa Soweto wakiwa wanarudi kutoka kazini wakishuka stesheni ya treni badala ya kwenda nyumbani wanapitia baa kulewa hivyo kutoangalia familia zao vizuri wala kushiriki katika siasa walizokuwa wanafanya wanafunzi kuupinga utawala wa makaburu


29 October 2025

This commentary explores Rwanda’s strategic enthusiasm for youth-led (Gen-Z) mobilization in Tanzania against Chama Cha Mapinduzi (CCM).

View: https://m.youtube.com/watch?v=KNMbKiYqE1Y
While Kigali’s media appears to celebrate democratic awakening, the piece argues that this excitement masks a calculated narrative effort to enhance Rwanda’s regional image, undermine CCM’s moral authority, and reinforce domestic control.

It examines how Rwanda’s digital ecosystem manipulates regional events to portray itself as modern and stable, despite repressing youth activism internally.

The essay situates this within East Africa’s broader pattern of governments instrumentalizing youth movements for political optics rather than genuine inclusion.
 
6 November 2025

Carnage in Tanzania: the tragedy of elections in our times.”


View: https://m.youtube.com/watch?v=ePNURT3yVjY

There are reports of hundreds of citizens mowed down in Tanzania, mainly by Ugandan soldiers who were sent in by Museveni in support of a politically besieged Samia Sululu Hassan.

Why then do we hear in response from the AU, regional bodies like SADC and indeed fellow heads of state, congratulatory messages for the incumbent in Dar es Salaam?

Where is the SADC Electoral Advisory Council (SEAC) and why is it not dealing with a patent post-electoral crisis? After all, the result and the response by the people was hardly unexpected in the wake of all the leadup to the election.

It is our duty as members of civic society on the continent and in the diaspora to cry out loud and alert the global community to the carnage that has accompanied yet another electoral fraud in Tanzania, convey our condolences for the hundreds of victims, mobilize material support for those rendered homeless and destitute, and express our solidarity with the people of that great country, Tanzania!

The crisis and the need will be discussed by an expert panel.

Panel :
Convener Prof. Ibbo Mandaza, Hussein Khalid of Vocal Africa, SIshuwa, Elinor Sisulu, Sophie Mokoena, Sishuwa Sishuwa

Source: SAPES Trust
 
Back
Top Bottom