Mahakama: CAG hawezi kuondolewa Madarakani kwa Utashi wa Kisiasa au Ukomo wa Muda wa Bunge

Mahakama: CAG hawezi kuondolewa Madarakani kwa Utashi wa Kisiasa au Ukomo wa Muda wa Bunge

CAG haondolewi hivyo, mtu cheo chake mpaka kwenye katiba yumo usidhani mchezo.
Sasa Magufuli alimuondoaje? Au hicho cheo kimeingia leo kwenye katiba?

Samia akitaka kumuondoa Kicheere,anamtoa hata leo.

Kwa sasa kuna wazanzibar wanateuliwa kwenye wizara zisizo za muungano huku Tanganyika na hakuna mnachofanya itakuwa hilo?

Assad mwenyewe hakuenda mahakamani mpaka Magu alipofariki.
 
Mtu yoyote timamu anajua CAG aliondolewa ofisini kwa ubabe hata kwenye podcast moja mwaka jana alikuja kuthibitisha.

Magufuli alikua na narcissist traits .
 
Siasa wanaondoa uanachama! Sasa CAG unaondoa uanachama upi? Siyo kwamba hawezi kuondolewa ila kwa mchakato.
Mchakato bongo!!

Mtafute Prof Safari akuhadithie alifukuzwaje kazi pale chuo cha diplomasia kisa uswahiba na Prof Lipumba enzi za Mkapa!

Pamoja na taaluma yake ya sheria hakupata hata stahiki zake na alifukuzwa kihuni tu bila utaratibu kufuatwa.
 
Machawa wa CCM .makamo rais anaondolewa hivi. Anaondolewa na bunge na syo chama .kama mlivyo fanya.
Hatua ya 1: (Azimio la Wajumbe)

Hoja ya kumuondoa Makamu wa Rais lazima itolewe kwa njia ya taarifa iliyosainiwa na siyo chini ya ushirikiano wa moja ya tatu (1/3) ya Wabunge wote.

Taarifa hii inawasilishwa kwa Spika wa Bunge siku 14 kabla ya siku inayokusudiwa kuwasilishwa Bungeni.

Hatua ya 2: Kuwasilisha na Kupiga Kura ya Kuunda Kamati

Spika akiipokea hoja hiyo, ataiwasilisha Bungeni.

Bunge litajadili na kupiga kura. Hoja hiyo lazima iungwe mkono na siyo chini ya thuluthi mbili (2/3) ya Wabunge wote ili kuunda Kamati Maalum ya Uchunguzi.

Hatua ya 3: Uchunguzi na Haki ya Kujitetea

Bunge litaunda Kamati Maalum ya Uchunguzi itakayochunguza tuhuma hizo.

Wakati wa uchunguzi, Makamu wa Rais anayo haki kamili ya kufika mbele ya Kamati hiyo binafsi au akiwa na mwakilishi wa kisheria (advocate) ili kujitetea na kujibu tuhuma zote.

Hatua ya 4: Ripoti ya Kamati na Uamuzi wa Mwisho

Kamati Maalum ikiwasilisha ripoti yake Bungeni na ikithibitisha kuwa tuhuma hizo zina msingi:

Bunge litajadili ripoti hiyo na kupiga kura ya mwisho.

Ikipigiwa kura ya ndiyo na siyo chini ya thuluthi mbili (2/3) ya Wabunge wote, Makamu wa Rais atakuwa amezuliwa na ataacha mara moja kushika kiti cha Makamu wa Rais.

Utaratibu wa kumwondoa Spika

1. Wasilisho la Taarifa: Mbunge huwasilisha taarifa ya maandishi yenye sababu kwa Katibu wa Bunge.
2. Kujitetea: Spika anayeondolewa anapewa nafasi ya kujitetea mbele ya Bunge.
3. Upigaji Kura: Kura ya siri hupigwa bungeni.
4. Uamuzi: Spika anaondolewa tu ikiwa theluthi mbili (2/3) ya wabunge wote watapiga kura ya kuunga mkono hoja hiyo.

Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG . Kwa mujibu wa Ibara ya 144 ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Rais hawezi tu kumfuta kazi CAG kama watumishi wengine wa umma.
CAG anaweza tu kuondolewa madarakani kwa sababu mbili kuu: kushindwa kutekeleza majukumu yake (kwa sababu ya ugonjwa wa mwili au akili) au mwenendo mbaya (misbehaviour).
Hatua za kisheria zinazopaswa kufuatwa ili kumwondoa CAG madarakani ni zifuatazo:

1. Nia ya Kutaka Kumwondoa na Kuundwa kwa Kamati ya Uchunguzi (Tribunal)

Ikiwa kuna madai au sababu za msingi za kumwondoa CAG, Rais hana mamlaka ya kumfuta kazi moja kwa moja. Badala yake, Rais anapaswa kuunda Kamati Maalum ya Uchunguzi.
Kamati hii lazima iwe na wajumbe wasiopungua watatu, na sifa zao ni:
• Mwenyekiti na angalau nusu ya wajumbe lazima wawe watu ambao ni Majaji wa Mahakama Kuu au Mahakama ya Rufani (iwe wa Tanzania au nchi yoyote ya Jumuiya ya Madola), au watu wenye sifa za kuteuliwa kuwa Majaji.

2. Kusimamishwa Kazi kwa Muda

Baada ya Kamati hiyo kuundwa, Rais anayo mamlaka ya kumsimamisha kazi CAG kwa muda ili kupisha uchunguzi kufanyika. Hata hivyo, uamuzi huu wa kumsimamisha kazi unaweza kufutwa wakati wowote na Rais kabla ya kamati kutoa ripoti yake.

3. Uchunguzi na Haki ya Kusikilizwa

Kamati iliyoundwa itachunguza kwa kina mashitaka au madai yanayomkabili CAG. Wakati wa mchakato huu, CAG anayo haki ya kisheria ya kupewa nafasi ya kujitetea dhidi ya tuhuma hizo mbele ya kamati.

4. Ripoti na Mapendekezo kwa Rais

Baada ya kukamilisha uchunguzi, kamati itawasilisha ripoti ya ukweli wa mambo na kutoa mapendekezo yake kwa Rais kuhusu iwapo CAG aondolewe madarakani au la.

5. Uamuzi wa Mwisho wa Rais

• Ikiwa kamati itapendekeza kuwa CAG asiondolewe, Rais hawezi kumwondoa na atarejea kazini.
• Ikiwa kamati itajiridhisha na kupendekeza kuwa CAG aondolewe madarakani kwa sababu za ugonjwa au mwenendo mbaya, hapo ndipo Rais anakuwa na mamlaka ya kumwondoa rasmi ofisini.
(Kumbuka: Njia nyingine ya kawaida ya CAG kuondoka ofisini kabla ya muda wake wa kustaafu kisheria ukiwadia ni kwa yeye mwenyewe kuchagua kujiuzulu kwa kuwasilisha barua ya maandishi kwa Rais).


Sasa CCM hizi hatua mnazifuata ?
Tuwe wakweli. Kuna siku tutaamka rais hayupo madarakani na mambo ni simple tuu.yang macho
 
Machawa wa CCM .makamo rais anaondolewa hivi. Anaondolewa na bunge na syo chama .kama mlivyo fanya.
Hatua ya 1: (Azimio la Wajumbe)

Hoja ya kumuondoa Makamu wa Rais lazima itolewe kwa njia ya taarifa iliyosainiwa na siyo chini ya ushirikiano wa moja ya tatu (1/3) ya Wabunge wote.

Taarifa hii inawasilishwa kwa Spika wa Bunge siku 14 kabla ya siku inayokusudiwa kuwasilishwa Bungeni.

Hatua ya 2: Kuwasilisha na Kupiga Kura ya Kuunda Kamati

Spika akiipokea hoja hiyo, ataiwasilisha Bungeni.

Bunge litajadili na kupiga kura. Hoja hiyo lazima iungwe mkono na siyo chini ya thuluthi mbili (2/3) ya Wabunge wote ili kuunda Kamati Maalum ya Uchunguzi.

Hatua ya 3: Uchunguzi na Haki ya Kujitetea

Bunge litaunda Kamati Maalum ya Uchunguzi itakayochunguza tuhuma hizo.

Wakati wa uchunguzi, Makamu wa Rais anayo haki kamili ya kufika mbele ya Kamati hiyo binafsi au akiwa na mwakilishi wa kisheria (advocate) ili kujitetea na kujibu tuhuma zote.

Hatua ya 4: Ripoti ya Kamati na Uamuzi wa Mwisho

Kamati Maalum ikiwasilisha ripoti yake Bungeni na ikithibitisha kuwa tuhuma hizo zina msingi:

Bunge litajadili ripoti hiyo na kupiga kura ya mwisho.

Ikipigiwa kura ya ndiyo na siyo chini ya thuluthi mbili (2/3) ya Wabunge wote, Makamu wa Rais atakuwa amezuliwa na ataacha mara moja kushika kiti cha Makamu wa Rais.

Utaratibu wa kumwondoa Spika

1. Wasilisho la Taarifa: Mbunge huwasilisha taarifa ya maandishi yenye sababu kwa Katibu wa Bunge.
2. Kujitetea: Spika anayeondolewa anapewa nafasi ya kujitetea mbele ya Bunge.
3. Upigaji Kura: Kura ya siri hupigwa bungeni.
4. Uamuzi: Spika anaondolewa tu ikiwa theluthi mbili (2/3) ya wabunge wote watapiga kura ya kuunga mkono hoja hiyo.
Je, ungependa kupata ufafanuzi zaidi
? Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG kwa Tanzania amelindwa vikali kisheria ili kulinda uhuru wa ofisi yake. Kwa mujibu wa Ibara ya 144 ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Rais hawezi tu kumfuta kazi CAG kama watumishi wengine wa umma.
CAG anaweza tu kuondolewa madarakani kwa sababu mbili kuu: kushindwa kutekeleza majukumu yake (kwa sababu ya ugonjwa wa mwili au akili) au mwenendo mbaya (misbehaviour).
Hatua za kisheria zinazopaswa kufuatwa ili kumwondoa CAG madarakani ni zifuatazo:

1. Nia ya Kutaka Kumwondoa na Kuundwa kwa Kamati ya Uchunguzi (Tribunal)

Ikiwa kuna madai au sababu za msingi za kumwondoa CAG, Rais hana mamlaka ya kumfuta kazi moja kwa moja. Badala yake, Rais anapaswa kuunda Kamati Maalum ya Uchunguzi.
Kamati hii lazima iwe na wajumbe wasiopungua watatu, na sifa zao ni:
• Mwenyekiti na angalau nusu ya wajumbe lazima wawe watu ambao ni Majaji wa Mahakama Kuu au Mahakama ya Rufani (iwe wa Tanzania au nchi yoyote ya Jumuiya ya Madola), au watu wenye sifa za kuteuliwa kuwa Majaji.

2. Kusimamishwa Kazi kwa Muda

Baada ya Kamati hiyo kuundwa, Rais anayo mamlaka ya kumsimamisha kazi CAG kwa muda ili kupisha uchunguzi kufanyika. Hata hivyo, uamuzi huu wa kumsimamisha kazi unaweza kufutwa wakati wowote na Rais kabla ya kamati kutoa ripoti yake.

3. Uchunguzi na Haki ya Kusikilizwa

Kamati iliyoundwa itachunguza kwa kina mashitaka au madai yanayomkabili CAG. Wakati wa mchakato huu, CAG anayo haki ya kisheria ya kupewa nafasi ya kujitetea dhidi ya tuhuma hizo mbele ya kamati.

4. Ripoti na Mapendekezo kwa Rais

Baada ya kukamilisha uchunguzi, kamati itawasilisha ripoti ya ukweli wa mambo na kutoa mapendekezo yake kwa Rais kuhusu iwapo CAG aondolewe madarakani au la.

5. Uamuzi wa Mwisho wa Rais

• Ikiwa kamati itapendekeza kuwa CAG asiondolewe, Rais hawezi kumwondoa na atarejea kazini.
• Ikiwa kamati itajiridhisha na kupendekeza kuwa CAG aondolewe madarakani kwa sababu za ugonjwa au mwenendo mbaya, hapo ndipo Rais anakuwa na mamlaka ya kumwondoa rasmi ofisini.
(Kumbuka: Njia nyingine ya kawaida ya CAG kuondoka ofisini kabla ya muda wake wa kustaafu kisheria ukiwadia ni kwa yeye mwenyewe kuchagua kujiuzulu kwa kuwasilisha barua ya maandishi kwa Rais).


Sasa CCM hizi hatua mnazifuata ?
Tuwe wakweli. Kuna siku tutaamka rais hayupo madarakani na mambo ni simple tuu.yang macho
Bora uwaambie hawa machawa, hawana wanalolijua, wao chochote/lolote sawa kwao unless wanapewa buku 8 na bundle, walaa hizo sio shida zao.
Wapuuzi wakubwa hawa.
 
Mahakama ya Rufani ya Tanzania imetoa uamuzi wa kihistoria unaoweka msingi imara wa ulinzi wa taasisi huru za kikatiba nchini, ikisisitiza kuwa Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) ana ulinzi kamili wa ajira yake na hawezi kuondolewa madarakani kwa kutumia sheria za kawaida za Bunge au matakwa ya muhula wa miaka mitano.

Desemba hii na katika mwendelezo wa mashauri ya kikatiba yaliyovuta hisia za wengi, Mahakama imebainisha wazi kuwa nafasi ya CAG si ajira ya kawaida ya mkataba au nafasi inayotegemea utashi wa mhimili wa utendaji, bali ni muhimili mkuu wa kikatiba wa kulinda rasilimali za umma unaopaswa kulindwa dhidi ya kuingiliwa na wanasiasa.

Mfumo wa Kikatiba na Mtego wa Sheria ya Ukaguzi (PAA)

Chanzo cha mgogoro huu wa kisheria kilianzia kwenye Kifungu cha 6(1) cha Sheria ya Ukaguzi wa Umma (Public Audit Act - PAA) ya mwaka 2008, ambacho kiliweka ukomo wa muhula wa miaka mitano kwa CAG, ukiwa na fursa ya kuongezwa mara moja pekee.

Kifungu hiki ndicho kilichotumiwa na Mamlaka ya Uteuzi kumwondoa aliyekuwa CAG, Profesa Mussa Juma Assad, mnamo Novemba 2019 kwa maelezo kuwa muhula wake wa miaka mitano ulikuwa umeisha, licha ya kwamba alikuwa bado hajafikisha umri wa kustaafu kwa mujibu wa Katiba.

Soma pia >>> Prof. Assad: Kesi yangu ya kutenguliwa iko Mahakama ya Rufani, Mwaka wa Sita haisikilizwi

Katika uchambuzi wa Mahakama, ilibainika wazi kuwa Ibara ya 144(1) ya Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania inaeleza kwa uwazi kabisa kuwa ukomo wa CAG madarakani unatokana na umri wa kustaafu (miaka 60 au miaka 65 kama ilivyowekwa na sheria za kazi) na si kwa vigezo vya kuhesabu miaka ya muhula (term limit).

Mahakama ilieleza kuwa Bunge lilivuka mipaka yake ya kikatiba pale lilipotunga Kifungu cha 6(1) cha PAA kwa kuongeza sharti la muhula wa miaka mitano. Katiba ililipa Bunge mamlaka ya kubainisha umri wa kustaafu pekee, na si kuvumbua mfumo mpya wa ukomo wa muda unaoweka rehani usalama wa ajira ya CAG.

Kwanini Kuondolewa kwa Prof. Assad Kulikuwa Batili?

Katiba ya Tanzania imeundwa kwa namna inayompa CAG ulinzi wa hali ya juu wa kiofisi (security of tenure), unaofanana na ule wanaopewa Majaji wa Mahakama Kuu na Mahakama ya Rufani. Ibara ya 144 ya Katiba inabainisha kuwa CAG anaweza kuondolewa madarakani kabla ya umri wa kustaafu kwa sababu mbili kuu pekee:
  1. Kushindwa kutekeleza majukumu yake kwa sababu ya ugonjwa au sababu nyinginezo.
  2. Utovu wa nidhamu au ukiukaji wa maadili ya viongozi wa umma.
Hata hivyo, kuondolewa huko hwezi kufanyika kwa tamko la Rais au utashi wa kisiasa, bali lazima kufuate mchakato huru wa uchunguzi unaofanywa na Tume Maalum (Tribunal) iliyoundwa kisheria, kisha kutoa mapendekezo.

Kwa kuwa Prof. Assad hakuondolewa kwa mchakato wa Tume wala hakuwa amefikisha umri wa kustaafu, Mahakama ilihitimisha kuwa kuondolewa kwake kwa kigezo cha "kuisha kwa mkataba wa miaka mitano" kulikiuka Katiba moja kwa moja na kulikuwa batili tangu mwanzo.

Mfarakano wa Kisheria: Kwanini Assad Hakurejeshwa na Kichere Kubaki Ofisini?

Eneo lililozua mjadala mkubwa miongoni mwa wananchi na wanasheria ni sababu zilizofanya Mahakama isiamuru Prof. Assad arejee ofisini au kutengua uteuzi wa CAG wa sasa, Bw. Charles Kichere.

Mahakama ilifafanua changamoto hiyo kupitia misingi miwili kuu ya kisheria:
  1. Uhalali wa Uteuzi wa CAG wa Sasa: Licha ya kuwa kuondolewa kwa Prof. Assad kulikuwa batili, uteuzi wa Bw. Charles Kichere ulifanyika chini ya Kifungu cha 4 cha Sheria ya Ukaguzi wa Umma (PAA)—kifungu ambacho hakijawahi kutangazwa kuwa ni kinyume cha Katiba. Kisheria, hatua iliyochukuliwa chini ya sheria inayotambulika wakati huo inabaki kuwa halali, na ubatili wa kifungu cha ukomo wa miaka mitano hauharibu moja kwa moja kifungu cha uteuzi.
  2. Kuepuka Mkwamo wa Kikatiba (Dual Incumbency): Mahakama ilibainisha kuwa kuamuru Prof. Assad arejeshwe madarakani wakati kuna CAG mwingine aliyetawazwa kisheria kungetengeneza mgogoro mkubwa wa kikatiba wa kuwa na wakuu wawili wanaotambulika kwenye taasisi moja ya ukaguzi.
  3. Nafasi ya CAG si Ajira Binafsi ya Fidia: Mahakama ilisisitiza kuwa kesi za kikatiba hazilengi kufidia maslahi binafsi ya mtu aliyepatwa na madhara ya kiofisi (kama vile kudai kurejeshwa kazini au kulipwa fidia ya ajira), bali zinalenga kutoa tafsiri ya kisheria na kulinda Katiba kwa maslahi ya umma mzima.
Hukumu hii inaacha alama kubwa katika Mfumo wa Sheria na Utawala Bora nchini Tanzania kwa mambo makuu yafuatayo:
  • Kuimarika kwa Utawala wa Sheria (Supremacy of the Constitution): Imetuma ujumbe mzito kwa Bunge na Muhimili wa Utendaji kuwa sheria yoyote itakayotungwa chini ya Katiba haitakuwa na nguvu kama inamnyima kiongozi wa kikatiba hifadhi ya ajira yake iliyowekwa na Katiba Mama.
  • Uhuru wa Taasisi ya CAG: Hakuna CAG wa sasa au wa baadaye atakayefanya kazi kwa hofu ya kufukuzwa au kuondolewa pindi muhula wa miaka mitano unapotimia, maana sheria hiyo sasa ni mti mkavu. CAG ana uhuru wa kukagua na kutoa ripoti bila kuogopa kukatishwa tamaa na shinikizo za kisiasa.
  • Ulinzi wa Rasilimali za Umma: Ili kuisimamia Serikali ipasavyo, CAG anahitaji ulinzi usiotikisika. Maamuzi haya yanamrejeshea CAG utulivu wa kufanya kazi kwa mujibu wa taaluma na kanuni za kimataifa (kama Azimio la Lima na Mexico kuhusu uhuru wa taasisi za ukaguzi).
Licha ya kuwa Prof. Mussa Assad hakurejea kwenye kiti cha CAG, ushindi wa kesi hii ni wa wananchi na Katiba ya nchi. Mahakama imeweka mpaka ulio wazi: Wadhifa wa CAG si nafasi ya kisiasa, na hakuna mtawala anayeweza kumwondoa njiani nje ya utaratibu uliowekwa na Katiba.
Awamu ya 5 na 6 ni bahati mbaya kwa watanzania.
 
Nchi shithole kama Tanzania zinazoongozwa na mazafakazaz wasiofuata katiba na sheria hakuna cha CAG wala mahakama wala takataka gani , yoyote anafukuzwa na hamna cha kufanya . Kwani Tanzania ina mahakama? , kama Tanzania ingekuwa na utawala wa sheria na katiba tusingeona huu ushenzi wa Samia na takataka zake kama ilivyo sasa
 
CAG, kama ilivyo kwa "Majaji wa Mahakama Kuu, au Mahakama ya Rufani...." Kikatiba hawawezi kuondolewa kwenye nafasi zao kwa utashi wa kisiasa au sheria potofu zilizotungwa na Bunge.

Sasa tuwakumbushe hawa Majaji wa Kesi ya Tundu Lissu, watende haki bila ya hofu ya ajira zao.
Majaji wa Mahakama kuu bado wana mchongo wa kusikilizia ukiacha usalama wa nafasi zao..

KUTEULIWA KUA MAJAJI WA MAHAKAMA YA RUFAA...

Majaji wa Mahakama ya Rufaa wao hawana cha kupoteza,labda awe na tamaa ya kutaka kuteuliwa kwenye vitume na labaa kama ana ndoto ya kuja kuingizwa kwenye siasa.
 
Naona mahakama zipo kwenye script nzito za kujitengenezea mazingira zionekane zinatenda haki kuelekea hukumu ya TAL
 
Majaji wa Mahakama kuu bado wana mchongo wa kusikilizia ukiacha usalama wa nafasi zao..

KUTEULIWA KUA MAJAJI WA MAHAKAMA YA RUFAA...

Majaji wa Mahakama ya Rufaa wao hawana cha kupoteza,labda awe na tamaa ya kutaka kuteuliwa kwenye vitume na labaa kama ana ndoto ya kuja kuingizwa kwenye siasa.

Kwenye ule mdahalo wa Odemba , Khalifa alimueleza chawa Balile kwamba rais ana mamlaka ya kumtoa jaji kwenye mahakama na kumpangia majukumu mengine kwa matakwa yake , hivyo kiuhalisia rais anaweza kumteua jaji na kumuondoa nafasi yake bila moja kwa moja kumvua ujaji maana kuna mchakato wa kuvuliwa ujaji.

Kwa Kenya rais hateui majaji , majaji wanaomba nafasi , wanafanyiwa usaili wa wazi baadae hupelekwa kamati ya kijaji kuchujwa tena ndio huthibitishwa.

Kwa mlolongo huo jaji hawezi kuwa mtumishi wa rais wala kutegemea huruma zake kwa kuvunja katiba ili kumfurahisha mteule.
 
Spika? Makamu wa Rais? Havipo kwenye Katiba? Kwanza ulishaambiwa Katiba ni kijitabu tu.

Usijisahaulishe hapa.
Hao uliwaowataja wanaweza kuondolewa madarakani kwa kufutwa uanachama wa chama cha siasa licha ya kutajwa kwenye katiba.

CAG sio mwanasiasa kwa nafasi yake hivyo nafasi yake haitenguliwi kama ilivyo kwa VP na Spika. Yaani VP na Spika wanaweza kuondolewa kwenye nafasi zao kwa kikao cha halmashauri kuu ya chama tu.
 
Back
Top Bottom