Mkuu, hoja yako ni ya msingi sana na inatafakarisha wengi. Ni kweli kabisa kwamba baada ya kifo cha JPM nchi ilipata unafuu wa kisiasa na kiuchumi, na falsafa ya 4R ya Rais Samia Suluhu Hassan (Reconciliation, Resilience, Reforms, and Rebuilding) ilileta matumaini mapya ya mabadiliko ya kimfumo nchini.
Swali la msingi ni: Kumetokea nini katikati ya safari hadi mwelekeo uonekane kubadilika?
Uchambuzi wa kina wa masuala ya kisiasa unaonesha kuwa kinachotokea si jambo la bahati mbaya. Haya ni matokeo ya kile kinachoitwa "Siasa za Kujilinda" (Political Survival) na nguvu ya mfumo wa chama dola kujihami. Tunaweza kugawanya muktadha huu katika mambo makuu manne (4):
1. Hofu ya Uchaguzi na Kasi ya Upinzani
Wakati Rais Samia anaingia madarakani mwaka 2021, alionyesha nia ya dhati ya kufungua uwanja wa kisiasa (political space). Aliruhusu mikutano ya hadhara na kuweka mazingira ya maridhiano na vyama vya upinzani. Lengo lilikuwa ni kuiponesha nchi. Hata hivyo, kadiri mlolongo wa chaguzi (Chaguzi za Serikali za Mitaa na Uchaguzi Mkuu wa 2025) ulivyokaribia, maslahi ya kubaki madarakani yalichukua mkondo wake. Kasi na nguvu kubwa iliyoonyeshwa na upinzani (hasa CHADEMA) kwenye mikutano ya hadhara ilitishia ustawi wa chama tawala. Ili kulinda ushindi na mamlaka ya dola, mfumo ulilazimika kurudi kwenye mbinu zake za asili za kudhibiti upinzani.
2. Mapambano ya Makundi Ndani ya CCM (Internal Factions)
Rais Samia aliingia madarakani kwa mujibu wa Katiba na si kwa kupigiwa kura moja kwa moja na wananchi kama mgombea urais. Hali hii ilimfanya akumbane na changamoto ya uhalali (legitimacy) kutoka kwa makundi yenye nguvu ndani ya CCM, hususan wale wenye msimamo mkali wa zama zilizopita (Magufulists). Ili kudhibitisha kuwa yeye ni kiongozi madhubuti anayeweza kukilinda chama kisipoteze dola, alilazimika kuwaridhisha wahafidhina hao. Mabadiliko ya safu za uongozi na kurudishwa kwa makada wenye misimamo mikali serikalini kulilenga kuimarisha udhibiti wake ndani ya chama.
3. Shinikizo la Mikataba ya Kimkakati na Ukosoaji wa Kijamii
Ujio wa miradi na mikataba mikubwa ya kiuchumi—kama ule wa uwekezaji wa bandari kupitia DP World—ulileta mtikiso mkubwa wa kisiasa. Uhuru wa kujieleza aliouleta mwanzoni uliwapa nguvu wanaharakati, viongozi wa dini, na wanasiasa kuikosoa serikali waziwazi. Serikali ilipoona kuwa ukosoaji huo unahatarisha miradi ya kimkakati na taswira ya utawala wake, iliamua kuchukua hatua za kimabavu, ikiwa ni pamoja na kuzuia maandamano na kuwakamata wakosoaji ili kurejesha udhibiti.
4. Ulaghai wa Kisiasa na "Political Hangover" ya Wananchi
Kipengele hiki kinaibua mtazamo mwingine mchungu lakini wa kimkakati zaidi. Inawezekana kabisa kwamba tabia na mfumo wa Rais Samia haujawahi kubadilika, bali wananchi ndio waliokuwa kwenye "hangover" ya kisiasa na kudanganyika kirahisi (fooled). Wakati akiwa Makamu wa Rais, alilazimika kucheza nafasi yake kwa unyenyekevu na upole kutokana na ukali wa utawala wa awamu ya tano. Hali hiyo iliwajenga wananchi kuamini kuwa yeye ni kiongozi wa kijamii na kidemokrasia (soft leader).
Hata hivyo, baada ya kushika hatamu kamili za ukamilifu wa mamlaka ya urais, sura yake halisi na asili ya chama dola imefichuka. Tulipokaushwa kiu kwa muda mrefu, kila hatua ndogo ya uhuru tuliona kama mapinduzi makubwa, tukasahau kuwa misingi ya sheria zetu, Katiba yetu, na vyombo vyetu vya usalama bado vimeundwa kulinda dola na si kukuza demokrasia ya ushindani.
Hitimisho:
Mabadiliko tunayoshuhudia sasa si kwamba Rais "amepoteza nia njema," bali ni kwamba uhalisia wa kulinda kiti cha Urais na kulinda chama dola (CCM) umeshinda nadharia na falsafa za 4R. Ni dhihirisho kuwa huwezi kupanda mbegu ya demokrasia ya kweli kwenye udongo wa kimfumo unaotaka ushindi wa asilimia 100 kwa gharama yoyote.