- Thread starter
- #81
Simon Mwansa Kapwepwe, Kenneth Kaunda ZANC, UPP, UNIP na Tanganyika
View: https://m.youtube.com/watch?v=893Iwfw4nx0
Hii ni simulizii ya mmoja wa watu mashuhuri wa Zambia, mwanaharakati, mpigania uhuru na mkombozi katika kupigania uhuru wa nchi hiyo. Mikwaruzano na rafikiye Kenneth Kaunda juu ya misimamo ya kisiasa.
Mnamo 1948, alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Northern Rhodesia African Congress ZANC, ambayo baadaye ilikuja kuwa Africa National Congress. Alikua mjumbe wa halmashauri kuu ya kitaifa na alikuwa katibu wa Tawi la Kitwe.
Mnamo 1949, hata hivyo, Kapwepwe na Kaunda walirudi Chinsali kuanzisha shamba. Kapwepwe ilisalia kuwa mwanachama wa Jumuiya ya Ustawi wa Afrika ya Chinsali , ambayo ilitumika kama tawi la NRAC .
Mnamo 1950, Kapwepwe aliacha kufundisha ili kuendelea na masomo zaidi (pamoja na Uandishi wa Habari) kwa udhamini wa miaka minne kwenda India.
Aliporudi Zambia Januari 6, 1955, Kapwepwe alikuta chama cha ANC kikiwa bila kiongozi kwani Harry Nkumbula na Kaunda wote walikuwa gerezani kwa kudaiwa kuwa na maandishi ya kichochezi yaliyoonekana kuwa ya kupindua serikali ya mkoloni.
Kapwepwe alichukua uongozi na kwa haraka akajipatia sifa ya kuwa moto wa kuotea mbali kwa sababu ya ustadi wake wa kuongea wa kushawishi.
Miongoni mwa sera zake mpya alizozipata ni za usawa wa rangi na upinzani wa msimamo mkali kupita kiasi dhidi ya mamlaka ya kikoloni.
Wakati Nkumbula aliachiliwa kutoka gerezani, alimteua kuwa rais wa mkoa wa Kapwepwe wa Jimbo la Kaskazini kwa ANC. Baadaye Kapwepwe alikua mweka hazina wa chama kitaifa lakini akasukuma harakati za kisiasa zaidi. Hii hatimaye ilisababisha mpasuko wa kisiasa 1958 ndani ya chama cha ANC, ambayo ilisababisha kuundwa kwa Zambia African National Congress.
Kwa hakika, inaaminika Kapwepwe alipendekeza jina "Zambia" ili kubainisha eneo la Mto Zambezi na chama. Baadaye jina la ZANC lilibadilishwa na kuwa United Nations Independence Party ( UNIP ).
Mnamo Machi 1959, Kapwepwe na viongozi wengine wa ZANC waliwekwa kizuizini na serikali na Kapwepwe alifungwa huko Mongu . Aliachiliwa mnamo Desemba 1959 na kabla ya kuondoka Barotseland, alifungua matawi ya mkoa na wilaya kwa UNIP huko.
Mwaka mmoja baadaye, yeye na Kaunda walikwenda London kuweka msingi wa uhuru wa Zambia katika Kongamano la Mapitio kuelekea uhuru la Lancaster House . Wakati wa uchaguzi wa 1962, Kapwepwe alipingana na Dauti Yamba na akashinda kwa njia ya kuridhisha akiwashinda Yamba 3840 dhidi ya kura 84. UNIP iliunda serikali ya mseto na ANC na Kapwepwe akateuliwa kuwa Waziri wa Kilimo wakwanza mwaAfrika wa serikali ya mpito.
Wakati UNIP iliposhinda udhibiti wa Bunge mwaka 1964, Kapwepwe akawa Waziri wa Mambo ya Ndani. Mnamo Septemba, nchi ilipokaribia Uhuru, Kapwepwe akawa Waziri wa Mambo ya Nje, wadhifa alioushikilia kwa miaka mitatu.
Simon Kapwepwe akiwa Waziri wa Mambo ya Nje, aliikashifu serikali ya Uingereza kwa kushindwa kusimamisha au kudhibiti Azimio la Uhuru la Unilateral (kujitenga) la Rhodesia.
Baada ya kutoridhishwa na baadhi ya sera katika UNIP , Kapwepwe aliongoza uasi ndani ya UNIP mwaka wa 1967. Alifanikiwa kumpinga Makamu wa Rais Rueben Kamanga kwa nafasi namba mbili ndani ya chama. Pia alinyanyuliwa hadi nafasi ya Makamu wa Rais wa Zambia. Akiwa makamu wa rais, alikuwa na sauti kubwa katika uchumi wa taifa lakini baadhi ya mawazo yake yalikataliwa na Kaunda. Pia alisukuma kampeni ya kuhifadhi utamaduni wa jadi wa Zambia, hasa akitoa wito wa matumizi ya lugha za Zambia shuleni.
Ushindi wa kisiasa wa Kapwepwe ulileta mgawanyiko wa kikabila na UNIP na Kapwepwe alikatishwa tamaa kuona kwamba ugomvi unatokana na misingi ya kikabila na hivyo mnamo Agosti 25, 1969, Kapwepwe alijitolea kujiuzulu kama Makamu wa Rais wa nchi na naibu kiongozi wa chama. Hata hivyo, Kaunda alimtaka abatilishe uamuzi wake huo. Hata hivyo, alitaka kuacha kazi ya Waziri wa Fedha na kuchukua nafasi ya Waziri wa Utamaduni. Kapwepwe pia alipewa Waziri wa Mikoa na Serikali za Mitaa.
Mnamo Oktoba 1970, Kapwepwe alipoteza wadhifa wa Makamu wa Rais lakini akabaki kuwa Waziri wa Utamaduni na Waziri wa Mikoa ya Serikali za Mitaa. Mainza Chona alitajwa kuwa mrithi wake.
Wakati tetesi zilipoibuka kuhusu chama kipya cha Copperbelt kinachoitwa United Progressive Party UPP, Kapwepwe alihusishwa nacho lakini alikaa kimya kuhusu hilo hadi Kaunda alipowafuta kazi mawaziri wanne wa Baraza la Mawaziri wa Bemba aliowahusisha na UPP . Hatua hii ilimlazimu Kapwepwe kujiuzulu kutoka serikalini na UNIP na kutangaza kuwa yeye ndiye kiongozi wa UPP . Hii ilikuwa Agosti 1971. Mnamo Desemba 21, 1971 wakati uchaguzi ulifanyika wa kujaza nafasi zilizoachwa wazi, Kapwepwe alishinda kwa urahisi kiti cha ubunge cha Mufulira Magharibi lakini ushindi wake pekee ulikuwa wa UPP kuambulia kiti kimoja bungeni.
Mnamo Februari 4, 1972, UPP ilipigwa marufuku na Kapwepwe na wanachama 122 walikamatwa na kuwekwa kizuizini. Aliwekwa gerezani kwa karibu mwaka mmoja. Aliachiliwa mnamo Desemba 31, 1972. Siku moja baadaye, serikali ya chama kimoja (iliyochukuliwa kuwa Jamhuri ya Pili) One Nation One Zambia ilianza kutekelezwa, na hivyo kuzima nafasi zozote za Kapwepwe kuunda chama kipya.
Lakini serikali haikumalizana naye. Mnamo Februari 3, 1973, Kapwepwe alikamatwa na kushtakiwa kwa kupatikana na bunduki mbili na akapata kifungo cha miaka miwili lakini adhabu ikafutwa. Mwandishi wa habari aliyefunzwa, Kapwepwe aliishtaki Times of Zambia, Zambia Broadcasting Services na Zambia Daily Mail kwa kukashifu na kushinda kesi hizo. Kesi hizo zilitokana na ripoti kwamba Kapwepwe alikuwa akiwatuma watu kwa mafunzo ya kijeshi nje ya Zambia. Ripoti hizo zilithibitishwa kuwa za uwongo. Aliacha siasa na kurudi katika shamba lake huko Chinsali .
Mnamo Septemba 9, 1977 aliombwa kurudi UNIP kwa ajili ya umoja wa kitaifa. Mwaka uliofuata, aligombea uteuzi wa UNIP kwa urais wa Zambia lakini mabadiliko ya dakika za mwisho ya kanuni za chama yalimfukuza yeye na Harry Nkumbula . Alistaafu tena na kurudi kwa Chinsali .
Mnamo Januari 1980, alipokuwa akimtembelea bintiye, Dk. Sampa Kapwepwe , huko Kalulushi , Kapwepwe alipata shambulio la kiharusi Januari 24 1980 na akafa siku mbili baadaye.
Tanbihi: Inaaminika kuwa Kapwepwe alipopatwa na kiharusi na akiwa bado ana fahamu aliomba kalamu ili aandike kitu lakini kiharusi kilikuwa kimemlemaza upande wake wa kulia na kushindwa kuandika kwa mkono wake wa kushoto. Kwa kuchanganyikiwa, aliitupa kalamu na kila alichokuwa akitaka kuuambia ulimwengu kabla ya kufa, akaenda nacho kwenye kaburi lake.
(Makala Simulizi kwa hisani kubwa na Kwa hisani ya Maidstone) Mulenga
Mwaka 2021 ili kumuenzi mwanasiasa huyo nguli serikali rais Edgar Lungu ilizindua uwanja mpya wa Simon Mwansa Kapwepwe International Airport Ndola Zambia
View: https://m.youtube.com/watch?v=893Iwfw4nx0
Hii ni simulizii ya mmoja wa watu mashuhuri wa Zambia, mwanaharakati, mpigania uhuru na mkombozi katika kupigania uhuru wa nchi hiyo. Mikwaruzano na rafikiye Kenneth Kaunda juu ya misimamo ya kisiasa.
Mnamo 1948, alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Northern Rhodesia African Congress ZANC, ambayo baadaye ilikuja kuwa Africa National Congress. Alikua mjumbe wa halmashauri kuu ya kitaifa na alikuwa katibu wa Tawi la Kitwe.
Mnamo 1949, hata hivyo, Kapwepwe na Kaunda walirudi Chinsali kuanzisha shamba. Kapwepwe ilisalia kuwa mwanachama wa Jumuiya ya Ustawi wa Afrika ya Chinsali , ambayo ilitumika kama tawi la NRAC .
Mnamo 1950, Kapwepwe aliacha kufundisha ili kuendelea na masomo zaidi (pamoja na Uandishi wa Habari) kwa udhamini wa miaka minne kwenda India.
Aliporudi Zambia Januari 6, 1955, Kapwepwe alikuta chama cha ANC kikiwa bila kiongozi kwani Harry Nkumbula na Kaunda wote walikuwa gerezani kwa kudaiwa kuwa na maandishi ya kichochezi yaliyoonekana kuwa ya kupindua serikali ya mkoloni.
Kapwepwe alichukua uongozi na kwa haraka akajipatia sifa ya kuwa moto wa kuotea mbali kwa sababu ya ustadi wake wa kuongea wa kushawishi.
Miongoni mwa sera zake mpya alizozipata ni za usawa wa rangi na upinzani wa msimamo mkali kupita kiasi dhidi ya mamlaka ya kikoloni.
Wakati Nkumbula aliachiliwa kutoka gerezani, alimteua kuwa rais wa mkoa wa Kapwepwe wa Jimbo la Kaskazini kwa ANC. Baadaye Kapwepwe alikua mweka hazina wa chama kitaifa lakini akasukuma harakati za kisiasa zaidi. Hii hatimaye ilisababisha mpasuko wa kisiasa 1958 ndani ya chama cha ANC, ambayo ilisababisha kuundwa kwa Zambia African National Congress.
Kwa hakika, inaaminika Kapwepwe alipendekeza jina "Zambia" ili kubainisha eneo la Mto Zambezi na chama. Baadaye jina la ZANC lilibadilishwa na kuwa United Nations Independence Party ( UNIP ).
Mnamo Machi 1959, Kapwepwe na viongozi wengine wa ZANC waliwekwa kizuizini na serikali na Kapwepwe alifungwa huko Mongu . Aliachiliwa mnamo Desemba 1959 na kabla ya kuondoka Barotseland, alifungua matawi ya mkoa na wilaya kwa UNIP huko.
Mwaka mmoja baadaye, yeye na Kaunda walikwenda London kuweka msingi wa uhuru wa Zambia katika Kongamano la Mapitio kuelekea uhuru la Lancaster House . Wakati wa uchaguzi wa 1962, Kapwepwe alipingana na Dauti Yamba na akashinda kwa njia ya kuridhisha akiwashinda Yamba 3840 dhidi ya kura 84. UNIP iliunda serikali ya mseto na ANC na Kapwepwe akateuliwa kuwa Waziri wa Kilimo wakwanza mwaAfrika wa serikali ya mpito.
Wakati UNIP iliposhinda udhibiti wa Bunge mwaka 1964, Kapwepwe akawa Waziri wa Mambo ya Ndani. Mnamo Septemba, nchi ilipokaribia Uhuru, Kapwepwe akawa Waziri wa Mambo ya Nje, wadhifa alioushikilia kwa miaka mitatu.
Simon Kapwepwe akiwa Waziri wa Mambo ya Nje, aliikashifu serikali ya Uingereza kwa kushindwa kusimamisha au kudhibiti Azimio la Uhuru la Unilateral (kujitenga) la Rhodesia.
Baada ya kutoridhishwa na baadhi ya sera katika UNIP , Kapwepwe aliongoza uasi ndani ya UNIP mwaka wa 1967. Alifanikiwa kumpinga Makamu wa Rais Rueben Kamanga kwa nafasi namba mbili ndani ya chama. Pia alinyanyuliwa hadi nafasi ya Makamu wa Rais wa Zambia. Akiwa makamu wa rais, alikuwa na sauti kubwa katika uchumi wa taifa lakini baadhi ya mawazo yake yalikataliwa na Kaunda. Pia alisukuma kampeni ya kuhifadhi utamaduni wa jadi wa Zambia, hasa akitoa wito wa matumizi ya lugha za Zambia shuleni.
Ushindi wa kisiasa wa Kapwepwe ulileta mgawanyiko wa kikabila na UNIP na Kapwepwe alikatishwa tamaa kuona kwamba ugomvi unatokana na misingi ya kikabila na hivyo mnamo Agosti 25, 1969, Kapwepwe alijitolea kujiuzulu kama Makamu wa Rais wa nchi na naibu kiongozi wa chama. Hata hivyo, Kaunda alimtaka abatilishe uamuzi wake huo. Hata hivyo, alitaka kuacha kazi ya Waziri wa Fedha na kuchukua nafasi ya Waziri wa Utamaduni. Kapwepwe pia alipewa Waziri wa Mikoa na Serikali za Mitaa.
Mnamo Oktoba 1970, Kapwepwe alipoteza wadhifa wa Makamu wa Rais lakini akabaki kuwa Waziri wa Utamaduni na Waziri wa Mikoa ya Serikali za Mitaa. Mainza Chona alitajwa kuwa mrithi wake.
Wakati tetesi zilipoibuka kuhusu chama kipya cha Copperbelt kinachoitwa United Progressive Party UPP, Kapwepwe alihusishwa nacho lakini alikaa kimya kuhusu hilo hadi Kaunda alipowafuta kazi mawaziri wanne wa Baraza la Mawaziri wa Bemba aliowahusisha na UPP . Hatua hii ilimlazimu Kapwepwe kujiuzulu kutoka serikalini na UNIP na kutangaza kuwa yeye ndiye kiongozi wa UPP . Hii ilikuwa Agosti 1971. Mnamo Desemba 21, 1971 wakati uchaguzi ulifanyika wa kujaza nafasi zilizoachwa wazi, Kapwepwe alishinda kwa urahisi kiti cha ubunge cha Mufulira Magharibi lakini ushindi wake pekee ulikuwa wa UPP kuambulia kiti kimoja bungeni.
Mnamo Februari 4, 1972, UPP ilipigwa marufuku na Kapwepwe na wanachama 122 walikamatwa na kuwekwa kizuizini. Aliwekwa gerezani kwa karibu mwaka mmoja. Aliachiliwa mnamo Desemba 31, 1972. Siku moja baadaye, serikali ya chama kimoja (iliyochukuliwa kuwa Jamhuri ya Pili) One Nation One Zambia ilianza kutekelezwa, na hivyo kuzima nafasi zozote za Kapwepwe kuunda chama kipya.
Lakini serikali haikumalizana naye. Mnamo Februari 3, 1973, Kapwepwe alikamatwa na kushtakiwa kwa kupatikana na bunduki mbili na akapata kifungo cha miaka miwili lakini adhabu ikafutwa. Mwandishi wa habari aliyefunzwa, Kapwepwe aliishtaki Times of Zambia, Zambia Broadcasting Services na Zambia Daily Mail kwa kukashifu na kushinda kesi hizo. Kesi hizo zilitokana na ripoti kwamba Kapwepwe alikuwa akiwatuma watu kwa mafunzo ya kijeshi nje ya Zambia. Ripoti hizo zilithibitishwa kuwa za uwongo. Aliacha siasa na kurudi katika shamba lake huko Chinsali .
Mnamo Septemba 9, 1977 aliombwa kurudi UNIP kwa ajili ya umoja wa kitaifa. Mwaka uliofuata, aligombea uteuzi wa UNIP kwa urais wa Zambia lakini mabadiliko ya dakika za mwisho ya kanuni za chama yalimfukuza yeye na Harry Nkumbula . Alistaafu tena na kurudi kwa Chinsali .
Mnamo Januari 1980, alipokuwa akimtembelea bintiye, Dk. Sampa Kapwepwe , huko Kalulushi , Kapwepwe alipata shambulio la kiharusi Januari 24 1980 na akafa siku mbili baadaye.
Tanbihi: Inaaminika kuwa Kapwepwe alipopatwa na kiharusi na akiwa bado ana fahamu aliomba kalamu ili aandike kitu lakini kiharusi kilikuwa kimemlemaza upande wake wa kulia na kushindwa kuandika kwa mkono wake wa kushoto. Kwa kuchanganyikiwa, aliitupa kalamu na kila alichokuwa akitaka kuuambia ulimwengu kabla ya kufa, akaenda nacho kwenye kaburi lake.
(Makala Simulizi kwa hisani kubwa na Kwa hisani ya Maidstone) Mulenga
Mwaka 2021 ili kumuenzi mwanasiasa huyo nguli serikali rais Edgar Lungu ilizindua uwanja mpya wa Simon Mwansa Kapwepwe International Airport Ndola Zambia