The Sheriff
JF-Expert Member
- Oct 10, 2019
- 747
- 2,112
Kuahirishwa mara kwa mara kwa kesi ni moja ya sababu kubwa za kuchelewa kwa kesi za jinai nchini Tanzania. Hii pia ni moja ya sababu za kuwepo kwa idadi kubwa ya kesi zilizokwama mahakamani, ambazo husababisha watu kucheleweshewa haki zao.
Uhairishaji huo unaweza kusababishwa na sababu kama ucheleweshaji katika uchunguzi wa kesi, kutokuwepo kwa taarifa za hivi karibuni au maendeleo ya kesi, na udhaifu katika uratibu na ushirikiano kati ya mamlaka husika.
Athari za tatizo hili ni pamoja na msongamano wa kesi mahakamani, kucheleweshwa kwa haki kwa wahusika wa kesi, na kuzorota kwa imani ya umma kwa mfumo wa sheria. Ni muhimu kuchukua hatua za kurekebisha na kuboresha mfumo wa mahakama ili kupunguza uhairishaji wa kesi na kuhakikisha upatikanaji wa haki kwa wakati unaofaa.
Hali si shwari
Ripoti ya ukaguzi ya hivi karibuni ya Ofisi ya Mdhibiti na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali (CAG) kuhusu mfumo wa sheria ya jinai inaonesha kuwa wastani wa idadi kubwa ya kuahirishwa kwa kesi katika Mahakama ya Hakimu Mkazi ilikuwa mara 68, katika Mahakama ya Wilaya ilikuwa mara 48, na katika Mahakama Kuu ilikuwa mara 31. Hali mbaya zaidi ilishuhudiwa Dodoma ambapo kulikuwa na kesi katika Mahakama ya Hakimu Mkazi ya Dodoma ambayo iliahirishwa mara 101 kabla ya kukamilika.
Imeelezwa kuwa kuna sababu mbalimbali zinachangia kuahirishwa mara kwa mara kwa kesi katika mahakama nchini Tanzania. Mojawapo ya sababu kuu ni uchunguzi usiokamilika, kutokuwepo kwa taarifa mpya au maendeleo ya kesi kutoka kwa mawakili wa serikali, na udhaifu katika uratibu ndani ya Ofisi ya Taifa ya Mashtaka (NPS) na ofisi za kikanda.
Data zilizochapishwa katika Ripoti ya Haki za Binadamu Tanzania (2022) inayotolewa na Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC), inaonesha kuwa suala la uchunguzi ambao haujakamilika linakwamisha kuendelea kwa 60%. Suala la mawakili wa serikali kufika mahakamani mahakamani bila taarifa za kesi/maendeleo ya kesi linachangia kwa 25%, huku suala la mawakili wa serikali kufika mahakamani bila faili la kesi likichangia kwa 15%.
Uchunguzi usiokamilika husababisha kuahirishwa mara kwa mara kwa kesi nyingi nchini Tanzania. Wakati mchakato wa uchunguzi haujakamilika kikamilifu, mara nyingi inakuwa lazima kuahirisha kesi. Hii inaweza kutokea wakati ushahidi muhimu bado unakusanywa, mashahidi bado hawajahojiwa, au masuala muhimu ya kesi bado hayajatatuliwa.
Kwa sababu hiyo, mahakama inaweza kulazimika kuahirisha kusikiliza kesi hadi uchunguzi utakapokamilishwa kikamilifu na taarifa zote muhimu zitapatikana kwa ajili ya kesi. Uhairishaji wa mara kwa mara wa kesi kutokana na uchunguzi usiokamilika unachangia kucheleweshwa na kuzorota kwa mfumo wa haki nchini Tanzania.
Suala lingine linalosababisha kesi nying “kupigwa kalenda” ni uwepo wa mawakili wa serikali mahakamani bila taarifa za kesi au taarifa za maendeleo ya kesi. Wakati mawakili wa serikali wanatokea mahakamani bila ujuzi unaohitajika kuhusu kesi au maendeleo yake, mara nyingi husababisha kuahirishwa.
Hii inaweza kutokea wakati mawakili wa serikali hawajapewa taarifa za kutosha kuhusu maendeleo, kama vile ushahidi mpya, taarifa za mashahidi, au mabadiliko katika taratibu za kesi. Kama matokeo, mahakama inaweza kulazimika kuahirisha kusikiliza kesi ili kuwapa mawakili wa serikali nafasi ya kukusanya habari muhimu na kuwakilisha kesi kwa usahihi.
Madhara ni yapi?
Uhairishaji mara kwa mara wa kesi kutokana na kukosekana kwa taarifa za kesi au habari za maendeleo ya kesi kwa mawakili wa serikali unachangia kucheleweshwa kwa mfumo wa haki nchini Tanzania, na hivyo kusababisha msongamano wa kesi na hatari ya kuchelewesha haki.
Wakati mawakili wa serikali kufika mahakamani bila faili la kesi mara nyingi husababisha kuahirishwa kwa kesi. Hii hutokea wakati faili la kesi halijawasilishwa au halijatayarishwa kwa usahihi, au linakosekana mahakamani. Kwa kuwa faili ni muhimu kwa utaratibu wa kesi, mawakili wa serikali wanalihitaji ili kuwa na taarifa kamili za kesi na kuweza kuendesha kesi kwa ufanisi. Suala hili linaweza kuilazimu mahakama kuahirisha kusikiliza kesi ili kupata faili sahihi au kutoa muda.
Tofauti na kuchelewesha utoaji wa haki na kuwepo kwa msongamano wa kesi, uahirishaji wa kesi husababisha ongezeko la gharama za kisheria kwa pande zinazohusika. Wahusika wanahitaji kuendelea kuajiri mawakili, kufanya maandalizi, na kuwekeza muda mrefu kwenye kesi ambazo zinacheleweshwa.
Kuahirishwa mara kwa mara kunaweza kuwa na athari mbaya kwa mashahidi na walalamikaji. Mashahidi wanaweza kusahau ukweli au kuathiriwa na muda unaopita, na walalamikaji wanaweza kupoteza imani na mfumo wa haki kutokana na kucheleweshwa kwa kesi zao. Pia, watu wanaweza kuona kuwa mfumo wa haki haufanyi kazi kwa ufanisi, jambo ambalo linaweza kupunguza imani yao katika mchakato wa kisheria.
Ni muhimu kama taifa kuchukua hatua za kuboresha mchakato wa kesi ili kupunguza uhairishaji usio wa lazima na kuhakikisha upatikanaji wa haki kwa wakati unaofaa.
