Vien
JF-Expert Member
- Mar 6, 2020
- 8,508
- 15,276
Mimi ni Mchaga kwa asili, japo nilizaliwa Same na kukulia kijiji cha Same. Nimekulia kwenye familia ya kawaida sana ya wakulima na wafugaji. Utoto wangu haukuwa wa anasa wala uhuru mkubwa kama watoto wengi wa sasa. Maisha yetu yalijengwa kwenye kanuni, utaratibu na nidhamu kali sana. Mtu aliyesimamia sana malezi hayo alikuwa ni baba yangu mzazi. Baba yangu alikuwa mkali sana kwenye malezi. Alikuwa anaamini mtoto asipojengwa mapema kwenye nidhamu na kanuni, akifika ukubwani ni vigumu sana kumbadilisha. Kwa hiyo tangu utotoni tulijengewa misingi ya maisha ambayo kwa wakati ule tuliona ni ukali uliopitiliza, lakini leo nikitazama nyuma ninaelewa kwa nini wazazi wetu walifanya vile.
Maisha yetu ya kila siku yalikuwa na ratiba. Kuamka asubuhi ilikuwa ni lazima. Hakuna kitu kilikuwa kinaitwa kulala mpaka jua lichomoze sana. Ukishaamka unatandika kitanda chako vizuri, unafagia uwanja na kuhakikisha kila kitu kipo kwenye mpangilio. Ukiondoka chumbani ukaacha taa inawaka ilikuwa ni kosa kubwa sana. Baba alitufundisha kuwa hata vitu vidogo kama kuzima taa vinaonyesha nidhamu ya mtu. Alikuwa anasema mtu anayeweza kusimamia mambo madogo ndiye ataweza kusimamia mambo makubwa maishani.
Tulipokuwa shule ya msingi baba alikuwa na utaratibu wa kukagua madaftari kila siku jioni. Alikuwa anakaa chini kabisa na kuanza kuyapitia daftari moja baada ya lingine. Anaangalia kama homework imefanyika, anaangalia maandishi yakoje, na kama mwalimu amesahihisha. Ukikosa homework siku hiyo ilikuwa ngumu sana. Hakukuwa na visingizio vya “nimesahau” au “mwalimu hakutoa kazi.” Kwa baba yangu hilo lilikuwa ni kosa kubwa la uzembe. Kwa hiyo tulijifunza mapema sana kuwa lazima ujisimamie hata kama hakuna mtu anayekusukuma.
Kuhusu televisheni, hatukuwa na uhuru wa kuangalia muda wowote. Tulikuwa tunaangalia Taarifa ya Habari tu kisha TV inazimwa. Hakukuwa na movie za usiku wala kukaa mbele ya TV masaa mengi. Wakati ule tuliona kama tunaonewa kwa sababu watoto wengine walikuwa wanaangalia TV muda mwingi, lakini sasa ninaelewa wazazi walikuwa wanataka tusipoteze muda kwenye vitu visivyo na faida.
Katika familia yetu swala la dini pia lilikuwa ni lazima. Kila siku kabla ya kulala tulikusanyika na kusali pamoja. Haikuwa hiari. Ilikuwa ni sehemu ya maisha ya kila siku. Zaidi ya hapo, kila Jumapili lazima kwenda kanisani. Hakukuwa na mjadala wa kusema umechoka au hutaki kwenda. Unaamka unaoga, unavaa nguo safi kisha unaenda kanisani. Huo ulikuwa ni utaratibu ambao haukuvunjwa.
Kwa kuwa wazazi wangu walikuwa wakulima na wafugaji, sisi watoto pia tulikuwa sehemu ya kazi za nyumbani. Tulichunga mbuzi, tulikatia ng’ombe majani, tulifagia mabanda ya kuku na kusaidia kazi za shambani. Hata mabanda ya kuku tulikuwa tumepangiwa zamu za kufagia. Hakuna aliyekuwa anakwepa kazi. Baba aliamini mtoto lazima ajifunze kufanya kazi mapema ili akue akijua thamani ya jasho lake.
Nakumbuka tukio moja ambalo sitalisahau maisha yangu yote. Kuna siku baba yangu alikuwa ametoka safari. Siku hiyo tulikuwa tunamngojea kwa furaha sana kwa sababu mara nyingi akitoka safari alikuwa anarudi na vitu vidogo vidogo kwa ajili yetu. Alipofika nyumbani kweli alikuwa na furaha sana. Lakini bahati mbaya kulikuwa na tatizo moja kubwa sana. Kitoto cha mbuzi kilikuwa kimepotea. Tulipomwambia tu kwamba hakionekani, hali pale nyumbani ilibadilika kabisa. Furaha yote ikaisha ghafla. Baba alikasirika sana. Bila hata kupumzika alichukua taa ya mkono akasema lazima tukitafute kile kitoto cha mbuzi usiku huo huo.
Tulianza kutembea mashambani usiku tukitafuta kile kitoto. Tulipita vichakani, kwenye njia za mifugo na mashamba ya jirani. Tulikuwa wadogo sana lakini kwa sababu tulimwogopa sana baba yetu hakuna aliyethubutu kubisha. Tulitafuta sana lakini hatukukipata. Ilipofika karibu saa kumi usiku tulirudi nyumbani tumechoka sana. Lakini haikuishia hapo. Tulipofika tulipigwa sana kwa sababu baba aliona tumefanya uzembe mpaka mbuzi akapotea. Baada ya hapo ndiyo tukaruhusiwa kulala. Kwa wakati ule niliona kama tunaonewa sana, lakini leo nikifikiria naelewa kuwa baba alitaka tuwe makini na vitu tunavyosimamia.
Kuna tukio lingine ambalo bado nakumbuka vizuri. Nilipokuwa darasa la tatu nilifanya kosa kubwa nyumbani. Sasa baba aliamua kunipa adhabu ya kulima shamba. Sio shamba dogo, shamba kubwa tu. Kwa umri ule nilihisi kama ni mateso makubwa sana. Nilichoka sana siku ile lakini sikuwa na namna nyingine. Nililazimika kulima mpaka nikamaliza sehemu aliyoniambia. Kwa wakati ule nilijiona kama ninaonewa, lakini leo ninaelewa alikuwa ananifundisha uwajibikaji na kujua kuwa kila kosa lina matokeo.
Hata kwenye mawasiliano baba yangu alikuwa na kanuni zake. Nakumbuka kipindi niko O'level shule ya bweni, nlikua na kawaida ya kuazima simu kwa matron na kuwapigia wazazi hasa siku za weekend, "Siku moja akaniambia kuwa kama sina jambo la msingi la kumwambia basi nisiwe nampigia simu" Kwa wakati ule nilikuwa mdogo sana na maneno yale kwa kiasi fulani yaliniathiri. Mpaka leo si mtu wa kupiga simu sana. Naweza kukaa muda mrefu bila kumpigia baba yangu, tofauti na mama yangu ambaye tunawasiliana mara kwa mara.
Kadri ninavyokua ndivyo ninavyoelewa zaidi malezi yale. Ingawa kwa wakati ule tuliona kama ni ukali uliopitiliza, ukweli ni kwamba malezi yale yamenijenga sana. Yamenifundisha nidhamu, kuwajibika, kuheshimu kazi na kujisimamia mwenyewe hata kama hakuna mtu anayeniangalia. Mambo mengi ninayofanya leo yana msingi wa malezi yale ya utotoni.
Lakini wakati mwingine bado najiuliza swali moja. Je, malezi ya ukali kiasi kile yalikuwa sahihi kwa asilimia mia moja, au kuna sehemu ambazo zingehitaji upole zaidi? Dunia imebadilika sana siku hizi, na watoto wengi wanalelewa kwa uhuru mkubwa zaidi kuliko sisi tulivyokulia.
Naomba kuuliza wazazi na vijana hapa, je malezi ya nidhamu kali kama haya bado yanafaa katika dunia ya sasa, au watoto wa sasa wanahitaji malezi yenye uhuru zaidi? Hili ni jambo ambalo huwa naliwaza mara nyingi sana ninapokumbuka utoto wangu.
Maisha yetu ya kila siku yalikuwa na ratiba. Kuamka asubuhi ilikuwa ni lazima. Hakuna kitu kilikuwa kinaitwa kulala mpaka jua lichomoze sana. Ukishaamka unatandika kitanda chako vizuri, unafagia uwanja na kuhakikisha kila kitu kipo kwenye mpangilio. Ukiondoka chumbani ukaacha taa inawaka ilikuwa ni kosa kubwa sana. Baba alitufundisha kuwa hata vitu vidogo kama kuzima taa vinaonyesha nidhamu ya mtu. Alikuwa anasema mtu anayeweza kusimamia mambo madogo ndiye ataweza kusimamia mambo makubwa maishani.
Tulipokuwa shule ya msingi baba alikuwa na utaratibu wa kukagua madaftari kila siku jioni. Alikuwa anakaa chini kabisa na kuanza kuyapitia daftari moja baada ya lingine. Anaangalia kama homework imefanyika, anaangalia maandishi yakoje, na kama mwalimu amesahihisha. Ukikosa homework siku hiyo ilikuwa ngumu sana. Hakukuwa na visingizio vya “nimesahau” au “mwalimu hakutoa kazi.” Kwa baba yangu hilo lilikuwa ni kosa kubwa la uzembe. Kwa hiyo tulijifunza mapema sana kuwa lazima ujisimamie hata kama hakuna mtu anayekusukuma.
Kuhusu televisheni, hatukuwa na uhuru wa kuangalia muda wowote. Tulikuwa tunaangalia Taarifa ya Habari tu kisha TV inazimwa. Hakukuwa na movie za usiku wala kukaa mbele ya TV masaa mengi. Wakati ule tuliona kama tunaonewa kwa sababu watoto wengine walikuwa wanaangalia TV muda mwingi, lakini sasa ninaelewa wazazi walikuwa wanataka tusipoteze muda kwenye vitu visivyo na faida.
Katika familia yetu swala la dini pia lilikuwa ni lazima. Kila siku kabla ya kulala tulikusanyika na kusali pamoja. Haikuwa hiari. Ilikuwa ni sehemu ya maisha ya kila siku. Zaidi ya hapo, kila Jumapili lazima kwenda kanisani. Hakukuwa na mjadala wa kusema umechoka au hutaki kwenda. Unaamka unaoga, unavaa nguo safi kisha unaenda kanisani. Huo ulikuwa ni utaratibu ambao haukuvunjwa.
Kwa kuwa wazazi wangu walikuwa wakulima na wafugaji, sisi watoto pia tulikuwa sehemu ya kazi za nyumbani. Tulichunga mbuzi, tulikatia ng’ombe majani, tulifagia mabanda ya kuku na kusaidia kazi za shambani. Hata mabanda ya kuku tulikuwa tumepangiwa zamu za kufagia. Hakuna aliyekuwa anakwepa kazi. Baba aliamini mtoto lazima ajifunze kufanya kazi mapema ili akue akijua thamani ya jasho lake.
Nakumbuka tukio moja ambalo sitalisahau maisha yangu yote. Kuna siku baba yangu alikuwa ametoka safari. Siku hiyo tulikuwa tunamngojea kwa furaha sana kwa sababu mara nyingi akitoka safari alikuwa anarudi na vitu vidogo vidogo kwa ajili yetu. Alipofika nyumbani kweli alikuwa na furaha sana. Lakini bahati mbaya kulikuwa na tatizo moja kubwa sana. Kitoto cha mbuzi kilikuwa kimepotea. Tulipomwambia tu kwamba hakionekani, hali pale nyumbani ilibadilika kabisa. Furaha yote ikaisha ghafla. Baba alikasirika sana. Bila hata kupumzika alichukua taa ya mkono akasema lazima tukitafute kile kitoto cha mbuzi usiku huo huo.
Tulianza kutembea mashambani usiku tukitafuta kile kitoto. Tulipita vichakani, kwenye njia za mifugo na mashamba ya jirani. Tulikuwa wadogo sana lakini kwa sababu tulimwogopa sana baba yetu hakuna aliyethubutu kubisha. Tulitafuta sana lakini hatukukipata. Ilipofika karibu saa kumi usiku tulirudi nyumbani tumechoka sana. Lakini haikuishia hapo. Tulipofika tulipigwa sana kwa sababu baba aliona tumefanya uzembe mpaka mbuzi akapotea. Baada ya hapo ndiyo tukaruhusiwa kulala. Kwa wakati ule niliona kama tunaonewa sana, lakini leo nikifikiria naelewa kuwa baba alitaka tuwe makini na vitu tunavyosimamia.
Kuna tukio lingine ambalo bado nakumbuka vizuri. Nilipokuwa darasa la tatu nilifanya kosa kubwa nyumbani. Sasa baba aliamua kunipa adhabu ya kulima shamba. Sio shamba dogo, shamba kubwa tu. Kwa umri ule nilihisi kama ni mateso makubwa sana. Nilichoka sana siku ile lakini sikuwa na namna nyingine. Nililazimika kulima mpaka nikamaliza sehemu aliyoniambia. Kwa wakati ule nilijiona kama ninaonewa, lakini leo ninaelewa alikuwa ananifundisha uwajibikaji na kujua kuwa kila kosa lina matokeo.
Hata kwenye mawasiliano baba yangu alikuwa na kanuni zake. Nakumbuka kipindi niko O'level shule ya bweni, nlikua na kawaida ya kuazima simu kwa matron na kuwapigia wazazi hasa siku za weekend, "Siku moja akaniambia kuwa kama sina jambo la msingi la kumwambia basi nisiwe nampigia simu" Kwa wakati ule nilikuwa mdogo sana na maneno yale kwa kiasi fulani yaliniathiri. Mpaka leo si mtu wa kupiga simu sana. Naweza kukaa muda mrefu bila kumpigia baba yangu, tofauti na mama yangu ambaye tunawasiliana mara kwa mara.
Kadri ninavyokua ndivyo ninavyoelewa zaidi malezi yale. Ingawa kwa wakati ule tuliona kama ni ukali uliopitiliza, ukweli ni kwamba malezi yale yamenijenga sana. Yamenifundisha nidhamu, kuwajibika, kuheshimu kazi na kujisimamia mwenyewe hata kama hakuna mtu anayeniangalia. Mambo mengi ninayofanya leo yana msingi wa malezi yale ya utotoni.
Lakini wakati mwingine bado najiuliza swali moja. Je, malezi ya ukali kiasi kile yalikuwa sahihi kwa asilimia mia moja, au kuna sehemu ambazo zingehitaji upole zaidi? Dunia imebadilika sana siku hizi, na watoto wengi wanalelewa kwa uhuru mkubwa zaidi kuliko sisi tulivyokulia.
Naomba kuuliza wazazi na vijana hapa, je malezi ya nidhamu kali kama haya bado yanafaa katika dunia ya sasa, au watoto wa sasa wanahitaji malezi yenye uhuru zaidi? Hili ni jambo ambalo huwa naliwaza mara nyingi sana ninapokumbuka utoto wangu.