Dar es Salaam ilikuwa Mecca ya vyama vya ukombozi, pia jiji la mapigano baina ya vyama hasimu vya ukombozi Afrika ya Kusini

Dar es Salaam ilikuwa Mecca ya vyama vya ukombozi, pia jiji la mapigano baina ya vyama hasimu vya ukombozi Afrika ya Kusini

Simon Mwansa Kapwepwe, Kenneth Kaunda ZANC, UPP, UNIP na Tanganyika

View: https://m.youtube.com/watch?v=893Iwfw4nx0
Hii ni simulizii ya mmoja wa watu mashuhuri wa Zambia, mwanaharakati, mpigania uhuru na mkombozi katika kupigania uhuru wa nchi hiyo. Mikwaruzano na rafikiye Kenneth Kaunda juu ya misimamo ya kisiasa.

Mnamo 1948, alikuwa mwanachama mwanzilishi wa Northern Rhodesia African Congress ZANC, ambayo baadaye ilikuja kuwa Africa National Congress. Alikua mjumbe wa halmashauri kuu ya kitaifa na alikuwa katibu wa Tawi la Kitwe.

Mnamo 1949, hata hivyo, Kapwepwe na Kaunda walirudi Chinsali kuanzisha shamba. Kapwepwe ilisalia kuwa mwanachama wa Jumuiya ya Ustawi wa Afrika ya Chinsali , ambayo ilitumika kama tawi la NRAC .

Mnamo 1950, Kapwepwe aliacha kufundisha ili kuendelea na masomo zaidi (pamoja na Uandishi wa Habari) kwa udhamini wa miaka minne kwenda India.

Aliporudi Zambia Januari 6, 1955, Kapwepwe alikuta chama cha ANC kikiwa bila kiongozi kwani Harry Nkumbula na Kaunda wote walikuwa gerezani kwa kudaiwa kuwa na maandishi ya kichochezi yaliyoonekana kuwa ya kupindua serikali ya mkoloni.
Kapwepwe alichukua uongozi na kwa haraka akajipatia sifa ya kuwa moto wa kuotea mbali kwa sababu ya ustadi wake wa kuongea wa kushawishi.

Miongoni mwa sera zake mpya alizozipata ni za usawa wa rangi na upinzani wa msimamo mkali kupita kiasi dhidi ya mamlaka ya kikoloni.

Wakati Nkumbula aliachiliwa kutoka gerezani, alimteua kuwa rais wa mkoa wa Kapwepwe wa Jimbo la Kaskazini kwa ANC. Baadaye Kapwepwe alikua mweka hazina wa chama kitaifa lakini akasukuma harakati za kisiasa zaidi. Hii hatimaye ilisababisha mpasuko wa kisiasa 1958 ndani ya chama cha ANC, ambayo ilisababisha kuundwa kwa Zambia African National Congress.

Kwa hakika, inaaminika Kapwepwe alipendekeza jina "Zambia" ili kubainisha eneo la Mto Zambezi na chama. Baadaye jina la ZANC lilibadilishwa na kuwa United Nations Independence Party ( UNIP ).

Mnamo Machi 1959, Kapwepwe na viongozi wengine wa ZANC waliwekwa kizuizini na serikali na Kapwepwe alifungwa huko Mongu . Aliachiliwa mnamo Desemba 1959 na kabla ya kuondoka Barotseland, alifungua matawi ya mkoa na wilaya kwa UNIP huko.

Mwaka mmoja baadaye, yeye na Kaunda walikwenda London kuweka msingi wa uhuru wa Zambia katika Kongamano la Mapitio kuelekea uhuru la Lancaster House . Wakati wa uchaguzi wa 1962, Kapwepwe alipingana na Dauti Yamba na akashinda kwa njia ya kuridhisha akiwashinda Yamba 3840 dhidi ya kura 84. UNIP iliunda serikali ya mseto na ANC na Kapwepwe akateuliwa kuwa Waziri wa Kilimo wakwanza mwaAfrika wa serikali ya mpito.

Wakati UNIP iliposhinda udhibiti wa Bunge mwaka 1964, Kapwepwe akawa Waziri wa Mambo ya Ndani. Mnamo Septemba, nchi ilipokaribia Uhuru, Kapwepwe akawa Waziri wa Mambo ya Nje, wadhifa alioushikilia kwa miaka mitatu.

Simon Kapwepwe akiwa Waziri wa Mambo ya Nje, aliikashifu serikali ya Uingereza kwa kushindwa kusimamisha au kudhibiti Azimio la Uhuru la Unilateral (kujitenga) la Rhodesia.

Baada ya kutoridhishwa na baadhi ya sera katika UNIP , Kapwepwe aliongoza uasi ndani ya UNIP mwaka wa 1967. Alifanikiwa kumpinga Makamu wa Rais Rueben Kamanga kwa nafasi namba mbili ndani ya chama. Pia alinyanyuliwa hadi nafasi ya Makamu wa Rais wa Zambia. Akiwa makamu wa rais, alikuwa na sauti kubwa katika uchumi wa taifa lakini baadhi ya mawazo yake yalikataliwa na Kaunda. Pia alisukuma kampeni ya kuhifadhi utamaduni wa jadi wa Zambia, hasa akitoa wito wa matumizi ya lugha za Zambia shuleni.

Ushindi wa kisiasa wa Kapwepwe ulileta mgawanyiko wa kikabila na UNIP na Kapwepwe alikatishwa tamaa kuona kwamba ugomvi unatokana na misingi ya kikabila na hivyo mnamo Agosti 25, 1969, Kapwepwe alijitolea kujiuzulu kama Makamu wa Rais wa nchi na naibu kiongozi wa chama. Hata hivyo, Kaunda alimtaka abatilishe uamuzi wake huo. Hata hivyo, alitaka kuacha kazi ya Waziri wa Fedha na kuchukua nafasi ya Waziri wa Utamaduni. Kapwepwe pia alipewa Waziri wa Mikoa na Serikali za Mitaa.

Mnamo Oktoba 1970, Kapwepwe alipoteza wadhifa wa Makamu wa Rais lakini akabaki kuwa Waziri wa Utamaduni na Waziri wa Mikoa ya Serikali za Mitaa. Mainza Chona alitajwa kuwa mrithi wake.

Wakati tetesi zilipoibuka kuhusu chama kipya cha Copperbelt kinachoitwa United Progressive Party UPP, Kapwepwe alihusishwa nacho lakini alikaa kimya kuhusu hilo hadi Kaunda alipowafuta kazi mawaziri wanne wa Baraza la Mawaziri wa Bemba aliowahusisha na UPP . Hatua hii ilimlazimu Kapwepwe kujiuzulu kutoka serikalini na UNIP na kutangaza kuwa yeye ndiye kiongozi wa UPP . Hii ilikuwa Agosti 1971. Mnamo Desemba 21, 1971 wakati uchaguzi ulifanyika wa kujaza nafasi zilizoachwa wazi, Kapwepwe alishinda kwa urahisi kiti cha ubunge cha Mufulira Magharibi lakini ushindi wake pekee ulikuwa wa UPP kuambulia kiti kimoja bungeni.

Mnamo Februari 4, 1972, UPP ilipigwa marufuku na Kapwepwe na wanachama 122 walikamatwa na kuwekwa kizuizini. Aliwekwa gerezani kwa karibu mwaka mmoja. Aliachiliwa mnamo Desemba 31, 1972. Siku moja baadaye, serikali ya chama kimoja (iliyochukuliwa kuwa Jamhuri ya Pili) One Nation One Zambia ilianza kutekelezwa, na hivyo kuzima nafasi zozote za Kapwepwe kuunda chama kipya.

Lakini serikali haikumalizana naye. Mnamo Februari 3, 1973, Kapwepwe alikamatwa na kushtakiwa kwa kupatikana na bunduki mbili na akapata kifungo cha miaka miwili lakini adhabu ikafutwa. Mwandishi wa habari aliyefunzwa, Kapwepwe aliishtaki Times of Zambia, Zambia Broadcasting Services na Zambia Daily Mail kwa kukashifu na kushinda kesi hizo. Kesi hizo zilitokana na ripoti kwamba Kapwepwe alikuwa akiwatuma watu kwa mafunzo ya kijeshi nje ya Zambia. Ripoti hizo zilithibitishwa kuwa za uwongo. Aliacha siasa na kurudi katika shamba lake huko Chinsali .

Mnamo Septemba 9, 1977 aliombwa kurudi UNIP kwa ajili ya umoja wa kitaifa. Mwaka uliofuata, aligombea uteuzi wa UNIP kwa urais wa Zambia lakini mabadiliko ya dakika za mwisho ya kanuni za chama yalimfukuza yeye na Harry Nkumbula . Alistaafu tena na kurudi kwa Chinsali .

Mnamo Januari 1980, alipokuwa akimtembelea bintiye, Dk. Sampa Kapwepwe , huko Kalulushi , Kapwepwe alipata shambulio la kiharusi Januari 24 1980 na akafa siku mbili baadaye.

Tanbihi: Inaaminika kuwa Kapwepwe alipopatwa na kiharusi na akiwa bado ana fahamu aliomba kalamu ili aandike kitu lakini kiharusi kilikuwa kimemlemaza upande wake wa kulia na kushindwa kuandika kwa mkono wake wa kushoto. Kwa kuchanganyikiwa, aliitupa kalamu na kila alichokuwa akitaka kuuambia ulimwengu kabla ya kufa, akaenda nacho kwenye kaburi lake.
(Makala Simulizi kwa hisani kubwa na Kwa hisani ya Maidstone) Mulenga


Mwaka 2021 ili kumuenzi mwanasiasa huyo nguli serikali rais Edgar Lungu ilizindua uwanja mpya wa Simon Mwansa Kapwepwe International Airport Ndola Zambia

1753525096586.jpeg
 
Wakati Nkumbula aliachiliwa kutoka gerezani, alimteua kuwa rais wa mkoa wa Kapwepwe wa Jimbo la Kaskazini kwa ANC. Baadaye Kapwepwe alikua mweka hazina wa chama kitaifa lakini akasukuma harakati za kisiasa zaidi. Hii hatimaye ilisababisha mpasuko wa kisiasa 1958 ndani ya chama cha ANC, ambayo ilisababisha kuundwa kwa Zambia African National Congress.

20 November 2022
I am a Freedom Fighter - This Is My Story Ambassador Hon. Matiya Ngalande


View: https://m.youtube.com/watch?v=a30PfsSNRRA
This is Hon. Matiya Ngalande's personal journey. From working with the colonial administration to joining the fight against it and then becoming a post-independence diplomat, he has a had a front row seat to defining moments in Africa's history.

This is the first of a two-part interview covering life under British rule in Zambia (then Northern Rhodesia) and the run-up to independence. In the 1960s 34 African countries gained independence and this piece serves as a tribute to African freedom fighters and as a time capsule for future generations.
 
3 May, 2025
Harare, Zimbabwe

We have come to learn from ZANU PF: CCM​

1753617759574.jpeg

Photo : Cde Rabia Abdalla Himid (right)

By Margaret Kamba

A three member delegation from Chama Chama Mapinduzi has come into the country to learn from ZANU PF leadership sustainability.

The delegation comprising Hon. Rabia Abdalla Hamid - NEC Secretary for Political Affairs and International Relations and Member of the Central Committee, Cde. Leah Donald Mbeke - Head of Monitoring the Implementation of the CCM Election Manifesto and Social Policies, Department of Political Affairs and International Relations and Cde. Dorit Eliapendo Glorious - Assistant Secretary for Political Affairs and International Relations flew in this afternoon to also share their experiences and strengthen ties between the two sister Parties.

Speaking from the Robert Mugabe International Airport, Cde Hamid said there's so much to learn from Zimbabwe's ruling Party.

"We are here to rejuvenate our relationship with ZANU PF because we have been sisters and brothers for years. We have been united for our motive of liberating our countries. Our countries are liberal and the motive is still there," Cde Hamid said.

"We are committed to keeping our relationship strong and to learn between each other. We have come to learn from ZANU PF and for us to share how and what we do in CCM, Tanzania.

"Tanzania has always been a country that has believed in freeing Africa. Tanzania has been a country that has always extended hands to our brothers, and so the doors of our brothers got opened.

"CCM believes that ZANU PF is a Party that came with the history of liberating this country and its people. So we have come to learn more about their sustainability because they have sustained in leadership perfectly well, so we have come to learn and us to exchange our experiences."

Cde Hamid expressed her gratitude to CCM's Chairperson, Her Excellency, Dr Samia Suluhu Hassan who initiated the visit and to the Secretary General Cde Emmanuel Nchimbi whom she said send regards to the people of Zimbabwe and ZANU PF.
 
08 August 2026
Lusaka, Zambia

KT 1 on 1 | Ep. 78 | Vernon Mwaanga Speaks on KK, MMD, ECL & His Extraordinary Life.

View: https://m.youtube.com/watch?v=ezQ3q6pFBcI
Veteran politician Vernon Mwaanga joins Kenny T for a candid conversation about his extraordinary life in politics and beyond.He reflects on the birth of multi-party democracy, his relationship with Dr. Kenneth Kaunda, his arrest over drug trafficking allegations, and why he believes the delayed burial of former President Edgar Lungu is an embarrassment for Zambia.Away from politics, he shares untold stories about his marriages, dating legendary singer Tsala Muana, becoming Minister of Foreign Affairs at just 29 years old, and the experiences that shaped his remarkable journey.Don't miss this insightful, honest, and entertaining episode of the Kenny T 1 on 1 Podcast
Source : Kenny T 1 on 1
 
Mwalimu Richard Maponya aliyeamua kuacha ualimu na kufanya biashara katika kitongoji cha Soweto hadi kuwa mfanyabiashara tajwa wakati wa utawala wa kibaguzi.

View: https://m.youtube.com/watch?v=ata0_KaKDHs
Richard Maponya mwaka 1976 alikumbana na dhahama pale vijana wa Soweto walipomuana kuwa ni kikaragosi wa mfumo wa utawala wa makaburu kwa biashara yake ya pombe, ikiwalemaza wazazi wa vijana hao wa Soweto wakiwa wanarudi kutoka kazini wakishuka stesheni ya treni badala ya kwenda nyumbani wanapitia baa kulewa hivyo kutoangalia familia zao vizuri wala kushiriki katika siasa walizokuwa wanafanya wanafunzi kuupinga utawala wa makaburu
One black owned business was attacked, the shop of Richard Maponya but this was deliberate. Maponya was a wealthy businessman who was despised by most people because "he exploits us and is a sell out"... source : https://sahistory.org.za/article/june-16-soweto-youth-uprising

Richard John Pelwana Maponya​

The Order of the Baobab in Silver

Richard John Pelwana Maponya Awarded for:

His excellent contribution to entrepreneurship despite oppressive apartheid conditions, and for serving as an inspiration to disadvantaged South Africans striving for business success.

Profile of Richard John Pelwana Maponya

Richard John Pelwana Maponya was born in the then Northern Transvaal (Limpopo) on 24 December 1926.

Although trained as a teacher, Maponya started working in the 1950s at a clothing company seeking an educated black person to sell garments to miners and rural people. In the starkly racist language of the day, the company called the department the ’kaffir truck’.

Maponya proved an adept buyer of material that would appeal to black people. Just by touching a piece of fabric, he says, he could tell whether it was from Britain, Germany or Italy, etc. The department’s white manager took a liking to Maponya, but told him: ’You can’t become a general manager because you can’t oversee white people – there’s a glass ceiling over your head.’ However, the manager gave him soiled clothing and cloth samples, which he sold in his spare time, allowing him to build up capital.

Maponya attracted buyers for his clothing, using a ’pay-while-you-wear’ scheme, unusual at the time. When his patron retired in 1956, his supply of second-hand clothing ended and he resigned. When he engaged himself in business around 1956, Maponya was living in Soweto. He wanted to open Soweto’s first retail clothing store, but was denied a licence. In 1957, he went for legal advice to Nelson Mandela and Oliver Tambo, who then ran Johannesburg’s first black law firm, but they were unable to help as their own conditions were too restrictive.

Fortunately, the apartheid-era bureaucrats did give Maponya a licence to sell foodstuffs, which were to form the kernel of his fortune. He became a member of Johannesburg African Chamber of Commerce in the mid-1950s when it was formed and finally become its president. In the early 60s the Johannesburg African Chamber of Commerce under Maponya initiated the drive to unite small businessmen nationally. This initiative led to the formation of National African Chamber of Commerce (NACOC) in 1964. Maponya became the founding president of NACOC from 1964 to 1966.

In 1979 the government of the day required NACOC to disband and re-establish itself along ethnic lines. The leadership of NACOC refused, stood their ground and opted for a federation, becoming the National African Federated Chamber of Commerce (NAFCOC).

Maponya set up the Dube Hygienic Dairy, the first business of its kind in the Soweto neighbourhood at the time, and it is still operating. At a time when Soweto lacked electricity or refrigerators, he dispatched deliverymen on bicycles speedily to transport customers’ milk at peak hours. By the 1970s, when regulations had relaxed slightly, he set up a butchery, two grocery stores and a restaurant under the licence of a ‘native eating housekeeper’.

Maponya welded those businesses into a successful filling station and, in time, a General Motors dealership. When that American motor company disinvested from South Africa in 1987, he pursued other businesses, including supermarkets, bottle-stores and bus transport. He also ran a successful BMW dealership in Soweto, but grew frustrated at the small allocation of vehicles allowed him, which he says he was able to sell within a week.

When Coca-Cola disinvested from South Africa, Maponya put together a group of black businesspeople, formed the company Kilimanjaro Holdings (Pty) Ltd, and put in a successful bid for a bottling plant in East London. Maponya was elected chairperson.

Most recently, Maponya has been involved in the property business, with a focus on building offices and small factories. His group, which boasts a logo portraying a trumpeting elephant, has offices in Johannesburg, Durban, Cape Town and Plettenberg Bay.

For 26 years Maponya’s dream has been to build a shopping mall, Maponya Mall. When completed, the 65 000-m squared complex will be Soweto’s largest.

Maponya’s career highlights include being a trustee of The Nelson Mandela Children’s Fund and founder and first president of the National African Federated Chamber of Commerce.

Richard John Pelwana Maponya rose from the dust-choked, arid and impoverished rural areas of Limpopo to become one of the most respected and respectable self-made businesspeople in South Africa. Despite the humiliation of apartheid, the deliberate deprivations and racial ceilings and laws forbidding entrepreneurial spirit among black people, he proved a visionary with a dream that refused to die.

He has eight children and 18 grandchildren.
Source: presidency.za


Second generation of Maponya family legacy

Kholofelo Maponya and discuss Black Empowerment, PIC funding, and investing in a 2Ufoods.


View: https://m.youtube.com/watch?v=1topcQigFnc
 
Pretoria, South Africa
Judge Mokgoatlheng statement, calling out Advocate Mnisi


View: https://m.youtube.com/watch?v=Y3wGaQTHG-0

'Unacceptable': Judge outraged as advocate skips Meyiwa trial for Comrades Marathon​


4c8f207059a6bd9ad7659d44e3f43ecd8c97c61a=w700

Judge Ratha Mokgoatlheng has condemned Advocate Mnisi’s request to miss court for the upcoming Comrades Marathon, calling it unprofessional and disrespectful amid long delays in the high-profile Senzo Meyiwa murder trial.


Presiding Judge Ratha Mokgoatlheng has expressed outrage in court after learning that Advocate Charles Mnisi requested to be excused from proceedings on Monday to participate in the Comrades Marathon.

The judge, visibly furious, made it clear that the seriousness of the Senzo Meyiwa murder trial could not be sidelined for personal activities.

"I'm not going to respond. If Mr Mnisi doesn't want to come to court on Monday, that's his business. I will be in court and the JP expects me to be in court," said Judge Mokgoatlheng.
"Can't tell the JP somebody's going to run the marathon. So, the case should stop. Everybody should watch the marathon, I suppose."

He referenced several other judges who are athletes, including Judge Boissie Mbha and Constitutional Court Judge Rammaka Mathopo, pointing out that none of them have ever let athletic commitments interfere with their judicial responsibilities.


"Judge Stoker also is an athlete, but he'll never take time to say, I'm not coming to court because I'm going to be running the marathon. Never," he said.
He added that others make arrangements to use part of their leave during that time, so they do not interfere with the court’s timetable.

Drawing on his own experience in the legal system, Mokgoatlheng recalled: “Mathopo, we used to alternate with this principle when you are serving articles. The same thing with Judge Mbha. They're juniors to me. Even the JP himself, when I was already admitted, he was serving articles.”

Mokgoatlheng highlighted the gravity of the Meyiwa case and the prolonged suffering of the victim’s family.

“In this case, people are talking justice delayed, justice denied, 10 years, no justice, cases just dragging on. The family is distraught. The brothers, the relatives, I mean, they accused themselves. They've been two to three years in custody.”
The judge lashed out at the decision to allow Mnisi to leave court, calling it unacceptable: “And here's this stupid judge called Mokgoatlheng. He'll allow a person who's representing two of the accused here to go and run a marathon. I must go and tell the JP.”

“This is South Africa, run by blacks. I can tell you now, if you call me an Uncle Tom, I don't think a white advocate can have the gall to ask me that. Never,'' he said.
 
Pretoria, South Africa

Citizen Concerned on Judge Ratha Mokgoatlheng

Jaji Asema Ukweli na Asulubiwa kwa kauli yake Juu ya Uzembe Kutojali Kwa Mawakili Weusi

View: https://m.youtube.com/watch?v=yChqI0Updhc
Jaji Mokgoatlheng Azungumza dhidi ya tabia ya Wakili Mnisi : Kesi ya Senzo Meyiwa na Ukweli Kuhusu Mfumo Wetu wa Haki" Kesi ya Senzo Meyiwa inaendelea kuibua mjadala wa kitaifa - sio tu kwa sababu ya kesi yenyewe, lakini kwa sababu ya kile inachofichua kuhusu mfumo wa haki wa Afrika Kusini. 🧑🏾‍⚖️ Je, Jaji Mokgoatlheng alikosea kueleza kusikitishwa na ucheleweshaji na ukosefu wa taaluma katika mchakato wa kisheria ⚖️ Takriban miaka 10 baada ya mauaji ya kusikitisha ya mwanasoka hodari Senzo Meyiwa, kesi bado haijatatuliwa Je! ni wakati wa kudai mageuzi ya kweli katika mahakama zetu, sikiliza maneno ya Jaji Mokgoatlheng na ushiriki maoni yako kwa uwazi kuhusu kile ulichoona katika video hii hapo juu.

Comments kibao :

Ukosefu huu wa weledi wa kitaaluma, ukosefu wa uwajibikaji unaendeshwa katika idara zetu nyingi hapa Afrika ya Kusini sisi watu weusi tukiwa ofisi za umma...
 
Mnamo Februari 4, 1972, UPP ilipigwa marufuku na Kapwepwe na wanachama 122 walikamatwa na kuwekwa kizuizini. Aliwekwa gerezani kwa karibu mwaka mmoja. Aliachiliwa mnamo Desemba 31, 1972. Siku moja baadaye, serikali ya chama kimoja (iliyochukuliwa kuwa Jamhuri ya Pili) One Nation One Zambia ilianza kutekelezwa, na hivyo kuzima nafasi zozote za Kapwepwe kuunda chama kipya

Zambia ya GIZA "Jamhuri ya Pili " Inafafanuliwa | Documentary Kamili​


View: https://m.youtube.com/watch?v=IUIAw9OvWX8

Jamhuri ya Pili ya Zambia bila shaka ni moja ya vipindi vyenye utata katika historia ya Zambia. Inapongezwa na wengine kama enzi ya nidhamu na kujitawala, Inashutumiwa na wengine kama kipindi cha ukandamizaji. Je, Jamhuri ya Pili ilikuwa mkakati wa lazima wa Kaunda na UNIP au ilikuwa ni jaribio baya tu?
Luteni Christopher Mwamba Luchembe (aliyezaliwa 1960) ni Luteni wa zamani wa Jeshi la Zambia ambaye alifanya jaribio la mapinduzi la 1990 la Zambia wakati wa enzi ya chama kimoja cha Rais wa Zambia. Kenneth Kaunda mwaka 1990. Hatua yake ilikuja katikati ya miito iliyoenea ya vuguvugu na sauti zinazodai demokrasia ya vyama vingi.
1755005410594.jpeg

Luteni Christopher Mwamba Luchembe

Julai 1, 1990 Luchembe alifanikiwa kuingia katika studio za redio za Shirika la Taifa la Utangazaji la Zambia (ZNBC) ambako alitangaza kuwa Jeshi la Zambia limechukua uongozi wa Serikali na alitaja sababu za ghasia za chakula zilizotokea wiki iliyopita kwa sababu takriban watu 27 walifariki dunia huku zaidi ya 100 wakijeruhiwa.

Ingawa kitendo cha Luchembe kinaweza kuelezewa kuwa ni jaribio la mapinduzi lililofeli dhidi ya rais Kaunda, hakika lilidhoofisha nguvu yake ya kisiasa ambayo tayari ilikuwa imeyumba baada ya siku tatu za ghasia. [ 1

Luchembe alikamatwa na askari na kusindikizwa kutoka studio za redio za ZNBC na kupelekwa nje kidogo ya mji mkuu, Lusaka . “Nilitaka kuchukua serikali lakini vibaraka wa Kaunda wananizuia,” alisema huku akiwaonyesha askari waliokuwa wamemzunguka. "Hawa ni vibaraka wa Kaunda." [ 2 ]

Luchembe alikamatwa na kustaafu. Sasa anaishi katika kitongoji cha Kabwata mjini Lusaka .

Dunia na Taifa

Afisa Anayeshikiliwa Baada ya Madai ya Mapinduzi ya Zambia : Afrika: Redio ya taifa inakanusha kuwa Rais Kaunda amepinduliwa. Shida hiyo inafuatia kupanda kwa bei ya vyakula na ghasia.​


LA Times Archives

LUSAKA, Zambia - Luteni wa jeshi la Zambia alikamatwa na wanajeshi baada ya kutangaza kwenye redio ya serikali leo kwamba Rais Kenneth D. Kaunda amepinduliwa katika mapinduzi kufuatia siku tano za ghasia dhidi ya serikali.
Mtangazaji huyo aliyejitambulisha katika matangazo ya mara kwa mara kwa jina la Luteni Mwamba Luchembe wa Kikosi cha Signals alisindikizwa kutoka studio ya Radio Zambia nje kidogo ya mji mkuu takriban dakika 90 baadaye.

Mwanajeshi aliyesimamia kukamatwa kwake katika Mass Media Complex alisikika na wanahabari kuwaambia wenzake kupitia redio ya walkie-talkie, "Hali imedhibitiwa. Yote ni kawaida."
Mabehewa kumi ya wabeba silaha na malori yakiwa na wanajeshi waliojihami yalikimbia hadi kwenye jumba hilo baada ya matangazo kuanza saa 5:30 asubuhi Haikuweza kufahamika mara moja ni matangazo ngapi yalitolewa.
Mwanaume aliyevalia nembo na sare za Luteni wa Zambia alionekana na waandishi wa habari akitolewa kwenye milango mikuu ya kituo cha redio hadi kwenye moja ya magari ya jeshi hilo.

"Nilitaka kuchukua serikali lakini vibaraka wa Kaunda wananizuia," alisema huku akiwaonyesha askari wanaomzunguka. "Hawa ni vibaraka wa Kaunda."

​

Matangazo hayo yaliisha kuhusu muda aliokamatwa.
Mazingira ya nyuma ya kukamatwa kwake hayakuwa wazi mara moja. Haikuwa wazi pia ikiwa alikuwa ameendesha upasuaji peke yake na jinsi alipata ufikiaji wa kituo hicho.
Matangazo hayo mafupi ya redio yalisema wanajeshi walichukua mamlaka saa 3:30 asubuhi katika taifa hilo la kusini mwa kati mwa Afrika. Mtangazaji huyo alisema ongezeko la bei ya chakula ambalo lilisababisha siku tano za machafuko makali kulichochea kile alichosema kuwa ni hatua ya kijeshi.

Takriban watu 23 waliuawa wakati wa wiki katika makabiliano na polisi wa kijeshi na wanajeshi. Ilikuwa ni ghasia mbaya zaidi za mijini nchini Zambia tangu uhuru.
Wakaazi katika mji mkuu, Lusaka, walisema hawakusikia milio ya risasi wakati wa usiku. Kulikuwa na ripoti za awali kutoka Johannesburg kwamba wanajeshi waliteka majengo ya serikali na mitambo nchini Zambia.
Tangazo hilo lilisema kwa ukamilifu: "Kufuatia kupanda kwa bei ya vyakula ambavyo ni mahitaji ya msingi kwa Wazambia, jeshi limechukua madaraka nchini Zambia kuanzia saa 3:30 asubuhi kwa saa za Zambia. Wazambia wote na wageni wako huru kubaki nchini. Anayetangaza mapinduzi ya kijeshi ni Luteni Mwamba Luchembe."

Taarifa ya redio ya serikali ya saa 7 asubuhi ilichelewa kwa dakika 17, lakini haikutaja matangazo ya awali. Muda mfupi baadaye, mtangazaji alisema hakukuwa na jaribio la mapinduzi na kwamba matangazo hayo yalifanywa na “mtu aliyechanganyikiwa.”
"Kile ambacho umeambiwa hivi punde kwenye redio - kwamba jeshi linachukua nchi - sio kweli, na unapaswa kusahau," mtangazaji alisema.
"Ulikuwa uwongo uliotungwa na mtu aliyechanganyikiwa," mtangazaji huyo aliongeza.
Kaunda aliongoza koloni la Waingereza la Rhodesia Kaskazini kupata uhuru kama Zambia mwaka 1964 na kuweka taifa la chama kimoja mwaka 1972.

Siku ya Ijumaa, Kaunda alitangaza kuwa kura ya maoni ya kitaifa kuhusu kurejesha serikali ya vyama vingi itafanyika Oktoba 17.
Wakati huo huo, katika saa za mapema za Ijumaa, vikosi vya usalama vilifunga chuo kikuu, kuwapiga wanafunzi na kuwalazimisha takriban 5,000 kutoka nje ya chuo, walioshuhudia walisema.
Takriban wanafunzi 34 waliwekwa kizuizini kwa mahojiano kuhusu maandamano hayo, Kaunda alisema.
Maafisa wa chuo kikuu walisema chuo hicho kitafungwa kwa wiki mbili.
Ghasia zinazoongozwa na wanafunzi zilianza Jumatatu baada ya serikali kuongeza zaidi ya maradufu bei ya unga wa mahindi, chakula kikuu nchini Zambia, kutoka dola 2.79 kwa mfuko wa pauni 55 hadi $6.56

Source : Los Angeles Times
 
Luteni Christopher Mwamba Luchembe

Katika mahojiano exclusive Luteni Mwamba Luchembe anafunguka miaka mingi baadaye nini kilimsukuma kuvamia studio za Shirika la Habari la Zambia ZBC mwaka 1990 kutangaza mapinduzi ya kungoa serikali ya chama dola UNIP iliyokuwa inaongozwa na Rais Kenneth Kaunda baba wa taifa hilo
27 May 2022


View: https://m.youtube.com/watch?v=yY6JDPWaHuY
Former Zambian army officer Mwamba Luchembe reflects on the day he tried to overthrow Kenneth Kaunda in a military coup. (This interview was recorded while PF were in power and Kenneth Kaunda was still alive.)
Tulikuwa katika kambi yetu kilometa 500 kutoka mji mkuu wa Lusaka.

1990 hali ya kisiasa na kiuchumi ilikuwa mbaya, wananchi walikuwa na manunguniko mengi ikiwemo ugumu wa maisha, ughali wa bidhaa muhimu kama unga wa sembe, ukandamizaji wa kisiasa uliokuwa unafanywa na chama dola kongwe kimoja UNIP

Maandamano yakayokea jeshi la Polisi likatumwa kudhibiti mandamano hayo lakini wakazidi na nguvu ya umma.

Rais Kaunda akatoa amri jeshi la ulinzi la Zambia watoke kambini kuongeza nguvu kudhibiti maandamano.

Hivyo mimi nilikuwa katika Battalion 5 Kaoma nasi tukapewa amri tuende Lusaka kuongeza nguvu.

Wakati tukiwa messi tunakula chakula cha jeshi ambacho hatulipii, mawazo yetu yakaguswa na madhila ya wananchi wasiokuwa na uwezo wa kula ambao walijitokeza kwa wingi kuandamana

Hivyo tukaona nchi inaenda kubaya kutokana na kuwa na chama kimoja kongwe tawala kilichoishiwa mawazo ya kutanzua changamoto za raia.

Wazo letu likawa kuchukua nchi na kuiongoza kwa miezi sita huku tukijenga mazingira vyama angalau vitatu makini viundwe ili demokrasia iwepo nchini. Hatukutaka kuona vyama zaidi ya vitatu maana tunajua vyama vingine ni vya mfukoni ( briefcase) siyo vyama vya ukweli vya mawazo mbadala

Tukiamini demokrasia ya uwazi, uchaguzi huru, bunge makini vingeweza kuiondoa nchi ktk changamoto iliyokuwa nchi inapitia ...

Ndiyo maana niliongoza platoon iliyokuwa na wanajeshi 32 huku mimi ni kiwa ofisa wao hivyo jumla ya wanajeshi 33 tulivamia kituo cha taifa cha ZBC nami nikatoa tangazo la serikali kupinduliwa...

Tulikuwa tumekubaliana na kambi zingine za Kitwe, Mufulira n.k nao waingie ktk sehemu nyeti za utawala wa kiserikali ktk majimbo ili kukamilisha mapinduzi hayo...

Wananchi walijitokeza kwa wingi mtaani kufurahia tangazo la mapinduzi ya kijeshi. Hata hivyo wenzetu tuliokubaliana kuikamilisha kazi hivyo kote nchini walitugeuka.

Akatumwa askari mmoja mwandamizi atushawishi kuwa mapinduzi yetu hayakufanikiwa.

Nilikamatwa na kupelekwa kituo kikuu cha Central police nikafungiwa katika mahabusu upande wa wanawake, na wale mahabusu wote wanawake kwanza walihamishwa.

Wakaja wanajeshi wa idara ya utambuzi, maofisa wa usalama wa taifa na wa vyombo vingine kunihoji kwa muda wa wiki moja ktk selo hiyo ya wanawake.

Baada ya hapo walinipakiza ktk helicopter tukaelekea katika kambi nilitotokea iliyopo kilometa 500 kutoka Lusaka. Wakafanya upekuzi katika ofisi nikiyokuwa natumia kambini na katika nyumba niliyokuwa naishi kambini.

Wakanirejesha Lusaka hata hivyo usiku ulikuwa umeanza kuingia hivyo rubani wa helicopter akazima mawasiliano yote na kutua eneo mojawapo kwani rubani alitoa taarifa ya kuwa helicopter haina uwezo wa kusafiri usiku wa giza kufika Lusaka. Walizima mawasiliano ili kama kuna njama za wenzangu kuja kuniokoa zisifanikiwe.

Alfajiri na mapema tukamalizia safari yetu kwa usafiri wa barabara hii yote ikiwa ni njia ya medani, kwa waliopanga nami kufanya mapinduzi wasijue nilipo wala nini kimetokea kwangu mimi.

Mahojiano yakaendelea mjini Lusaka ktk nyumba maalum (safe house) kujaribu kupata habari zote za Mapinduzi na wahusika wote katika njama hii ya kupindua nchi.

Walitumia kuleo kutoa meno yangu bila ganzi, lakini situwasaliti wala kutaja wenzangu waliotayarisha jaribio la kuangusha serikali.

Baada ya kunisulubu hivyo, wakanirudisha kwa kificho kituo kikuu cha Polisi huku nikiwa na maumivu makali. Wakanipandisha ghorofani, watu wa Idara ya Usalama na wale wa Idara ya Utambuzi jeshini wakapanga mipango watawaambia nini raia hata polisi na wanajeshi watakaoniona.

Hivyo basi wakanivua nguo zote tukiwa ghorofani na kuzitupa kupitia dirishani. Kutika juu ghorofani wakanitelemsha uchi wa mnyama nikiwa mtupu, kisha wale wote walikuwapo kituo kikuu cha Polisi wakanishangaa si polisi, raia na waandishi wa habari hata wapita njia wakabaki wanajiuliza kulikoni..

Watu wa Idara na Vyombo wakasema huyu ni kichaa aliyewehuka siku nyingi kabla ya mapinduzi, faili lipo jeshini na kwa vile alikunya sana Pombe na bangi ndiyo maana akatimka kwenda, kutangaza mapinduzi yale.


Baada ya miezi miwili nikastaafishwa jeshi kwa sababu za 'kiafya' yaani ugonjwa wa akili. Hata hivyo vyombo vya usalama vikamwambia rais pamoja na hii hadaa tuliyoitengeneza ukweli watu wanataka na wanaamini mabadiliko ya kuleta vyama vingi vya kisiasa. Hivyo ni bora rais aanzishe mchakato wa mabadiliko ya katiiba kuruhusu na kuafiki kwa moyo mkunjufu vyama vingi, demokrasia na uchaguzi huru kupitia tume huru ya uchaguzi.

Hivyo mwaka 1991 mchakato wa vyama vingi na katiba mpya vikapitishwa na bunge la Zambia kwa usimamizi wa karibu wa rais Kenneth Kaunda.

Mapinduzi yale yaliyoshindwa hata hivyo yalileta jambo chanya kuwa watu wanataka mfumo wa vyama vingi, yalionesha kuwa ukiritimba wa chama dola kongwe cha UNIP na rais nguvu yao ya ushawishi wa chama kimoja umepungua na wajitayarishe kuwa chama cha upinzani.

Kwa ujasiri wa Luteni Mwamba Luchembe kuongoza jaribio la mapinduzi , sasa anahesabika kama baba wa mabadiliko / reforms za kupatikana katiba mpya na demokrasia ya vyama vingi nchini Zambia.

Katika mitaala vya masomo ya uraia / civic Luteni Mwamba Luchembe anatokea ktk vitabu mashuleni kuwa alikuwa chachu ya mabadiliko yaliyoleta vyama vingi kuruhusiwa nchini Zambia.

Mbali ya watoto wa shule kusomeshwa mchango wake Luteni Mwamba Luchembe kuleta mabadiliko, sasa katika Makumbusho ya Taifa mjini Lusaka na makumbusho ya majimbo mbalimbali nchini Zambia picha yake ipo miongoni mwa watu waliotoa mchango kwa taifa la Zambia hadi kufikia lililopo sasa.

Rais Frederick Chiluba aliposhinda uchaguzi wa vyama vingi kupitia chama cha upinzani alimrejesha Luteni Mwamba Luchembe kazini na kumpa cheo mserereko hadi kuwa Captain kisha kumstaafisha kwa kumpatia pensheni stahiki ya cheo alichofikia.
 
TOKA MAKTABA

13 May 2015
Jaribio la Mapinduzi 2015 wakati rais Pierre Nkuruzinza wa Burundi akiwa nje ya nchi Dar es Salaam Tanzania



View: https://m.youtube.com/watch?v=4yulcCU8Vog


Mapinduzi ya Burundi kutoka Ndani​

Thierry Vircoulon

Meja Jenerali Godefroid Niyombare wa Burundi alisema katika taarifa yake tarehe 13 Mei 2015 kwamba amemuondoa madarakani Rais Pierre Nkurunziza kwa sababu alikuwa anatafuta muhula wa tatu wa miaka mitano kinyume na katiba.

Wakati Pierre Nkurunziza akidai kuwa mapinduzi hayo yameshindwa, jenerali Niyombare anasema anafanya kazi na mashirika ya kiraia kuunda serikali ya mpito.

Sasa Mkurugenzi wa Mradi wa Crisis Group Afrika ya Kati Thierry Vircoulon anatupa hali ya yanayoendelea ya jaribio la Mapinduzi kwa kina :

Kundi la Mgogoro: Kwa nini mapinduzi yameanzishwa sasa? Unafanya nini kuhusu hali ya ardhini?
Thierry Vircoulon: Viongozi wa mapinduzi walitumia fursa hiyo kuwa Rais Nkurunziza alisafiri hadi Dar es Salaam, Tanzania, kuhudhuria mkutano wa wakuu wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC) leo. Kinachoshangaza ni kwamba mkutano huo maalum ulikuwa umeitishwa na wakuu wa nchi za kanda kujadili mgogoro wa Burundi baada ya wiki tatu za maandamano ya mitaani katika mji mkuu wa nchi hiyo kupinga kugombea kwa Nkurunziza katika uchaguzi ujao.

Hali nchini Burundi kwa sasa ni ya tete sana na haina uhakika. Kulikuwa na dalili za shangwe katikati mwa jiji la Bujumbura mchana, huku watu wakicheza na kushirikiana na vikosi vya kijeshi mitaani. Hata hivyo, pia kumekuwa na ripoti za mazungumzo kati ya vikosi vya usalama vinavyomtii Rais Nkurunziza na waasi. Hali nje ya mji mkuu bado haijulikani.

Nani yuko nyuma ya mapinduzi ya Burundi? Jeshi? au Je ni Uasi wa nguvu ya umma ndani ya chama tawala ?

View: https://m.youtube.com/watch?v=fgmpxMauLZc

Mapinduzi hayo yalifanywa na Meja Jenerali Godefroid Niyombare, mkuu wa zamani wa jeshi, balozi wa zamani nchini Kenya na mkuu wa zamani wa idara ya upelelezi. Jenerali Niyombare anatoka katika mtandao wa wasomi wa usalama wa chama tawala ambaye hajaridhishwa na utawala wa Rais Nkurunziza.

Yeye sio jenerali pekee asiyeridhika, lakini ndiye anayeonekana zaidi. Niyombare alifutwa kazi na rais mnamo Februari 2015 baada ya kutuma barua ya kibinafsi akimshauri kutogombea muhula wa tatu wa urais. Haya ni mapinduzi makubwa sana kutoka ndani ya chama tawala.

Jenerali Godefroid Niyombare aliutaja mkataba wa Arusha katika taarifa yake. Ilikuwa imevunjika kweli? Kwa nini ni muhimu kuhifadhi?
Mkataba wa Amani na Upatanisho wa Arusha kwa Burundi almaarugu Arusha Accord, uliotiwa saini mwaka 2000, hatimaye ulimaliza vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyokuwa na vimelea vya kikabila kwa muda mrefu mwaka 2005.

Pierre Nkurunziza na viongozi wa juu wamezuia utekelezaji wa vifungu muhimu vya mkataba huo - kwa mfano, mchakato wa haki ya mpito - na wamesimamia vibaya mageuzi ya ardhi yanayohitajika sana. Pia wameunda vyama vya mfukoni feki vya upinzani wa ili kuhifadhi mwonekano wa ugavi wa madaraka uliowekwa kitaasisi.

Pia kwa hakika, hawajaficha kutopenda kwao mkataba wa amani wa Arusha, wala nia yao ya kurekebisha mojawapo ya mafanikio yake makuu, katiba.

Katiba inarejelea mkataba wa Arusha, inatoa ukomo wa mihula miwili kwa rais na inafanya theluthi mbili ya wabunge wengi kulazimika kupitisha sheria. Jaribio la Nkurunziza kubadili katiba mwaka 2014 lilishindwa kwa kura moja tu.

Mkataba wa Arusha unachukuliwa kuwa msingi wa amani nchini Burundi. Iliunda mfumo wa sasa wa kugawana madaraka, ambao unaonekana na Warundi wengi kuwa ndio ulio bora zaidi, unaoweza kushughulikia masilahi mbalimbali ya kisiasa ya nchi hiyo na kufanya uwezekano wa kuishi pamoja kwa amani baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe vya muda mrefu vilivyogharimu maisha ya watu 300,000.

Je, jeshi lina msingi mpana wa kuungwa mkono na umma kuliko rais anayemaliza muda wake?
Jeshi lina taswira nzuri kwa umma, nchini na kimataifa, lakini mapinduzi ya kijeshi bado yanawezekana. Hatua ya Meja Jenerali Niyombare huenda ikaungwa mkono na upinzani, lakini viongozi wa upinzani pia wataomba kurejeshwa kwa utawala wa kikatiba wa kiraia haraka iwezekanavyo.

Ni malalamiko yapi ya msingi yanayowapa motisha waandamanaji?
Malalamiko makuu ya waandamanaji yalikuwa kwamba Rais Nkurunziza alikuwa anawania muhula wa tatu katika uchaguzi wa Juni 26, 2015. Zaidi ya Warundi 70,000 tayari walikuwa wameikimbia nchi hiyo, wakihofia ghasia iwapo angesisitiza hatua hiyo.

Walikuwa na wasiwasi kutokana na kuongezeka kwa ubabe ambao uliashiria mamlaka ya pili ya rais, na ukosefu wa huduma za kijamii na maendeleo ya kiuchumi, pamoja na kuongezeka kwa rushwa.

Je, jeshi la Burundi lina rekodi gani ya kurudisha madaraka kwa raia?
Historia ya Burundi imekumbwa na mapinduzi kadhaa ya kijeshi bila kumwaga damu. Hii si mara ya kwanza kwa rais kufukuzwa kazi na mapinduzi akiwa nje ya nchi. Mnamo 1976, Rais Jean-Baptiste Bagaza alichukua madaraka kwa mapinduzi yasiyo na umwagaji damu lakini yeye mwenyewe alikuwa mhathiriwa wa mapinduzi mengine alipokuwa Canada mnamo 1987.

Rais Pierre Buyoya alipanga mapinduzi mawili, na baada ya kila mmoja kukaa madarakani kwa miaka kadhaa (1987-1993 na 1996-2003).

Je, Afrika inachukuliaje? Je, kuna dalili zozote za ushiriki wa kikanda katika mapinduzi?
Nchi nyingi za Afrika zinasubiri kuona jinsi hali inavyokuwa kabla ya kutoa majibu rasmi. Hata hivyo viongozi wa Afrika Mashariki wamelaani mapinduzi hayo baada ya mkutano wao wa leo mjini Dar es Salaam.

Mapinduzi hayo kimsingi ni suala la ndani, mfano wa hivi punde zaidi katika bara la jinsi gani jaribio lolote la viongozi kuongeza mamlaka yao linaweza kusababisha maandamano na migogoro mikubwa na ya muda mrefu.

Je, jumuiya ya kimataifa inapaswa kusema na kufanya nini?
Washirika wa kimataifa wa Burundi wanapaswa kusisitiza kurejea kwa utawala wa kiraia kupitia uchaguzi wa amani mwaka huu 2015.

Vipengele vyote vya kiufundi viko tayari kwa mchakato huru wa uchaguzi wa Burundi kuanza tena, lakini ni muhimu kuunda upya hali ya kisiasa ya uchaguzi wa amani. Hili likifanywa, wafadhili wanaweza kufikiria upya usitishaji wao wa hivi majuzi wa ufadhili wa uchaguzi.

Wahusika wa kimataifa wanapaswa kuzingatia kwamba Meja-Jenerali Niyombare anasema anataka kurejesha mchakato wa uchaguzi huru, na kwamba anasema atafanya kazi na mashirika ya kiraia, viongozi wa kidini na wanasiasa.

Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa UN linapaswa kumpa jukumu mjumbe maalum wa Katibu Mkuu katika eneo la Maziwa Makuu, ambaye amekuwa akiwezesha mazungumzo kati ya upinzani na chama tawala, kuitisha mkutano wa duru ya wahusika wa kisiasa wa Burundi haraka.

Wadau wa kimataifa wanapaswa pia kutia mpinyo kutaka kuachiliwa kwa watu wengi waliokamatwa kwa kushiriki katika maandamano yanayoendelea wiki zilizopita.
 
13 May 2015
Jaribio la Mapinduzi 2015 wakati rais Pierre Nkuruzinza wa Burundi akiwa nje ya nchi Dar es Salaam Tanzania
Toka maktaba

08 May 2025

RAIS KIKWETE NA UCHAGUZI WA NCHINI BURUNDI USOGEZWE MBELE ?

Kuhusu Burundi, ICP Yamuuliza Rais Kikwete wa Tanzania Iwapo EAC Itatoa Maoni Katika Muhula wa 3, Asema “Kuweni na Subira”


View: https://m.youtube.com/watch?v=-MSNuo8hi6E


Huku kukiwa na Misukosuko nchini Burundi, ICP Yamuuliza rais Kikwete wa Tanzania kuhusu Awamu ya Tatu ya urais wa Pierre Nkurunzinza , rais Kikwete asisitiza "Kuwa na Subira" .

13 Mei 2015
Dar es Salaam, Tanzania

Viongozi wa Afrika Mashariki wamelaani mizozo ya Burundi

View: https://m.youtube.com/watch?v=xaxUquvrnS0
Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Ban Ki-moon amezitaka pande zote nchini Burundi kuwa watulivu na kujizuia baada ya afisa mmoja wa jeshi kusema kuwa amemuondoa madarakani Rais Pierre Nkurunziza kwa kutaka kugombea muhula wa tatu kinyume na katiba. Meja Jenerali Godefroid Niyombare alisema anaunda serikali ya mpito kufuatia maandamano ya zaidi ya wiki mbili. Viongozi wa Afrika Mashariki wamelaani matukio ya hivi punde. Walikuwa wakikutana jijini Dar Es Salaam, Tanzania kujaribu kutafuta suluhu la mzozo wa kisiasa nchini Burundi
 
TOKA MAKTABA :

18 June 2020

Kikwete - Niliwafukuza Nkurunzinza, Evariste na Rajabu Hussein ... wakati wa mazungumzo ya Dar es Salaam na Arusha, ...pia poleni sana.. tupo pamoja..uchungu wenu ...


View: https://m.youtube.com/watch?v=L4DH0kSJVBc
Rais wa Burundi mheshimiwa jenerali Evariste Ndayishimiye akiwa na rais mstaafu Jakaya Mrisho Kikwete mjini Gitega Burundi mwaka 2020.. ambapo Jakaya Kikwete aliongea siri ya mazungumzo ya kuleta amani nchini Burundi ilivyokuwa ngumu huku wakati huo Evariste Ndayishimiye alikuwa mbishi sana kama watu wa Ujiji Kigoma Tanzania rais mstaafu akiwahutubia Warundi kwa kiswahili na kushangiliwa sana..
 
Oliver Reginald Tambo akisimulia maisha yake wakiwa pamoja na Nelson Mandela wakiwa wanafunzi wa chuo kikuu cha Fort Hare nchini South Africa


View: https://m.youtube.com/watch?v=xgHDlDAKDrE

Tangazo lilloandikwa kwa rangi ya shaba kwenye mlango wa ofisi yetu likisomeka Ofisi ya huduma ya kisheria ya Tambo na Mandela . Tulifanya kazi kama mawakili huko Johannesburg katika jengo chakavu kando ya barabara kutoka kwa Mahakama ya Hakimu Mkazi.

Nyumba ya Chansela katika Mtaa wa Fox ilikuwa mojawapo ya majengo machache ambayo wapangaji Waafrika wangeweza kufungua ofisi: jengo lilimilikiwa na Wahindi. Hii ilikuwa kabla ya shoka la Sheria ya Kibaguzi ya kutenga maeneo kuanguka na kutangaza eneo hilo kuwa "malaum kwa weupe tu " na wamiliki wa nyumba wenyewe walifunguliwa mashitaka ikiwa hawakuwafukuza Waafrika.

MANDELA NA TAMBO ziliandikwa kwa herufi kubwa kwenye vioo vya madirisha kwenye ghorofa ya pili, na herufi hizo zilijitokeza kama changamoto. Kwa wazungu Afrika Kusini ilikuwa changamoto mbaya ya kutosha kwamba wanaume wawili wenye ngozi nyeusi wanapaswa kufanya kazi kama mawakili, lakini ilikuwa mbaya zaidi kwamba herufi hizo pia zilielezea kutoa ushirikiano bila kujali rangi au ideolojia ya kisiasa.

Nelson Mandela na mimi Oliver Reginald Tambo sote tulizaliwa jimbo la Transkei, yeye mwaka mmoja baada yangu. Tulikuwa wanafunzi pamoja katika Chuo Kikuu cha Fort Hare. Pamoja na wengine tulikuwa tumeanzisha Umoja wa Vijana wa African National Congress ANC . Tulikwenda pamoja katika Kampeni ya Uasi ya 1952 dhidi ya sheria za kibaguzi, katika mgomo wa jumla dhidi ya Serikali ya kikaburu na tukaketi katika kizimba kilekile wakati wa Kesi ya Uhaini.

Kwa miaka mingi tulifanya kazi bega kwa bega katika ofisi zilizo karibu na Mahakama ya Hakimu mkazi mkuu. Ili kufikia madawati yetu ya Ofisi kila asubuhi, mimi na Nelson ilitubidi kujipenyeza katikati ya misururu ya foleni za watu waliofurika kuanzia kwenye viti kwenye chumba cha kusubiri hadi kwenye korido.


Afrika Kusini ya Utawala wa Makaburu wachache ina sifa mbaya ya kujivunia kuwa miongoni mwa nchi yenye idadi kubwa ya wafungwa duniani. Jela zimejaa Waafrika waliofungwa kwa makosa makubwa - na uhalifu wa unyanyasaji unazidi kuongezeka katika jamii ya kibaguzi - lakini pia kwa makosa madogo ya kisheria ambazo hakuna jamii iliyostaarabika inaweza kuadhibu kwa kifungo.

Afrika ya utawala wa Makaburu hata kukosa ajira pia ilihesabika ni uhalifu kwa sababu hakuna Mwafrika anayeweza kukwepa kwa muda mrefu kukamatwa ikiwa kijitabu chake cha utambulisho hakina muhuri wa ajira rasmi iliyoidhinishwa. Kukosa ardhi pia kunaweza kuwa kosa, na tulihoji kila wiki mamia ya wakulima waliokumbwa na mabadiliko ya kuporwa ardhi kutoka mashambani, ambao walikuja kutuambia ni vizazi vingapi vya familia zao vimefanya kazi katika kipande kidogo cha ardhi ambacho walikuwa wakitimuliwa sasa.


Hata kutengeneza bia ya kienyeji ya Kiafrika kilabuni kama umkhomboti, chibuku, dengelua au kangara n.k , kuinywa au kutumia ili kuongeza kipato kidogo cha familia ilikuwa ni hatia ya kutupwa jela, na wanawake wanaofanya hivyo wanakabiliwa na faini kubwa na vifungo vya jela. Kumpiga busu mzungu inaweza kuwa kosa. Kuishi katika eneo "baya" - eneo lililotangazwa kuwa la mzungu - inaweza kuwa hatia kwa Waafrika.


Sheria za ubaguzi wa rangi za Afrika Kusini zinageuza watu wasiohesabika wasio na hatia kuwa "wahalifu". Ubaguzi wa rangi huchochea chuki na kuchanganyikiwa miongoni mwa watu. Vijana, wanaopaswa kuwa shuleni au kujifunza ufundi, huzurura mitaani, hujiunga na magenge na kulipiza kisasi kwa jamii inayowakabili kwa njia ya kisingizio cha uhalifu au umaskini.

MaFaili yetu katika ofisi ya uwakili ya usaidizi wa kisheria zilibeba maelfu ya hadithi hizi katika paragraph ya hapo juu , tulipoanza ushirikiano wetu wa kutoa huduma ya usaidizi wa kisheria, hatukuwa waasi dhidi ya ubaguzi wa rangi wa Afrika Kusini, uzoefu wetu katika ofisi zetu ungerekebisha upungufu huo. Tulikuwa tumepanda hadhi ya kitaaluma katika jamii yetu, lakini kila kesi mahakamani, kila ziara ya magereza kuwahoji wateja, ilitukumbusha juu ya unyonge na mateso yanayowakumba watu wetu.

Nelson, mmoja wa familia ya kifalme ya Transkei, alifundishwa tangu utotoni kwa ajili ya kulinda heshima, hadhi na kuishi kwa kupewa hifadhi ya haki. Alizaliwa karibu na Umtata mwaka wa 1918, alikuwa mtoto mkubwa wa chifu wa Tembo. Baba yake alifariki akiwa na umri wa miaka kumi na miwili na malezi na elimu yake vikachukuliwa na Chifu Mkuu. Nelson, Sabata, Chifu Mkuu wa Watembu na mpinzani wa Serikali, na Kaizer Matanzima, Waziri Mkuu wa Transkei na mshiriki mkuu na Serikali ya Kitaifa, walielimishwa pamoja.


Katika umri wa miaka l6, Nelson alikwenda chuo kikuu tajwa cha Fort Hare walikosoma baadaye waafrika tajwa kina Robert Mugabe, Dr. Kamuzu Banda, Emmanuel J.E. Makaidi wa Tanganyika na huko tulikutana kwa mara ya kwanza na Nelson Mandela: katika mgomo mkubwa wa wanafunzi.
1755999573574.jpeg

Photo : Emmanuel J.E Makaidi mzaliwa wa Masasi Lindi Tanganyika msomi wa vyuo vya Fort Hare Transkei , Witwastersrand Johannesburg vya South Africa kabla ya 1960 na kisha kuelekea Howard University Marekani. Makaidi amewahi kuwa mwenyekiti wa chama cha NLD pia umoja wa UKAWA Tanzania .

STORY YA OLIVER TAMBO INAENDELEA :
Nelson na Tambo baada ya Fort Hare, tuliachana. Niliendelea kufundisha hisabati katika Shule ya St. Peter huko Johannesburg. Kutoka shule hii, iliyouawa na Serikali katika miaka ya baadaye kwa sababu ilikataa kuinamisha kichwa chini ya kanuni zilizoamriwa na serikali za elimu maalum kwa Waafrika iliyo "duni" (Elimu ya Kibantu), ambayo ilikuwa na sifa ya wahitimu mfululizo wa vijana makini walioingizwa ndani ya African National Congress ANC, kwa sababu ilikuwa kiongozi wa harakati zetu za kizalendo, kitaifa za haki zetu.

Nelson alikimbia kutoka Transkei ili kutoroka ndoa ya 'mkeka' ya kikabila kuoa binamu zake na wajomba zake walikuwa wakijaribu kumpangia kwa lazima. Huko Johannesburg, alikutana kwa mara ya kwanza na Waafrika wa mijini katika kitongoji cha Kiafrika kilichojaa watu wengi: msongamano wa watu, kukamatwa mara kwa mara na doria za polisi wakidai vitambulisho (vipande /pasi) , umaskini na vibao vyenye maandishi ya kufadhaisha kuwa eneo hili au lile ni maalumu kwa watu weupe vilivyobandikwa na utawala wa wazungu wabaguzi.


Walter Sisulu, Katibu Mkuu wa African National Congress katika kipindi muhimu, alifanya urafiki na kumshauri na kumtaka asome sheria. Mandela alisoma kwa njia ya posta ili kupata shahada ya sanaa, alijiunga na shahada ya sheria katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand na baadaye aliandikishwa kwa kampuni ya mawakili wa kizungu. Tulikutana tena mwaka wa 1944 katika safu ya Umoja wa Vijana wa African National Congress.

Kama binadamu mtu huru , Nelson ana shauku, mhemko, hisia za kuudhika kwa haraka na uchungu na kutamani kulipiza kisasi kwa matusi na upendeleo wanaopewa wazungu . Ana hewa ya asili ya mamlaka. Ana karama ya kuvutia umati wa watu: anaushawishi wa kudumisha ari ya muda mrefu kupigania vuguvugu la mabadiliko amvayo anaamini na anaaminiwa na vijana pia wanawake. Amejitolea na hana woga. Yeye anakubalika kama ndiye kiongozi wa vuguvugu aliyezaliwa.

Lakini mapema, alikuja kuelewa kwamba ukandamizaji unaofanywa na serikali ya kikaburu ulikuwa ni wa kikatili sana kuruhusu mikutano ya halaiki na maandamano ambayo kwayo watu wangeweza kutoa malalamiko yao na matumaini ya kusuluhishwa. Ilikuwa na manufaa machache kuongoza mikutano mikubwa. Serikali ya kikaburi haikusikia na punde si punde mabomu ya machozi yakalipuliwa na mitutu ya bunduki ikaelekezwa dhidi ya umma wa wananchi waliodai mabadiliko. Haki ya kilio chetu haikutambuliwa.


Umaarufu wa viongozi kama Mandela ulionekana kama mwaliko wa kuikabili serikali. Nelson Mandela alipigwa marufuku kuzungumza, kuhudhuria mikusanyiko ANC, Johannesburg, au kutoa interview / mahojiano na media ya shirika lolote la habari. Hotuba, maandamano, maandamano ya amani, maandalizi ya kisiasa yakawa yamepigwa marufuku na kutangazwa ni kinyume cha sheria za nchi .

Kati ya kundi hilo lote la vijana, Mandela na rafiki yake wa karibu na kiongozi mwenza, Walter Sisulu, labda ndio waliokuwa wepesi zaidi kupata uhalisia changamoto kubwa ya mapambano ya Waafrika dhidi ya adui mwenye nguvu zaidi barani Afrika: Nchi yenye viwanda vingi, yenye silaha za kutosha, inayoongozwa na kundi la watu weupe wenye itikadi kali na walioazimia kutetea haki yao na chuki yao, ushirikiano wao na mataifa makubwa beberu na kubwa zaidi mfumo wa faida wa sera ukandamizaji katika bara Afrika. Nelson alikuwa mtu muhimu katika akili tunduizi kufikiri, kupanga na kubuni mbinu mpya.

Ilitubidi kuunda muungano wa nguvu usiotegemea rangi bali kujitolea kukomesha kabisa ubaguzi wa rangi na ukandamizaji; tungetafuta washirika, wa rangi yoyote ile, mradi tu wangekubaliana kabisa juu ya malengo yetu ya ukombozi. Watu wa Kiafrika, kwa asili ya idadi yao, ushujaa wao, na unyonge wa ukandamizaji wao, wangekuwa viongozi wa mapambano. Ilitubidi kuwapanga watu, mjini na mashambani, kama chombo cha mapambano. Mandela aliandaa mpango wa "M", mpango rahisi wa busara wa shirika kwa misingi ya mitaani, ili watu wa kujitolea wa African National Congress wawe na mawasiliano ya kila siku na watu, na kujua mahitaji yao na kuweza kuwahamasisha. Hakuonekana tena kwenye jukwaa la umma na majukwaa machache yaliruhusiwa kadiri miaka ilivyosonga, lakini alikuwa miongoni mwa watu sikuzote, akiwaongoza waandamani wake pia kuwapanga.


Wakati wa Kesi ya Uhaini, juhudi hizi katika mshikamano zilishtakiwa. Mandela alikwenda kutoka seli ya gereza hadi kizimbani na kisha kwenye eneo walilokaa mashahidi, wakati mshtakiwa alipojitetea, yeye na washtakiwa wenzake walifafanua sera ya ANC African National Congress mahakamani. Washitakiwa wote waliokuwa kizimbani waliachiliwa huru , lakini kufutwa kwa kesi hiyo haikuashiria mwisho wa kipindi hicho na kesi kufunguliwa upya.

Kufikia 1960, karibu kila kiongozi wa Kiafrika alifungwa na kuwekewa vikwazo na amri ya Serikali. Hakukuwa na haki ya kujipanga kufanya shughuli za kisiasa. Mnamo Machi, 1960, kulikuwa na maandamano ya kupinga pasi yaliyoitishwa na chama kilichojitenga cha Pan Africanist Congress, na mkusanyiko wa amani huko Sharpeville ambapo vijana waliambuliwa kupigwa risasi. ANC iliitisha mgomo wa kitaifa wa maandamano.

Nchi nzima ikajibu azimio la maandamano yaliyoitishwa kupinga ukandamizaji . ANC ikatangazwa kuwa ni chama cha kisiasa haramu, pamoja na kile cha Pan Africanist Congress.

Katika hali ya hatari ya miezi mitano iliyotangazwa na serikali ya kikaburu , karibu kila mwanachama wa ANC aliyejulikana alifungwa, lakini wakati wa Dharura na hata zaidi baadaye ANC iliamua kufanya harakati za chini ya ardhi. Sasa mpango wa Mandela "M" ulikuja wenyewe. Aliyekuwa katikati, akiunganisha kamba pamoja, akihamasisha shughuli ambazo, kama zikikamatwa, zinaweza kumaanisha kufungwa kwa muda mrefu kwa wanaharakati wa ANC, alikuwa Nelson.

Mnamo Mei, 1961, Afrika Kusini ilitangazwa kuwa Jamhuri. Kulikuwa na kura ya maoni ya wazungu, lakini hakuna Mwafrika aliyeshauriwa. Watu wa Kiafrika waliamua kuna njia za kufanya upinzani wao dhidi ya serikali . Mgomo mkuu ndiyo utakuwa jibu. Mgomo huo uliitishwa kwa jina la Nelson Mandela. Aliacha nyumba yake, afisi yetu, mke wake na watoto kujitoa muhanga ili kuishi maisha ya uvunjaji sheria wa kisiasa za kikaburu . Hapa ilianza hadithi ya "Black Pimpernel". Aliishi mafichoni, akikutana na washirika wake wa karibu wa kisiasa tu, akizunguka nchi nzima kwa kujificha, akijitokeza hapa kuongoza na kushauri, akitoweka tena wakati serikali kupitia makachero kukifanya uwindaji ulipopamba moto sana kumtia mbaroni .

Mgomo huo wa kitaifa,ulivunjwa na muungano wa polisi na jeshi ambao haujawahi kutokea. Iwapo maandamano ya amani kama haya yangesitishwa kwa nguvu basi wananchi wangelazimika kutumia njia nyingine za mapambano; hili lilikuwa hitimisho lisiloepukika. ANC haikuwa tena mrengo wa kitaifa wa kizalendo, ilikuwa ni mapambano ya chinichini ya upinzani. Vitendo vya hujuma viliitikisa nchi kuanzia nusu ya pili ya 1961. “Umkhonto we Sizwe” (Mkuki wa Taifa) ulikuwa umeundwa na uliingia kazini.

Nilikuwa (Oliver Tambo) nimeondoka Afrika Kusini mapema mwaka wa 1960 kwenda uhamishoni , nilitumwa na ANC kufungua ofisi yetu nje ya nchi. Mandela wakati huo alikuwa gerezani wakati wa hali ya hatari iliyotangazwa baada ya Sharpeville. Nilimwona tena, cha kushangaza, mwaka 1961 na 1962, alipotoka mafichoni mahali fulani huko Afrika Kusini, alivushwa mpaka na kufikishwa kwenye mkutano wa Addis Ababa wa Pan African Freedom Movement of East and Central Africa [1] kueleza mbele ya wajumbe sera ya mapambano ya chama chetu ushirikishwaji wa watu wetu.

Nchini Afrika Kusini, mapambano ya uhuru yamekua ya kusikitisha na yasiyokoma. Mandela alirejea nyumbani kutoka Addis Ababa na kuweza kunusurika maisha ya hatari chini ya ardhi kwa muda wa miezi 17 hadi aliposalitiwa na mtoa habari na kuhukumiwa kifungo cha miaka mitano kwa uongozi wake wa mgomo wa 1961 na kuondoka nchini kwenda nje ya nchi kinyume cha sheria.


Kutoka kwa selo yake gerezani, Nelson Mandela alipandishwa kizimbani katika Kesi maarufu kihistoria ya Rivonia kujibu mashtaka na wengine wanane - miongoni mwao Walter Sisulu. Shitaka hilo lilikuwa la hujuma na kula njama za kupindua Serikali kwa nguvu. Ulimwengu ulitazama kesi hiyo na unajua hukumu ya hatia na hukumu ya kifungo cha maisha.

Nelson Mandela yuko Robben Island leo. Msukumo wake unaishi katika moyo wa kila mzalendo wa Kiafrika. Yeye ndiye ishara ya uongozi wa kujitolea ambao mapambano yetu yameelekezwa na watu wetu wanahitaji. Yeye ni mtu mgumu, mkakamavu asiyekata tamaa lakini ana uwezo wa kunyumbulika na kukabili mateso ya gerezani bila kukata tamaa . Yeye ni mtu imara , lakini anajua kwamba anapata nguvu zake kutoka kwa nguvu ya umma, umati mkubwa wa watu, ambao wanaunda mapambano ya uhuru katika nchi yetu.

Nina hakika kwamba maandamano yaliyotendeka dunia nzima wakati wa Kesi ya Rivonia yaliokoa maisha ya Mandela na washtakiwa wenzake kutokana na hukumu ya kifo. Lakini nchini Afrika Kusini, kifungo cha maisha humaanisha kifungo hadi kifo - au hadi kushindwa kwa Serikali, ambayo inawashikilia watu hawa. Hukumu wanazotumikia ni ukumbusho wa kutisha kwamba wapambanaji kama hao hawapaswi kupotezwa gerezani; kwamba hakuna suluhu la mzozo wa Afrika Kusini linaloweza kupatikana, huku wananchi wakinyimwa uongozi huo; kwamba Mandela amefungwa si kwa ajili ya kukaidi sheria ya ubaguzi wa rangi bali kwa sababu alidai madai ya watu wote wanaoishi na kufa chini ya mfumo wa kikatili wa utawala wa ubaguzi kwa misingi ya rangi ambao ulimwengu unaujua.


[1] Pan African Freedom Movement of East and Central Africa (PAFMECSA) iliundwa katika mkutano wa wawakilishi wa vuguvugu la utaifa kutoka Kenya, Uganda, Nyasaland, Rhodesia Kaskazini na Zanzibar - huku Julius Nyerere wa Tanganyika akiwa Mwenyekiti. Baadaye ilipanuliwa kwa kukubaliwa kwa harakati za Rhodesia ya Kusini (Zimbabwe) na Afrika Kusini. Harakati hizo ziliruhusiwa kufungua ofisi Dar es Salaam Tanganyika ilipopata uhuru
 
Nilimwona tena, cha kushangaza, mwaka 1961 na 1962, alipotoka mafichoni mahali fulani huko Afrika Kusini, alivushwa mpaka na kufikishwa kwenye mkutano wa Addis Ababa wa Pan African Freedom Movement of East and Central Africa

Kabla ya kukamatwa mwaka 1962, Mandela aliondoka Afrika Kusini na kuzuru bara hilo. Haingekuwa hadi baada ya kuachiliwa ndipo angefanya safari ya kurudia mapito ya safari yake ya kihistoria .

1962 - Kabla ya Kukamatwa kwake

Bila hati rasmi za kusafiri za Afrika Kusini, Mandela aliondoka kwa kificho bila ruhusa ya serikali ya Makaburu wa Afrika ya Kusini kupitia Lobatse iliyokuwa Bechuanaland (sasa Botswana). Nia yake kubwa ni kuonekana na kufika katika mkutano wa Pan-African Freedom Movement for East, Central, and Southern Africa (PAFMECSA) , ambao walikuwa wanaongoza Umoja wa Nchi Huru za Afrika (OAU) , mjini Addis Ababa, Ethiopia. Madhumuni ya kimsingi ya safari hii yalitokana na maagizo kutoka kwa ANC na Kamandi Kuu ya Umkhonto we Sizwe , kusaidia kupanga uungwaji mkono wa kisiasa na kiuchumi kwa mrengo mpya wa kijeshi ulioanzishwa.

Katika wasifu wake, Long Walk to Freedom , alisema, "Nilihisi ningekuwa nikitembelea kizazi changu mwenyewe, na kugundua mizizi ya kile kilichonifanya Mwafrika."

Hapa chini ni mapito ya hija yake ya bara la Afrika mwaka 1962:

Januari – Afrika Kusini, Tanganyika (sasa Tanzania), Bechuanaland (sasa Botswana), Ethiopia, Somalia, Sudan, Senegal, Algeria, Nigeria na Kenya

Februari - Ethiopia, Misri, Libya na Tunisia

Machi - Morocco na Mali

Aprili - Guinea, Sierra Leone, Liberia na Ghana

Mei - Nigeria, Ghana, Liberia na Guinea

Juni - Senegal, Sudan na Ethiopia

Julai - Ethiopia, na kurudi Afrika Kusini na mwisho wa Julai



1990 - Baada ya kuachiliwa kwake


Siku nane baada ya Nelson Mandela kutoka gerezani alipewa rasmi pasi yake ya kwanza ya kusafiria ya Afrika Kusini, ambayo aliitumia kuanza ziara ya siku 18 katika mataifa ya Afrika yaliyounga mkono harakati za ukombozi wa Afrika Kusini.

Akiwa anapitia Tanzania kwa mara ya kwanza tangu 1962, mwenyeji wake akiwa kada maarufu wa TANU John Mwakangale alifika jijini Mbeya. Huu ulikuwa wakati mgumu kwa Nelson Mandela, ikiashiria mara yake ya kwanza kujisikia huru kweli kweli.

Katika Long Walk to Freedom , aliandika, "Baadaye nilitambua kweli kwamba nilikuwa katika nchi iliyotawaliwa na Waafrika. Kwa mara ya kwanza maishani mwangu, nilikuwa mtu huru ... nilihisi mzigo wa ukandamizaji ukiondolewa kutoka mabega yangu ... nilikuwa nikihukumiwa kwa mara ya kwanza si kwa rangi ya ngozi yangu bali kwa kipimo cha akili na tabia yangu."

Pasipoti yake rasmi ya kwanza ilitumika vyema katika miaka iliyofuata kuachiliwa kwake:

1990

Juni/Julai
– Nelson Mandela alianza ziara ya wiki 6, ya mataifa 13 ya Ulaya, Amerika Kaskazini na Afrika.

9 Julai – Alitoa hotuba katika Mkutano wa 26 wa Umoja wa Umoja wa Afrika mjini Addis Ababa, Ethiopia.

1991

Februari
– Nelson Mandela alisafiri hadi Lusaka, Zambia kukutana na maafisa wa ANC .

Aprili – Mkutano wa pamoja ulisimamiwa na Rais wa zamani wa Zimbabwe Robert Mugabe , kati ya ANC na Pan African Congress (PAC) mjini Harare, Zimbabwe.

Juni – Alihudhuria mkutano wa kilele wa Umoja wa Nchi Huru za Afrika (OAU) mjini Abuja, Nigeria.

1992

Februari
– Kama sehemu ya safari zake za kimataifa, Nelson Mandela alitembelea Tunisia, Libya na Morocco, kabla ya kuelekea Paris kupokea Tuzo ya Amani ya UNESCO ya Houphouet-Boigny.

Juni - Nelson Mandela alihutubia Bunge la 28 la Wakuu wa Nchi na serikali huko Dakar, Senegal.

Hadithi ya mafanikio ya Kiafrika

Hadithi ya Nelson Mandela , ANC na ushindi dhidi ya ubaguzi wa rangi ni zaidi ya ya Afrika Kusini. Hii ni hadithi ya umoja wa Afrika, na nguvu na ushindi wa Afrika. Tunaposherehekea hadithi za Kiafrika katika Indaba ya Safari ya Afrika ya mwaka huu , tusisahau kamwe hadithi ya mwisho ambayo ilisababisha kuzaliwa kwa Afrika Kusini mpya, Afrika Kusini ambayo ilijidhihirisha kupitia nguvu na mshikamano wa Kiafrika.

Katika maisha yake yote ya kisiasa, Mandela alikuwa nguzo ya nguvu ya kidiplomasia, akisaidia kukuza bara linalolenga amani, ustawi na maendeleo. Katika hotuba yake ya mwisho kwa Bunge kama Rais wa Jamhuri, alisema, "Mimi ni zao la Afrika na mtazamo wake wa muda mrefu wa kuzaliwa upya ambao sasa unaweza kufikiwa ili watoto wake wote wacheze juani wakiwa watu-huru katika nchi yao.
Source : Africa's Travel Indaba Tour South Africa 2018
 
THE ESCAPE OF REX NHONGO AND ROBSON MANYIKA TO TANZANIA

View: https://m.youtube.com/watch?v=bN7eR-W6WQc
This series is primarily based on Dr Blessing - Miles Tendi's book titled , THE ARMY AND POLITICS IN ZIMBABWE, MUJURU THE LIBERATION FIGHTER AND KINGMAKER The book is available on.

The Mgagao Declaration (October 1975)​

January 9, 2014
0
The Mgagao Declaration (Oct 1975)

The shortened version of the Mgagao Declaration below must be understood in the context that it was written by young military officers at the main ZANLA training camp in Tanzania at the height of the liberation struggle in 1975. The language is strong and the views are blatant and uninhibited.

But the declaration laid the foundation of two important historical events. It laid the basis for the removal of Rev Ndabaningi Sithole as leader of ZANU. It also laid the foundation for the elevation of Robert Mugabe as the leader of ZANU at a special congress at Chimoio two years later in 1977.

WE hereby express our deepest gratitude and appreciation for the efforts made by O.A.U Liberation Committee in the struggle to liberate Zimbabwe from the clutches of imperialism and fascism.

Without the support of the O.A.U Liberation Committee, the Tanzanian government and FRELIMO, the struggle to liberate Zimbabwe would not have developed to its present state.
We sincerely hope and are fully determined to reward these noble efforts by securing the liberation of Zimbabwe people so as to make our contribution to the African revolution.

In line with our sworn pledge to liberate Zimbabwe we hereby submit the following points for your consideration.

After a careful, deep and analytical study of the current situation in the Zimbabwe Liberation Movement in particular and the Zimbabwe revolution in general, we as the people who have vowed to sacrifice our very lives for the liberation of our fatherland, wish to make our feelings and standpoint unequivocally clear to you in the interest of the liberation of Zimbabwe.

1. We hereby state our unswerving and unequivocal commitment to the liberation of Zimbabwe through an arduous armed struggle.

Events and facts have clearly shown that any other course of action would be tantamount to an open betrayal of the Zimbabwean people.

We therefore strongly, unreservedly, categorically, and totally condemn any moves to continue talks with the Smith regime in whatever form.

We the freedom fighters will do the fighting and nobody under heaven has the power to deny us the right to die four our country.
We vowed to fight for our fatherland and the bloodshed in the struggle to liberate our fatherland is ours and strongly not anybody else’s ......
Source : Taffy Theman


More info :
Dr. Ireen Mahamba
November 7, 2019
 
The journey with Cde Chinodakufa

IN the just ended month of October, we remember the Battle of Mavhonde in 1979.

We also remember the ‘Battle of Mgagao’ — the Mgagao Declaration of October 1975.

In previous accounts, The Patriot has detailed the desperate acts (Détente’) of the Ian Smith and John Vorster regimes to stop the Zimbabwe armed struggle to save themselves from the liberation forces of FRELIMO, ZANLA, ANC-MK and ZIPRA who were menacingly surrounding them.

Thus, we witnessed the failed Unity talks between the Smith regime’s stooges and the leaders of the liberation movement; the connivance between the Smith regime and sell-outs of the Nhari /Badza Rebellion; the horrific murder of Chairman Herbert Chitepo; the arrest of Cde Josiah Magama Tongogara and other leaders of ZANU; the detention of 1 000 ZANLA and ZIPRA freedom fighters; and the murder of 11 ZANLA combatants at Chifombo, Zambia.

The ravages and devastation of these acts of sabotage brought the war to a grinding halt while a dark cloud hung over Zimbabwe.

All combatants could not be at peace; their anguished spirit found voice in their comrades at Mgagao.

One of the comrades who was part of the Mgagao Declaration, who was one of the three commissioned to take the Declaration to the then leader of ZANU, Ndabaningi Sithole, was Comrade Chinodakufa.

Comrade Chinodakufa’s story is drawn from the Zimbabwe Heritage Trust Archives and it was recorded in Shona.

We had spoken to General Mbita, (that the war having ground to a halt in the wake of Détente’), we were going to march home to resume the struggle (all the way from Tanzania), but General Mbita’s response was that we needn’t go that far, we should instead put our case on paper, which would be taken to Mwalimu Nyerere, to Chama Chamapinduzi, and to the Tanzanian People’s Defence Forces.

He would come back to us with the response. We took his advice and all of us members of the General Staff sat down and prepared a document, clearly stating our case.

Among other issues the comrades underlined that Sithole had failed them.

Eleven ZANLA combatants were shot and killed at Mboroma by Zambian authorities but he never came there. When we asked him to attend to the issue, his response was that he had to fly to America where his daughter was sick, she had the flu and a headache. We were shocked, our response was: ‘Your child, one child, whose children are we then?’ That demonstrated to us that he was no longer one of us.
Thus the comrades drafted the Mgagao Declaration. The comrades dismissed the so-called unity leadership of Muzorewa. They also rejected Sithole. The two were doing nothing to propel the armed struggle forward.

The freedom fighters charged that the blood to be shed in the war of liberation was theirs and no one else’s and therefore no-one could hinder them from prosecuting the armed struggle.

They appealed to the Tanzanian Government to assist them to resume the war of liberation. These heroes of Mgagao made the critical difference in a war that had almost been lost; but not in their hearts and souls where the fire of the revolution still burned so fiercely — nothing could stand in their path.

They looked for comrades who were a bit brave, to take the document to Ndabaningi Sithole in Dar-es-Salaam. Comrades Keshu, Akin Mudende and myself were chosen. We left. We slept on the plane and the next morning, we took the document to Sithole. He welcomed us, and we presented him with the document. He read it, before he was through he stopped and looked at us incredulously. ‘So it is you three who brought this document,’ and when he finished reading he said: ‘Are you sure it is you who wrote this document? Why did you write this?’ We are just messengers sent to deliver the document. You see these names on the document, ours included, it is up to all those who wrote the document to respond. He went on to call the police, Chama Cha Mapinduzi and the army who all told him they had the document and everything was legal, above board.


Sithole then declared we would rot in Tanzania. He would not assist us to get to Zimbabwe to continue with the war. We told him we were grown-ups and we would find our way back. We took the response back to the comrades at Mgagao and they were jubilant.

General Mbita then suggested that we select some comrades to go to Mozambique for reconnaissance since the Zambians had accused us of being murderers without a cause. A delegation led by Comrade Nhongo was sent to Mozambique. Comrade Nhongo came back with the news that Comrade Samora Machel would accommodate us in Mozambique. We were overjoyed.


It baffles the mind that some can insist on shedding their blood for their country yet others would sell their country of birth. Some are martyrs where others are traitors.

A delegation consisting of Cdes Paka Chikwaera, Etherton Shungu, Josiah Misihairabwi and myself were then selected to go to Mozambique to organise the resumption of our armed struggle. We boarded a plane on December 4 1975 under the protection of General Mbita, so that we would not be arrested (as had been happening since Comrade Chitepo’s death).

It is amazing that Tanzania gave the highest honour to our armed struggle, providing a plane all the way from Tanzania to Mozambique.
We stopped in Beira where we were given some food. We were under heavy guard the whole time. We then resumed our flight to Maputo, arriving at night. We were taken by Mozambican security to our own quarters above a hotel, an upper room where Camaradas also had their mess. We were under tight security. We spent four days there.

On the 5th day, we were told we would meet with Comrade Samora Machel and the Central Committee. We were given a date. We said we would not be foolish. We organised ourselves in preparation for the meeting. We chose Joshua Misihairabwi to be our leader, Secretary, Paka Chikwaera; Security, Etherton Shungu; and Political Commissar, myself.

Finally we met with Comrade Samora. Comrade Samora Machel was a great man. He gave us courage. MaZimbabhwe mauya, to resume the war! I thank you. He was so happy! I will assist you, he said. If Zimbabwe is not free, we are not free, he emphasised. He was of such political depth. He promised to give us the armaments which would be replaced when our own arrived and he gave us a large sum of money. He provided us with a car and two security personnel.
We left Maputo at eight and got to Chimoio at 10. From there we drove 500 kilometres to Tete. When we got to Tete Camaradas blew the emergency whistle.



The comrades gathered at the parade and the Camaradas announced the news each comrade was dying to hear:
We have brought your comrades. You were not able to get into Zimbabwe but you can now go home to resume the war, prepare!

These comrades had weathered Détente; all the time waiting and hoping to go home, instead of saying zvanakirezvo tombozorora hondo hameno. They showed the true mettle of Zimbabwe, the mettle of a comrade.
 
MAISHA NDANI YA JAMHURI YA RHODESIA


View: https://m.youtube.com/watch?v=DjCjv2_mD-k
Source : Taffy Theman

Februari 28, 1979 .

LONDON - Ziara yangu Rhodesia Ni uzoefu wa kushangaza kwa Mwingereza, ingawa sio ya kusumbua kama kurudi Uingereza.

Rhodesia ilikuwa na maisha kama ya Uingereza miaka 20 au hata 30 iliyopita: Watu wanafanya kazi kwa bidii; mauzo ya nje (export) ni zaidi ya uagizaji kutoka nje (imports) na hivyo kuwa na uwezo hata kulipia vita pia; nchi ya Rhodesia ilifikia hatua ya kiuchumi hadi kuwepo mapinduzi ya viwanda (industrial revolution) , na uzalishaji wa kilimo umepanda kwa asilimia 180 tangu vikwazo vya kiuchumi vya kimataifa vilipoanzishwa mwaka 1965.

Huduma za umma kama vile reli, mashirika ya ndege na posta hufanya kazi kwa ufanisi mkubwa. Watoto wa shule ni wenye nidhamu, adabu na wadadisi. Hakuna mtu anayegoma.
Wala haiwezi kusemwa kuwa Rhodesia imesalia sawa katika kipindi cha miaka 20 iliyopita wakati Uingereza imeingia tu katika uvivu, migomo na migogoro ya kijamii.

Nilipoenda Rhodesia kwa mara ya kwanza, mwaka wa 1964, jumuiya ya wazungu ilikuwa tofauti kabisa na ilivyo sasa. Watu wengi ambao mtu mmoja alikutana nao, huko mjini Salisbury angalau, walikuwa wahamiaji wa hivi majuzi barani Afrika ambao walikuja kwa sababu ya mishahara mikubwa na maisha rahisi na nafasi ya kuwatawala watu weusi.
Kwa ujumla wahamiaji hao wa karibuni walikuwa wasumbufu na wagomvi, wakiwa na chuki ya pekee kwa nchi hiyo tu ya Uingereza walikotoka. Ingawa walijilinganisha na walowezi mapainia wa Rhodesia wazungu , ni wachache sana kati yao waliowaelewa Waafrika au walikuwa wametumia wakati mwingi mashambani kama walowezi mapainia..

Ingawa mnamo 1964 mtu angeweza kwenda kwa siku moja huko Salisbury bila mtu kujaribu kutafuta ugomvi, limekuwa jiji la kufurahisha na la starehe nzuri.

Rhodesia inalinganishwa vyema na nchi mama (Uingereza) hata linapokuja suala la mahusiano ya rangi. Tena, haikuwa hivyo kila wakati.

Baada ya Vita vya Pili vya Dunia, niliambiwa na kijana Mzungu wa Rhodesia, haikuwa kawaida kwa wakulima au hata wakazi wa vitongoji vya Salisbury kuwapiga na kuwanyanyasa watumishi wao wa Kiafrika.

Mnamo mwaka wa 1964 naweza kuwakumbuka Wahuni wazungu wakitumia maneno ya dharau kama "coon" kuelezea Waafrika, hata wakati Waafrika walikuwepo. Ni miezi michache tu tangu Serikali ya Ian D. Smith kukomesha sheria za mwisho za ubaguzi kuhusu shule, makazi ya mijini, baa, hoteli na kadhalika.

Lakini sasa Rhodesia, jamii ya ustaarabu wa Magharibi, inafurahia mahusiano bora zaidi ya rangi kuliko nchi nyingi za Afrika na hata baadhi ya nchi za nje, hasa Uingereza. Mengi ya uboreshaji huu mkubwa ni kutokana na ukweli kwamba wazungu na weusi sasa wanatumikia pamoja kwa muda mrefu wa mwaka katika jeshi na polisi, wakishiriki shida na hatari. Wakulima wanategemea, kiuhalisia, kwa maisha yao, juu ya nia njema ya wafanyakazi na watumishi wao Waafrika kuwaonya juu ya vita vya msituni_ Weupe wa mjini wanaotaka kukaa Rhodesia wanajua kwamba lazima wafanye urafiki na Waafrika hata ikiwa ni kwa sababu za maslahi binafsi tu. Jamii hizi mbili bado hazichanganyiki sana kijamii nyumbani, lakini uhusiano wa kawaida au wa kufanya kazi ni wa kirafiki.

Kuna tofauti kubwa ya hisia kati ya Salisbury ya Rhodesia na Johannesburg, Afrika Kusini, ambapo wazungu hutazamwa na watu weusi wenye chuki isiyojificha. Urafiki wa jumla wa WaRhodesia weusi unaonyeshwa na ukweli kwamba licha ya vita Salisbury na Bulayao karibu hawana uhalifu wa vurugu.

Unaweza kutembea barabarani usiku kama vile haungethubutu kufanya huko Johannesburg, Lusaka, Nairobi, sehemu za New York au hata sehemu za London.

Serikali ya kifalme ya Uingereza inapinga utisho wake wa Rhodesia ya "kibaguzi" wa rangi, hata kufikia kiwango cha kutoa silaha kwa kuwatia moyo waasi; bado jumuiya ya watu weusi ya Rhodesia, kwa vyovyote vile huko Salisbury na Bulayao, inaonekana kuridhika zaidi kuliko Wahindi wa Magharibi wanaoishi London Kusini au Birmingham. Ingawa mtu hatakiwi kusema hivyo katika gazeti la Uingereza, ghetto za kutisha za India Magharibi sasa zinaundwa na shule zinazozalisha watu wenye hasira na wasiojua kusoma na kuandika, wengi wanaoishi kwa malipo ya watu wasio na ajira na pia uhalifu.

Huenda ikawa ni kosa la kunyimwa kwao kijamii kwamba vijana wengi wa India Magharibi.ni wanyang'anyi; inaweza kuwa sio haki kusema mengi kwenye magazeti; ukweli unabaki pale pale kwamba Waingereza wengi weupe wamekua wakiogopa na kutopenda.

Source : The New York Times
 
JAMHURI YA RHODESIA na mbinyo wa DETENTE neno la kiFaransa lenye maana ya maridhiano

Serikali ilikataliwa kutambuliwa na ulimwengu isipokuwa South Africa ya makaburu na Portugal ya uongozi wa kidiktekta


View: https://m.youtube.com/watch?v=wxcRNkhdRS8
Simulizi za kusisimua na mikono mingi ya mataifa ya mstari wa mbele (SADC- frontline states) chini ya Nyerere, Kaunda, Samora, Neto na jumuiya ya kimataifa kuleta mabadiliko ya nchi ya Jamhuri ya Rhodesia iliyokuwa chini ya utawala wa kikundi cha wachache kikiwazuia raia wengi kushirikishwa katika maamuzi ya taifa lao ..
Source : Taffy Theman

Serikali ya Rhodesia​

Jamhuri ya Rhodesia, ilianzishwa rasmi kutoka mwaka 1970, ni nchi ya Kusini mwa Afrika ambayo ilianzishwa mwaka 1965.

Rhodesia ilikuwa koloni la Uingereza na kutambulika kwa jina la Rhodesia ya Kusini, ambayo ilikuwa inajitawala tangu kupata serikali inayowajibika mwaka 1923.

Taifa lisilo na bandari, Rhodesia imepakana na Afrika Kusini kuelekea kusini magharibi, Zambia (ikitambulika Rhodesia ya Kaskazini kabla ya uhuru ) upande wa kusini magharibi huku mashariki ikipakana na Mozambique koloni la Portugal.

Miji mikubwa ya Rhodesia ni Salisbury na Bulawayo. Kuanzia mwaka wa 1965 hadi 1978, Rhodesia ilikuwa mojawapo ya mataifa mawili huru katika bara la Afrika yaliyokuwa yakitawaliwa na wazungu wachache wenye asili na utamaduni wa Ulaya, nyingine ikiwa Afrika Kusini.

Kabla ya 1970, Bunge la Rhodesia la unicameral lilikuwa na watu weupe, na idadi ndogo ya viti vilivyotengwa kwa wawakilishi weusi kutoka kundi la machifu wasomi .

Kufuatia tamko la Rhodesia kuwa jamhuri mnamo 1970, nafasi hii ilibadilishwa na Bunge la Rhodesia kuwa na sehemu mbili, na Baraza la Bunge na baraza la Seneti.

Rhodesia ilizingatia mfumo wa utawala wa kiserikali wa kiingereza (Westminster) uliorithiwa kutoka Uingereza, na Rais wa Rhodesia akikaimu kama mkuu wa serikali, wakati Waziri Mkuu aliongoza Baraza la Mawaziri la Rhodesia kama mkuu wa serikali.

Mwafrika wa kwanza kuwa waziri mkuu wa Rhodesia-Zimbabwe alikuwa mwanasiasa mwenye mvuto na hotuba za ushawishi Askofu Abel Muzorewa aliyechukua kijiti kutoka kwa waziri mkuu Ian Smith.

Baada ya uhuru uliopatikana kutokana na mazungumzo ya Lancaster House jijini London Uingereza ili kumaliza mapigano ya kumaliza utawala wa wachache, Robert Gabriel Mugabe akawa waziri mkuu wa pili mwafrika wa nchi hii ya Zimbabwe-Rhodesia.


View: https://m.youtube.com/watch?v=cuLza8NyLn0
 
TANZANIA ILIPOKUWA MAKAO MAKUU YA VYAMA VYA UKOMBOZI NA CHANGAMOTO ZAKE

15 September 2025

PLO Lumumba : Nyerere's role in supporting liberation movements across Africa

View: https://m.youtube.com/watch?v=Z-KNIXCBeXs
Julius Kambarage Nyerere was a Tanzanian politician, anti-colonial activist, and political theorist. He governed Tanganyika as prime minister from 1961 to 1962 and then as president from 1962 to 1964, after which he led its successor state, Tanzania, as president from 1964 to 1985.

Nyerere was not just a political leader but a moral compass whose ideals continue to shape the future of Tanzania and inspire the continent.

His role in supporting liberation movements across Africa and his advocacy for a united continent cemented his place as a global statesman.
 
30 September 2025

Kongamano la Kwanza la Dkt. Salim Ahmed Salim, lililoandaliwa na Kituo cha Uhusiano wa Kimataifa cha Dkt. Salim Ahmed Salim (Chuo cha Diplomasia),

View: https://m.youtube.com/watch?v=y5xN6W1aSEw
Mtoa mada mkuu katika mhadhara huo jaji Joseph Sinde Warioba kuhusu mchango wa Tanzania katika diplomasia ya kusaka uhuru na kuondoa ubaguzi

:Imeelezwa Waziri Mkuu na Makamu wa Kwanza wa Rais mstaafu Balozi Dkt. Salim Ahmed Salim amekuwa msingi na chachu ya maboresho makubwa yaliyofanyika kwenye sera ya mambo nje nchini, na kwamba kupitia yeye Tanzania imetengeneza msingi imara wa wigo wa kidiplomasia Duniani.

Hayo yamezungumzwa leo, Jumanne Septemba 30.2025 na Kaimu Katibu Mkuu wa Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Afrika Mashariki Balozi Said Shaib Mussa wakati akifungua Kongamano la Kwanza la Dkt. Salim Ahmed Salim, lililoandaliwa na Kituo cha Uhusiano wa Kimataifa cha Dkt. Salim Ahmed Salim (Chuo cha Diplomasia), lililofanyika kwenye ukumbi wa Kilimanjaro, Makao makuu ya CRDB Bank, jijini Dar es Salaam.

Mtoa mada mkuu wa kongamano hilo, Waziri Mkuu na Makamu wa Kwanza wa Rais mstaafu Jaji Joseph Sinde Warioba amemtaja Balozi Dkt. Salim Ahmed Salim kuwa ni mzalendo wa kweli kwa Taifa lake, na kwamba katika uongozi wake alikuwa mstari wa mbele kuhakikisha anaifahamu vyema Tanzania na matatizo ya Watanzania ili kuyatafutia majawabu

Katika maelezo yake Jaji Warioba amesema sifa iliyonayo Tanzania kwenye jumuiya ya kimataifa inaenda sambamba na msingi mkubwa uliowekwa na Mwanadiplomasia huyo mbobevu aliyejizolea sifa sio tu hapa nchini, bali Afrika na Duniani kwa ujumla wake.

Balozi (mstf) Modest Jonathan Mero aliyewahi kuiwakilisha Tanzania Umoja wa Mataifa (New York, Vienna, Geneva), ambaye alikuwa mtoa mada wa pili kwenye kongamano hilo amesema Umoja wa Mataifa (UN) unamtambua Balozi Dkt. Salim Ahmed Salim kama mtetezi wa maslahi ya nchi nyingine pale inapobidi licha ya kwamba alikuwa anaiwakilisha Tanzania
Source : Jambo TV
 
Back
Top Bottom