Dar es Salaam ilikuwa Mecca ya vyama vya ukombozi, pia jiji la mapigano baina ya vyama hasimu vya ukombozi Afrika ya Kusini

Dar es Salaam ilikuwa Mecca ya vyama vya ukombozi, pia jiji la mapigano baina ya vyama hasimu vya ukombozi Afrika ya Kusini



Simba Samora Machel


View: https://m.youtube.com/watch?v=8vuuMSWqinw


MORE ON FRELIMO LEADERS :

BY JANET R. MONDLANE GRAND DAUGHTER OF DR. EDUARDO MONDLANE

04 MAY 2026
Janet Mondlane : Dr. Eduardo Mondlane , My Grandpa | FRELIMO | Interracial Marriage | Mozambique

View: https://m.youtube.com/watch?v=4rOIWNu4AxM
Most stories of Africa's liberation focus on the leaders until now. Discover the untold, deeply human story of Dr. Eduardo Chivambo Mondlane, Mozambique's trailblazing founding president of Frelimo, told through the eyes of his granddaughter Janet.

This episode isn’t just history; it’s a powerful testament to resilience, love, and the relentless pursuit of justice against all odds.Join us as Janet unfolds her grandfather's extraordinary journey from humble beginnings in a Mozambique village to becoming a university scholar in South Africa, Portugal, and the US shaping the future of an entire continent.

You'll hear about the pivotal moments that transformed a young shepherd into a revolutionary leader his education at Oberlin College, his nonviolent approach to independence, and the daring decisions that made him a target of Portuguese colonial powers and global intrigue.

We break down: how Mondlane’s strict religious roots and international education fueled his fierce fight for liberation, and why his story is essential to understanding Mozambique’s independence movement.

Janet R. Mondlane shares intimate insights into his unwavering commitment to justice, the courage behind his strategic shifts in resistance, and the legacy that continues to inspire generations.

You’ll discover the emotional nuances behind his exile, the love story that defied racial barriers, and the profound wisdom encapsulated in his inspiring quotes about unity and human worth.If you care about history’s true heroes, those whose struggles often go unacknowledged, this episode offers a masterclass in leadership, love, and resilience.

It’s perfect for history buffs, African scholars, and anyone seeking stories that remind us of our shared humanity. This is not just a biography; it’s a call to recognize overlooked legends who shaped our world.Deep, heartfelt, and eye-opening this is the story of a man who dared to dream of a free Mozambique.

Don’t miss this rare glimpse into one of Africa’s most influential figures, told through the voice of his granddaughter who carries his legacy into the future.

Prepare to be inspired by a story of purpose, perseverance, and the unbreakable bonds of family. Whether you are a history lover, activist, or curious listener, this episode will leave you with a renewed appreciation for Africa’s unsung heroes.Hosted by Stephen Maika Guest : Janet Rodriquez Mondlane
Source : Right Place Right Time
 
26 June 2026
Kwa Nini Afrika Kusini Kuna Hasira Kali | DOCUMENTARY

View: https://m.youtube.com/watch?v=AnjR9e6STaM

Hii ni makala chunguzi inayotoa muktadha na uelewa kuhusu msukosuko wa sasa wa hali ya Afrika Kusini kwa sasa. Wakiikodolea macho bila kuamini jinsi serikali ya ANC ambayo imewaangusha watu wake, baada ya miaka 30 ya demokrasia, Waafrika Kusini wengi weusi wanahisi kusalitiwa na viongozi wao haswa wanaojiita wanasiasa wa chama cha ukombozi cha ANC.

Kwa matumaini na ahadi zilizokuja baada ya mwisho sera za ubaguzi wa rangi, Waafrika Kusini wengi weusi waliamini kwamba mambo yangebadilika kuwa bora baada ya mapambano, lakini kadri miaka ilivyosonga mbele, serikali mpya imejaa ufisadi uliongezeka, uporaji wa fedha za umma unaofanywa na wanasiasa wa ANC uliongezeka, huku Mwafrika Kusini wa kawaida akishindiliwa chini kabisa katika shimo la umaskini na njaa.

Kibaya zaidi, miundo ya kimfumo iliyowekwa ili kumkandamiza au kumtenga Mwafrika Kusini wa kawaida, hasa watu weusi kiuchumi, haijavunjwa kabisa, kwa hivyo Mwafrika Kusini wa kawaida bado anashughulikia hili, huku pia akilazimika kushughulikia suala la wahamiaji haramu kutoka nje ya South Africa ambao hufanya kazi kwa mishahara iliyo kiwango cha chini tofauti na sheria za kima cha chini cha mshahara kilichoidinishwa na serikali, na vitendo vingine vingi vinavyohusu ambavyo vinaweza kuonekana kama tishio.

Na kwa haya yote yanayotokea kwa wakati mmoja na Waafrika Kusini wengi wakifikia hatua ya kuchukua maamuzi mikononi mwao na kuchukua jukumu la kushughulikia masuala haya, watu wanaotazama matukio haya kutoka mbali au kutazama hasira za wazawa wa South Africa wakiwa nje taifa hilo, wamefanya hitimisho potofu sana kuhusu Afrika Kusini na raia wake
26 June 2026 Why South Africa is Angry Documentary :
This is a documentary that gives context and nuance into the current turmoil of the state of South Africa at the current moment. at the face of a government that has failed its people, after 30 years of democracy, many black South Africans feel betrayed by their leaders. With the hopes and promises that came with the freedom that came with the end of apartheid, many black South Africans believed that things would change for the better after the struggle, but as the years progressed, corruption skyrocketed, the looting of public funds by politicians skyrocketed, all the while the average South African gets buried in poverty and hunger.To make matters worse, the systemic structures that were placed in place in order to either oppress or exclude the average South African, especially black people economically, are not fully dismantled, so the average South African still deals with this, while also having to deal with the issue of illegal immigrants who either cheap labour, and many other concerning acts that could be deemed as a threat. And with all this happening at once and many South Africans reaching a boiling point and taken upon themselves to deal and address these matters, the people looking from a distance or outside looking in, have made very wrong conclusions about both South Africa and its citizens
Source : DOCUMENTED
 
29 June 2026

Mjadala mpana wa Uhamiaji Wazidi Kukolea Huku Raia Zaidi wa Kigeni Wakiondoka na Viongozi wa Wakitoa mrejesho

View: https://m.youtube.com/watch?v=EBYgyDEL4vs

Mjadala kuhusu uhamiaji, usalama wa mipaka, na utawala unaendelea kushika kasi nchini Afrika Kusini huku ripoti zikionyesha kuwa raia wengi wa kigeni wanaondoka kwa hiari kutoka maeneo mbalimbali ya nchi huku shughuli za utekelezaji wa sheria za uhamiaji zikiendelea.

Maandamano yaliyopangwa ya kitaifa ya siku ya jumanne tarehe 30 Juni 2026 yamevutia umma kuongeza umakini , huku wafuasi wakisema wanatoa wito wa utekelezaji imara wa sheria za uhamiaji, usimamizi bora wa mipaka, na fursa kubwa za kiuchumi kwa raia wa Afrika Kusini.

Waandaaji wa maandamano ya March and March wameendelea kuwasihi washiriki kuandamana kwa amani na ndani ya sheria.

Mjadala huo pia umezidi kuenea zaidi nje ya mipaka ya taifa la Afrika Kusini. Viongozi wa kisiasa na wachambuzi kutoka sehemu zingine barani Afrika wanatafakari kuhusu sababu pana za kusababisha uhamaji unaovuka mipaka ya nchi , ikiwa ni pamoja na ukosefu wa ajira, ufisadi, taasisi dhaifu, utawala mbaya, na fursa chache za kiuchumi katika nchi kadhaa.

Baadhi wanasema kwamba serikali za Afrika zinapaswa kuzingatia zaidi katika kujikita na sera madhubuti za Maendeleo ya Watu kwa kuunda mazingira ya ajira nyingi zipatikane, kuboresha huduma za umma, na kuimarisha uwajibikaji ili raia wasilazimike kutafuta fursa nje ya nchi.

Wengine wanasisitiza kwamba uhamiaji kote Afrika unaendeshwa na mchanganyiko wa mambo, ikiwa ni pamoja na hali ya kiuchumi, migogoro, shinikizo la hali ya hewa, na masoko ya ajira ya kikanda, na kwamba suluhisho la muda mrefu linahitaji ushirikiano kati ya mataifa ya Afrika.

Kadri hali inavyoendelea, serikali, mashirika ya kiraia, na jamii kote katika eneo hilo zinaendelea kujadili jinsi ya kusawazisha usalama wa mipaka, maendeleo ya kiuchumi, haki za kikatiba, na ushirikiano wa kikanda. Una maoni gani kuhusu mustakabali wa sera ya uhamiaji nchini Afrika Kusini na kanda nzima?
Source : Mzansi Citizen
29 June 2026 Immigration Debate Intensifies as More Foreign Nationals Leave and Regional Leaders Weigh In

https://m.youtube.com/hashtag/marbletowers
The debate over immigration, border security, and governance continues to intensify in South Africa as reports indicate that more foreign nationals are voluntarily leaving parts of the country while immigration enforcement operations continue.The planned nationwide marches have attracted growing public attention, with supporters saying they are calling for stronger enforcement of immigration laws, improved border management, and greater economic opportunities for South African citizens. Organisers have continued to urge participants to demonstrate peacefully and within the law.The discussion has also spread beyond South Africa. Political leaders and commentators from elsewhere in Africa have reflected on the broader causes of migration, including unemployment, corruption, weak institutions, poor governance, and limited economic opportunities in several countries. Some argue that African governments should focus more on creating jobs, improving public services, and strengthening accountability so that citizens are not compelled to seek opportunities abroad.Others emphasise that migration across Africa is driven by a combination of factors, including economic conditions, conflict, climate pressures, and regional labour markets, and that long-term solutions require cooperation between African states.As the situation develops, governments, civic organisations, and communities across the region continue to debate how to balance border security, economic development, constitutional rights, and regional cooperation
 
28 June 2026

Special Broadcast - Prof. Noor Nieftagodien: What Is Driving South Africa's Immigration Debate?


View: https://m.youtube.com/watch?v=sXAHFed5eg8

In conversation with Prof. Noor Nieftagodien, historian, author, and academic, this episode explores one of the most debated and emotionally charged issues in contemporary South Africa.

The conversation also reflects on broader questions facing South Africa today: inequality, unemployment, community tensions and democratic institutions.

Prof. Nieftagodien offers historical context and critical analysis on how societies respond during periods of uncertainty and social change.
Chapters
00:00:00 Intro
00:00:11 Opening
00:03:45 Why Immigration Has Become a National Debate
00:08:12 Historical Roots of Xenophobia in South Africa
00:13:28 Economic Frustration and Public Anger
00:18:05 Political Elites and Community Discontent
00:23:06 Crime, Immigration and Public Perception
00:29:24 Is the Foreigner Becoming a Scapegoat?
00:34:09 Elections, Political Opportunism and Fear
00:40:10 Who Benefits From Division?
00:43:16 The Worst-Case Scenarios for South Africa
00:46:58 The Rise of Conservative Politics
00:50:46 What Happens to Unemployment and Inequality?
00:53:44 Is South Africa's Constitutional Democracy Under Threat?
00:58:20 Building an Alternative Political Future
01:03:15 Final Reflections and Closing Thoughts*****
Source : African Renaissance Podcast
 
30 JUNE 2026

Publishing, Liberation, Development: TPH to Mkuki na Nyota in Tanzania │ New Democracy Project Ep. 8


View: https://m.youtube.com/watch?v=Snurw_9E20Q
When Tanzania gained independence in 1961, Julius Nyerere saw publishing as a key part of decolonization and nation-building. In 1966, he founded the Tanzania Publishing House (TPH), putting state publishing at the center of building national identity and culture, and of bringing people together through language.

Tanzania’s influence grew throughout the 1970s and 1980s. During this period, Dar es Salaam served as the headquarters for several Southern African liberation movements, such as FRELIMO, SWAPO, and the ANC. TPH was central in this era, publishing and distributing anti-imperialist works like Walter Rodney's How Europe Underdeveloped Africa, Agostinho Neto's Sacred Hope, Samora Machel's Establishing People's Power to Serve the Masses, and Issa Shivji's Class Struggle in Tanzania.

Integral to TPH’s influence during these years was Walter Bgoya, who served as managing director from 1972 to 1990 and played a major role in making TPH and Dar es Salaam a center for progressive intellectuals from around the world. His leadership was instrumental in shaping the publishing landscape.For publishers like TPH, state-led publishing ended in the 1990s.

when the IMF's Structural Adjustment Program brought austerity and privatization, which hurt state-owned companies. This directly impacted TPH and changed the country's publishing landscape.When the government stopped supporting state publishing, Walter Bgoya decided to leave TPH in 1991. He went on to start Mkuki na Nyota Publishers, carving out a new path in independent publishing.

Since then, Mkuki na Nyota has continued this legacy as a key force in East African publishing, producing critical academic, historical, and literary works. In this episode, we interview Walter Bgoya. We focus on his leadership at TPH and his founding of Mkuki na Nyota. The conversation explores African publishing as a tool for decolonization, culture, and independence. This episode is part of the Africanist Press's New Democracy Series
Source : Africanist Press Podcsst Service
 
RAIS THABO MBEKI AWEKA WAZI MIKONO YA WALIOPO NDANI YA 'VYOMBO' (APPARATUS) KTK USHIRIKI WA KUHUJUMU CHAMA CHA ANC

Mjadala tunduizi wa wapi South Africa ilipotoka, ipo wapi na inaelekea wapi na kina nani wanaopingana mapinduzi katika jamii baada ya South Africa kuondokana na utawala wa weupe wachache

03 July 2026
NDR National Democratic Revolution Seminar: Thabo Mbeki : Counter -Revolution and the Fate of the ANC


View: https://m.youtube.com/watch?v=G3RK_PvkYvo
President Thabo Mbeki responds to critics of the NDR by returning to its foundational principles, arguing that political freedom without economic liberation leaves the struggle incomplete. SANDF intelligence, Commando Unit, World cup 2026 Mexico vs South African the whole african continent cheering up Mexican team, Sabotage of parastatals, Load Shedding (electricity blackouts), Eskom Coal etc
Chapters
  • Introduction by Dr Mbuyiseni Ndlozi
  • Presentation
  • Lenin thoughts on National Democratic liberation
  • Socialism
  • Xenophobia / Afrophobia who is behind it, what are the goal and who perperate them
  • Who is the leader of NDR
  • What are the characteristics of a counter-revolutionary
  • The National Security Management System NSMS (South Africa )
  • National Intelligence Agency (South Africa)
  • SANDF South African National Defence Forces intelligence, Commando Unit
  • Luthuli House
  • ANC vs MK Party vs IFP
  • Poverty eradication era
  • Open door policy of China
  • Working class
  • Source for capital
  • Capital from diaspora
  • National Debt
  • 1939 Germany symphatisers in South Africa
  • SACP South African Communist party members
  • Enemy from within
  • Is it the end of ANC
  • ETc

Thabo Mbeki lean state lecture July 2026 stage 3 Thabo mbeki lean state lecture July 2026 stage 3

Former President Thabo Mbeki uses the term "Stage 3" to describe a severe state of collapse where a country's government becomes virtually powerless. He warns that failing to address inequality and weak institutions drifts the state into a phase where the private sector and NGOs rule, while the government provides almost no services.

Thabo Mbeki detailed this concept of state decay during a Thabo Mbeki Foundation lecture in Midrand, where he outlined three stages of institutional decline:
  • Stage 1: The ruling party and government begin to lose their ideological focus and capacity to govern.
  • Stage 2: State institutions and public services weaken to the point where they cannot deliver basic needs (such as Eskom delivering electricity) and corruption takes over.
  • Stage 3: The government's capacity is completely hollowed out, leading to non-functional municipalities, crumbling infrastructure, and the private sector taking over the role of the state
Source : African Renaissance Podcast

The Third Liberation


View: https://m.youtube.com/watch?v=yNcnTOG0nSs
 
27 June 2026

View: https://m.youtube.com/watch?v=K0jonNLKYgo Mwana wa Mwanamapinduzi: Simba Machel kuhusu Urithi wa Samora Machel | Kipindi cha Tich Mataz
Imeongozwa na Zorodzai Chibuwe Imetayarishwa na Tich Mataz Mtayarishaji Mwenza Jabulani Veremu.

Huku Msumbiji ikiadhimisha miaka 51 ya uhuru, Kipindi cha Tich Mataz kinamkaribisha Simba Machel, mwana wa rais mwanzilishi wa taifa hilo, Samora Machel. Katika mazungumzo haya ya kuvutia, Simba Samora Machel anatafakari urithi wa kudumu wa baba yake, dhabihu zilizotolewa wakati wa mapambano ya ukombozi wa Msumbiji, na maadili yaliyounda taifa huru.


Anasimulia kumbukumbu za kibinafsi za kukulia katika mojawapo ya familia zenye ushawishi mkubwa wa kisiasa barani Afrika, anajadili umuhimu wa kuhifadhi maadili ya uhuru na umoja, na anatoa mtazamo wake kuhusu mustakabali wa Msumbiji na safari inayoendelea ya Afrika kuelekea maendeleo.
Source : #TheTichMatazShow

​



More from Simba Samora Machel


View: https://m.youtube.com/watch?v=8vuuMSWqinw


09 July 2026
South Africa-Mozambique Tensions Explained | Viral Ponta do Ouro Video Sparks Debate

View: https://m.youtube.com/watch?v=JqxqzhcqcVA
A viral video from Ponta do Ouro, Mozambique, has reignited debate about relations between South Africans and Mozambicans.

On #AfricaWorldHour, Mpho Sithole speaks to Solomon Mondlane, Mozambican political figure, journalist and member of the National Alliance for a Free and Autonomous Mozambique (ANAMOLA), to unpack the incident, regional tensions and what it means for the future of African solidarity.

The discussion explores the viral footage showing South African tourists being confronted by locals, the growing conversation around undocumented migration, public safety, economic pressures and the impact these issues are having on diplomatic and people-to-people relations across Southern Africa.

In this interview:The Ponta do Ouro viral video explainedWhy tensions are rising between South Africa and Mozambique Migration and regional relations in Southern Africa. Public perceptions of foreign nationalsTourism and cross-border cooperationThe impact of social media on regional tensionsWhat this means for the future of African unity
Source : Channel Africa
 
06 March 2021
Prof. Georges Nzongola-Ntalaja, Following the Path of Revolution: The African Legacy of Frantz F...

View: https://m.youtube.com/watch?v=pc63Bd0DEq0
Professor Georges Nzongola-Ntalaja delivered his paper as part of the The Fanon Symposium: Remembering the Life and Work of Frantz Fanon. The Stone Center hosted this special commemoration marking the 50th year anniversary of the death of cultural and political icon Frantz Fanon. The commemoration included a film screening and a special symposium with presentations by guest panelists. The commemoration began with a screening and discussion of the film Frantz Fanon: His Life, His Stuggle, His Work (2001). The symposium continued on Oct. 6 at 7pm with a keynote by Mireille Fanon Mendes-France, President of the Frantz Fanon Foundation in Paris and daughter of Frantz Fanon, and the final session of took place on Oct. 7 and featured three panels and a keynote with scholars and activists from UNC-Chapel HIll and other institutions
Source : Sonja H Stone Center ((UNCStoneCenter)
 

A People’s Historian: an interview with Georges Nzongola-Ntalaja​

By Ben Radley
20 April 2021

TitleImage-scaled.jpg


Radical Histories
| Interview

A People’s Historian: an interview with Georges Nzongola-Ntalaja​

By Ben Radley
20 April 2021
ROAPE’s Ben Radley interviews the Congolese historian and scholar-activist Georges Nzongola-Ntalaja. He explains that the overriding motivation of his work is solidarity with the oppressed and an uncompromising quest for the truth to elucidate the political history of the Congo and Africa generally from the colonial period to the present.

Ben Radley: Can you please describe to us your memories and experiences growing up as a child in the Congo under Belgian colonial rule and coming of age during the national liberation struggle, and how these experiences shaped your early politics and student activism?

Georges Nzongola-Ntalaja
: Growing up on the American Presbyterian Congo Mission (APCM) station of Kasha, some 10 km from the state post of Luputa and a major railway station on the BCK network between Lower Congo and Katanga, the first experience I remember from my childhood was the consciousness of skin colour. As Frantz Fanon has described all colonial settlements, this mission station was built as a Manichean city, with whites on the one side with modern houses and electricity, and black people on the other side in thatched roof houses lit with kerosene lamps on unlit streets. A large cordon sanitaire or a huge open space comprising the church, the medical centre, school buildings and the football field and other sports facilities separated the city of light from the city of darkness, which rejoiced only under moonlight.

Since our parents worked for the mission in various capacities as teachers, nurses, maintenance workers and domestic servants for the American missionaries from Dixie, we as their children could play with the few white kids present. By the time we all attained puberty, these children’s games ceased, and it was not unusual to hear the white kids calling us by the N word. Racial consciousness evolved on both sides, and this was reinforced for the Congolese each time we went to Luputa to catch a train or to shop at the stores owned by the Greek, Italian and Portuguese merchants. While in Luputa, we also witnessed whipping of prisoners by the police under the stern watch of the Belgian administrator at 6:00 a.m. or 12:00 noon near the flagpole with the red, yellow, and black Belgian standard. At the train station, black people stood in a long queue under the sun to buy tickets, but a white person could simply walk straight to the ticket box and walk away with his or her ticket in a minute.

You briefly held a number of academic positions in the Congo in the early 1970s, shortly after Mobutu came to power, and before beginning your long period of exile from the country. What impact has having spent such a long time away from the Congo had on you personally?

I had spent eight years and a half in the United States completing one year of secondary school, four years of undergraduate studies and three years of postgraduate studies, from July 1962 to February 1971. During this period, I had the opportunity of spending two months and a half in the Congo during the summer vacation of 1965, which allowed me to visit my very large family, and to even visit newly independent Zambia for a week. It was therefore very difficult to spend 17 years and a half, between December 1973 and August 1991 without seeing members of my family. Both parents and one sibling had passed away during that period. But those years of exile strengthened my commitment to the struggle for political change and genuine democracy in the Congo. I participated in numerous meetings and spoke on the Congo in the United States and Canada, Europe, and several African countries.

This self-imposed exile from Mobutu’s Zaïre was due to the harassment and threats I had experienced from the regime during my two years of work at the Lubumbashi campus of the National University of Zaïre, including a four-hour interrogation by the security police in November 1973. The harassment was renewed in Washington, DC in the 1980s when I became actively involved in supporting the mass democratic movement led by the Union for Democracy and Social Progress (UDPS). In 1989, my passport was confiscated by the Congolese ambassador to the U.S., Mushobekwa Kalimba wa Katana, following my request for a renewal. After several months of inaction, I received a letter dated 26 December 1989 from the ambassador stating that he took away my passport on the grounds of my opposition to the regime. Although I did get the passport back after the liberalization of the system on 24 April 1990, I still introduced a plaint against Mr. Mushobekwa for violations of my rights as a citizen through the Foreign Affairs Subcommission of the Political Affairs Commission at the Sovereign National Conference on 29 June 1992. He appeared before the subcommission and admitted that he had indeed violated my civil rights but added that he had acted on orders from the secret police in Kinshasa. It was, for him, a question of a choice between renewing my passport or losing his job. The subcommission cleared him.

You were heavily involved in the Sovereign National Conference in 1992, which represented the culminating moment of around a decade of resistance to Mobutu’s dictatorship in the struggle for multiparty democracy. Can you describe the atmosphere in the Congo at that time, and the meaning and significance of that historical moment, both for yourself but also politically for the country and for the Congolese?

It is almost 29 years now since I joined the Conférence Nationale Souveraine (CNS) in April 1992 as one of seven “scholars of international renown” co-opted by the Conference to make their contribution to this nationwide palaver. Following my general policy statement on the 14 May 1992, my name became a household word in the Congo. My declaration was one of the most popular speeches at the CNS, judging by the number of applauses. Cassette recordings were made and sold in the Congolese diaspora in Belgium, and in a country where the post office was no longer functioning very well, over 500 letters were sent to me by young people from all over the country. On a trip to Goma from New York in April 2007, an immigration official looked at my passport and said to me: “Aren’t you the Professor Nzongola of CNS fame?” When I said yes, he started chastising me for having abandoned the struggle by returning abroad. Even today, people over 50 in Kinshasa would recognize me because of the CNS.

I have given a comprehensive assessment of the CNS in my book The Congo from Leopold to Kabila: A People’s History (2002). Most of its 23 commissions and over 100 sub-commissions produced excellent reports on what had gone wrong in the past and proposals on charting a new path for freedom, peace, and well-being in the country. As a member of the Political Affairs Commission, I had expressed interest in chairing the sub-commission on external affairs. But the people who had advanced the foreign agenda in the Congo like Justin Bomboko and Victor Nendaka did their best to exclude me from that sub-commission. As a consolation, they allowed me to chair two sub-commissions, on current affairs and political files, the latter being basically the rewriting of Congolese history by revisiting all the major political events in the country since Independence on what happened, why it happened, and what we should do to prevent such events in the future. When the late Professor Ernest Wamba-dia-Wamba joined us, I managed to pull him from the Scientific Research Commission to make him the rapporteur for Political Files. He wrote an outstanding report on our deliberations.

The CNS succeeded as an educational forum and a political mobilizer. For all plenary meetings were carried on national radio and television. In most places of work, people did what they could do between 7:00 AM and 12:00 PM and went to sit by their radio or television to follow the deliberations at the Chinese built People’s Palace, home of our Parliament.

However, the CNS failed to achieve its immediate objective, which was to remove the dictator Mobutu from power and put the country on the path of multiparty democracy, economic recovery, and the improvement of the living conditions of ordinary people. The main reasons for that failure were the reluctance of Mobutu and his clique to leave power and its attendant privileges; the weakness and immaturity of the opposition; and the lack of support from the major Western powers for radical change in the resource-rich centre of the African continent.

I illustrate the latter factor with the way the international community refused to accept the democratic decision of 4 August 1992 by 2,842 delegates at the CNS representing all strata of the Congolese population to abandon “Zaïre” and to go back to the majestic name of “Congo.” This was a confirmation of a decision by another popular assembly, the Constitutional Convention of 1964 at Luluabourg (now Kananga), to make the official name of the country “The Democratic Republic of the Congo” (DRC). In May 1997, the same international community had no problem accepting the actions of Laurent-Désiré Kabila who, by the stroke of a pen, changed the country’s name to DRC and proclaimed himself the new president of the country. The major powers, beginning with the United States, accepted this unilateral decision, like Mobutu’s earlier decision imposing the name “Zaïre” in October 1971.

Today, the CNS remains a major historical reference for political and social change in the DRC. None of the numerous conferences, dialogues and consultations that have been held since then have brought anything new in terms of democratizing the political system, cleansing the state of its deadwood and corrupt oligarchs, and empowering the people to ensure that they are not only the primary sovereign, but also the beneficiaries of state action. In accordance with Etienne Tshisekedi’s credo, the business of government is “le peuple d’abord” or the people first. This is the popular and progressive legacy of the CNS, and the alpha and omega of democratic and developmental governance in the DRC.
1783669859634.jpeg

UNDP participant at a meeting of African ministers of public administration, AU, Addis Ababa 2006.
We have recently marked the 60th anniversary of Patrice Lumumba’s murder, and to commemorate the occasion
ROAPE published an extract of a keynote speech you gave in 2018, in which you discuss Lumumba’s rise and influence as both a nationalist and pan-Africanist leader. Before discussing Lumumba, I’d like to briefly touch on the late Etienne Tshisekedi, the main opposition leader to Mobutu in the 1980s and 1990s, and father of the current President Felix Tshisekedi. You served at one point as a diplomatic advisor to Etienne Tshisekedi, who himself was an advisor to Lumumba’s Mouvement National Congolais (MNC) in the late 1950s. How do you position Etienne Tshisekedi in relation to Lumumba and the broader emancipatory struggle of which they were both a part?

Yes. As a law student at Lovanium University, Etienne Tshisekedi wa Mulumba served as an advisor to the newly created MNC for one year, 1958-59. Thus, I do assume that they did get to know each other, given the fact that only 7 years separated them in age, as Lumumba was born on 2 July 1925 and Tshisekedi on 14 December 1932. In September 1959, the MNC split into two separate wings, the radical and unitarist Lumumba wing, known as MNC/L, and a more moderate wing led by federalists under Albert Kalonji, known as MNC/K. Following his service on Mobutu’s College of general commissioners from 14 September 1960 to 9 February 1961 as deputy commissioner for justice, Tshisekedi went to work for Albert Kalonji in secessionist South Kasai, where he served as minister of justice.

Tshisekedi’s stoicism in the face of unending persecution and humiliations by Mobutu, Laurent and Joseph Kabila, was exemplary in his steadfast fight for democracy, the rule of law and the instauration of a government that works for the people. His courage and persistence recalled those of Patrice Lumumba. This made him very popular among the people, who reverently called him “Moses,” in the Biblical sense or, more affectionately, as “Ya Tshitshi” or “Big Brother Tshitshi.” By his courage, stoicism, and intransigence on key principles of democracy, justice, equality and service to the people, he was the Congolese political leader closest to the character of Patrice Lumumba. As for the son, he is nicknamed “Tshitshi Béton,” or someone as hard as concrete and capable of facing any challenge, including getting rid of the Joseph Kabila dictatorship.

Moving onto Lumumba, then, how strong an influence do you think his political legacy continues to hold in the popular Congolese imagination today, and across Africa more broadly?

Given the lack of regular polling on the knowledge and attachment that people do have about Patrice Lumumba and his martyrdom, it is difficult to assess the strength of his political legacy in the Congolese political imagination today. People do frequently hear his name on national radio and television, which remind them of his eminent status as our national hero and the 17 January, the day of his assassination along with Sports and Youth Minister Maurice Mpolo and Senate Vice President Joseph Okito, is a national holiday.

In Africa, boulevards, major avenues, squares, and streets are named after him. In most of the countries I have visited, the place I like the best is the African Heroes Square in downtown Bamako, Mali’s capital, which has a very impressive statue of Lumumba. When he was killed, many parents across the continent gave his name to newly born sons. Two of them were serving as members of the Nigerian Parliament when I lived in Abuja in 2000-2002. Kenya has a distinguished professor of law who goes by the name of Patrick Lumumba. Finally, many literary and nonfiction books were written in honour of Lumumba following his death.

Lumumba’s Independence Day speech remains a major treasure for African freedom fighters, even among the lost sheep. In the 1980s, during my days as a professor at Howard University in Washington, I had a visit to my office one day from Roberto Holden, then exiled leader of the National Front for the Liberation of Angola (FNLA). I asked him if it was true that he had always been a paid collaborator of the CIA. To refute this accusation, which was nonetheless well-established, he and his assistant stood up and recited Lumumba’s famous speech in its entirety, in French. I was so moved by this gesture that I momentarily forgot about his crimes in Angola.

Sixty years after Lumumba’s demise, the people who really know about his leadership and his trials and tribulations, in the Congo or elsewhere in Africa, are generally past the age of 75. The two generations who came after 1961 may have heard tales about him, read books and articles on him or seen films and videos about him. But they have very little knowledge of Lumumba because they live in countries that, in most cases, are ruled by political leaders who have no interest in progressive and visionary leaders determined to put people’s needs above their own selfish class interests. Patrice Lumumba was such a leader, and most of his peers in this category, including Kwame Nkrumah of Ghana, Mehdi Ben Barka of Morocco, Eduardo Mondlane and Samora Machel of Mozambique, Amilcar Cabral of Cape Verde and Guinea-Bissau, Thomas Sankara of Burkina Faso, and Ruth First and Chris Hani of South Africa, were destroyed by imperialism and their cronies in Africa through military coups d’état and/or assassination.

Lumumba’s name was also associated, positively or negatively, with the popular insurrections of 1963-68 for a “second independence.” This was a movement based on the grievances of peasants, workers, secondary school students and lower civil servants, including teachers and nurses, whose organic intellectuals had clearly shown that the flag independence of 1960 was a sham. Politicians had promised everything under the sun during the electoral campaign of May1960 but delivered nothing in terms of expanding freedom and improving the living conditions of the population. Since they were no different from their Belgian predecessors, the Congolese rulers constituting the new privileged oligarchy were in the eyes of the people “the new whites” because they were just as brutal in their repression as the former colonialists, on whom they continued to rely for military support, and ‘liars” because they excelled at making false promises.

The popular movement for a “second independence” was led by the former lieutenants of Patrice Lumumba. It had two distinct wings and fields of armed struggle, the Kwilu revolution, led by Pierre Mulele, Lumumba’s former minister of education and a Marxist-Leninist, and the Eastern or Simba Rebellions, led by Christophe Gbenye, Lumumba’s former minister of internal affairs and successor as head of the MNC/L. This is the wing that also included Laurent-Désiré Kabila, Thomas Kanza and Gaston Soumialot. Of the two wings, Mulele’s was the most politically successful by its revolutionary engagement and commitment to ordinary people’s interests, while the Gbenye wing was more militarily successful but betrayed Lumumbism by its brutal and unprincipled goal of regaining the power Lumumba’s lieutenants had lost in Kinshasa at any price.

Once they conquered a city, the first thing they did was occupy the residence of the provincial governor or district commissioner to find the loot, which included gold, money, and fine alcohol. They paid no consideration to people’s needs and interests, while pretending to be fighting for ordinary people. Rhetoric aside, they were no different from the new oligarchy led by army general Mobutu, intelligence chief Victor Nendaka and perennial foreign minister Justin Bomboko. Later, Gbenye would remain head of one of a dozen MNC/L factions and joined Mobutu’s and Joseph Kabila’s political coalitions; Thomas Kanza would become Mobutu’s candidate for prime minister at the CNS in 1992 and a minister in Laurent Kabila’s government; Gaston Soumialot became a very successful farmer with Mobutu’s support; and Laurent Kabila overthrew Mobutu with military support from Rwanda and Uganda in 1997. The multiple errors of the “second independence” movement and the co-optation of most of its leaders by the MPR, Mobutu’s ruling party, weakened Lumumbism as a political force, but the hold of Lumumba’s legacy in the Congolese imagination has remained strong thanks to Congolese popular music and popular urban art.

In June 2021, the return from Belgium of what is left of Lumumba’s remains, namely a tooth that one of the Belgian police officers who cut up the bodies of the three martyrs of 17 January 1961 took as a souvenir before dissolving them in sulfuric acid, will be observed with national honours in Kinshasa. In a continent in which funerals occupy a very important place in our culture, President Félix Tshisekedi is doing everything possible to lay Lumumba to rest in a manner befitting a great chief and warrior. This is another event that should have great impact in strengthening the hold of Lumumba’s legacy in popular Congolese imagination today.

For those readers interested in my views on Lumumba’s leadership, his legacy for Africa, and the role of the CIA in his assassination along with the Belgians, the British M16 and corrupt Congolese leaders, a good place to start is my blogpost published by ROAPE on 15 January 2021.
1783669991861.jpeg

On a mission for the AAPS (African Association of Political Science) in Nairobi in November 1994.


I’d like to move on to discuss now your scholarly work. What has been the motivation for your historical enquiry over the years, and what do you regard as your most important work and contribution?


I am not a historian by training since none of my university degrees are in history. I have a B.A. in philosophy (Davidson College, 1967), an M.A. in diplomacy and international commerce (University of Kentucky, 1968) and a Ph.D. in political science (University of Wisconsin-Madison, 1975). Despite my training as a political scientist, only six years of my academic teaching since 1971 have been in a department of political science: one year at the Congo Free University in Kisangani (DRC), two years at the National University of Zaire, Lubumbashi Campus, two years at Atlanta University (now Clark-Atlanta University) in Atlanta (USA) and one year at the University of Maiduguri in Nigeria. My longest two jobs as a teacher have been at Howard University (1978-97) and at the University of North Carolina at Chapel Hill, since 2007.

I taught in the Department of African Studies at Howard, a unit of the Faculty of Social Sciences, offering M.A. and Ph.D. degrees in African studies with a focus on public policy and development. At Carolina I am teaching in the Department of African, African American and Diaspora Studies, which offers undergraduate degrees in African studies and African American and Diaspora studies. Moreover, I have held the presidency of both an interdisciplinary professional organisation, the African Studies Association (ASA) of the United States, the largest scholarly organisation of Africa-area scholars in the world, in 1987-88, and a disciplinary one, the African Association of Political Science (AAPS), 1995-97. With 33 years spent teaching in interdisciplinary departments, I see myself as an interdisciplinary scholar, and I am above all a scholar-activist.

As a youngster whose political awakening coincided with the struggle for independence in the Belgian Congo, and whose dream of becoming a medical doctor was derailed by my own choice to participate in civil rights demonstrations against racial injustice and discrimination in Charlotte, North Carolina in 1963-65, political activism has been an integral part of who I am since I was expelled from the United Secondary School (Presbyterian-Methodist) of Katubue in April 1960 for participation in protests in favour of Congolese independence. Consequently, my scholarly work has been focused on the political history of the Congo and Africa, with the aim of understanding colonialism, African resistance to foreign rule, the independence struggle, and the betrayal of the people’s expectations of independence by the new African oligarchy, which is more concerned with enriching itself and clinging to power to protect itself from political and economic crimes. My first major scholarly article dealt with the role of different African social classes in the struggle for independence, and it was published as the lead article in the December 1970 issue of The Journal of Modern African Studies, while the French translation appeared three months earlier in the Cahiers Economiques et Sociaux, the social science journal of Lovanium University in Kinshasa.

This article, along with my very first article published in the December 1969 issue of Mawazo, a Makerere University journal, on the massacre of university students in Kinshasa on 4 June 1969, set the tone for all my subsequent publications. The most important work in these publications is The Congo from Leopold to Kabila: A People’s History (2002). This book, which I finished writing while working for the United Nations Development Programme (UNDP) in Nigeria, won the Best Book Award from the African Politics Conference Group (APCG), an affiliate organization of the African Studies Association and other professional groups. It is an organisation made up mostly of American political scientists studying Africa. To make it available to Congolese and other Francophone readers, I published an updated French version of it as Faillite de la gouvernance et crise de la construction nationale au Congo-Kinshasa: Une analyse des luttes pour la démocratie et la souveraineté nationale (ICREDES 2015), which is translated in English as “Governance failure and the crisis of nation building in Congo-Kinshasa: An analysis of struggles for democracy and national sovereignty.”

This is the main thread running through my work and comes out clearly in my major books and articles, such as my presidential addresses at the African Studies Association in 1988 and the African Association of Political Science in 1997 entitled “The African Crisis: The Way Out,” and “The Role of Intellectuals in the Struggle for Democracy, Peace and Reconstruction in Africa,” respectively. The first address seeks to answer a question that many African scholars have raised but which is best articulated by Claude Ake in the London magazine West Africa of 17 June 1985 with a simple interrogation: “Why Africa is not developing.”

The American sociologist Barrington Moore has provided the correct way of approaching such a question. Generally, he argues, intellectuals analyse society either from the standpoint of the dominant groups, which have a vested interest in mystifying the way society works, or from the perspective of ordinary people, who have nothing to lose from truthful analyses of their predicament. For him, it is this latter class perspective that comes closer to objective scientific analysis. He writes: “For all students of human society, sympathy with the victims of historical processes and skepticism about the victors’ claims provide essential safeguards against being taken in by the dominant mythology. A scholar who tries to be objective needs these feelings as part of his ordinary working equipment”.

At the same time, sympathy with the popular classes does not mean creating other mythologies that have nothing to do with reality. Here I take advice from the French phenomenologist Maurice Merleau-Ponty on the social responsibility of intellectuals, which includes thinkers like Socrates, Karl Marx, and Cheik Anta Diop. According to this tradition, intellectuals are to be philosophers and, as such, critics of the status quo. For to philosophize, Merleau-Ponty maintains in his book Éloge de la philosophie (In Praise of Philosophy) – his brilliant inaugural lecture at the Collège de France in 1953 – implies that there are things to see and to say. And what a philosopher sees and says may not agree with society’s conventional wisdom and dominant interests. This is a position that is in perfect agreement with the Socratic view of philosophical practice as an uncompromising quest for the truth. A quest, it must be added, that involves a critical appraisal of all ideas, values, and conventions. According to this view, the philosopher is one who investigates and announces the results of this investigation regardless of the price to be paid for her/his commitment to the truth, the ultimate price being, as in the case of Socrates himself, giving up one’s life.

These are the two basic principles of my scholarly practice and contribution to knowledge: sympathy with the oppressed and uncompromising quest for the truth. I have attempted to rely on them to elucidate the political history of the Congo and Africa generally from the colonial period to the present.
1783670072917.jpeg

UNDP technical assistant at a meeting of ICGLR (International Conference on the Great Lakes Region) MPs at the People’s Palace in Kinshasa, March 2007.
Which political figure from Congolese history do you think has been the most misunderstood or overlooked, and is deserving of greater attention today?


In terms of political history and social analysis, the one intellectual who fits this category the best is Mabika Kalanda. A philosopher and a political activist formerly known as Auguste Mabika Kalanda, he received an excellent education in the classical Greek and Latin curriculum of Belgian schools at the famous Catholic secondary school of Kamponde in the Kasai province of the Belgian Congo. In 1954, he was one of the first Congolese to enrol in a full-fledged university at Lovanium in Léopoldville (now Kinshasa). He graduated in 1958 with two undergraduate degrees in psychology and education and political science. After one year of professional training as an assistant in the Ministry of Interior and the provincial government of Brabant in Belgium, he returned to the Congo as the sole Congolese member of the European-only corps of territorial administration officials.

Four years later, he would become the second person to hold the post of Minister of Foreign Affairs, from 14 April 1963 to 8 July 1964. When Pierre Mulele returned to Kinshasa on 3 July 1963 disguised as a West African following his training in guerrilla warfare in China, he apparently received support from Minister Mabika Kalanda, who gave him a new Congolese passport and helped facilitate his return to the Kwilu bush on 27 July. The popular insurrection for a “second independence” was about to start. A Lumumbist and a strong advocate of Lumumba’s vision for the Congo, Mabika Kalanda was head of one of the MNC/L factions at the CNS in 1991-92.

Mabika Kalanda wrote several books on different topics, ranging from the intra-ethnic conflict between the Lulua and Luba-Kasai to mythology, but his most important book with respect to postcolonial Africa is La Remise en Question: Base d’une Décolonisation Mentale (1967), in which the author calls for mental decolonisation in Africa by the calling into question of ideas, values and behaviour inherited from colonialism. The manuscript was sent to the publisher in 1965, but the book did not appear until two years later. By the time Mabika Kalanda began writing it in 1964, he had already dropped using his “Christian” or “European” name of Auguste, nearly eight years before Mobutu launched his “recourse to authenticity” drive in February 1972, which ordered his compatriots to use African names only and to promote African culture. Before that, in 1963, Mabika Kalanda had written a book in Tshiluba, one of the four national languages in the DRC, entitled Tabalayi, or open your eyes, for the Lulua and Luba-Kasai who are not fluent in French, but who share the same mother tongue, to resist the manipulations of ambitious politicians who were stoking the fires of division and war for their own interests.

Today, when you go into academic forums in the United States and in Anglophone Africa, you hear scholars heap praise on the distinguished Kenyan writer and academic Ngugi wa Thiong’o, formerly James Ngugi, as the person who first came up with the concept of mental decolonisation in his book Decolonizing the Mind (1986), although Ngugi himself gives a lot of credit to Frantz Fanon for this idea. Unfortunately, both Anglophone and Francophone scholars in Africa know little or nothing about Mabika Kalanda and his work. One can understand why Anglophone scholars could not have heard of him in the absence of translations. In the case of Francophone scholars, on the other hand, the main issue is the fact that we seem to notice great African intellectuals only after they have been discovered by Europeans or Americans.

When reading your work, and especially your most seminal contributions, the spirits of Frantz Fanon and Amilcar Cabral are ever present. Could you talk a little about their influence on your intellectual development and writing?

I discovered Frantz Fanon in 1964 at Davidson College and Amilcar Cabral in 1968 at the University of Wisconsin-Madison. One day, while walking past his office in the main building of the college, Dr Richard Gift, then a professor of economics at Davidson, called me in to show me the 1963 Grove Press edition of The Wretched of the Earth, Fanon’s masterpiece. He asked me whether I knew this revolutionary thinker of African descent. He was surprised by my ignorance and told me that every Third World student must study Fanon. I took his advice seriously and went to the college library, where I found the original of Fanon’s book in French (Les damnés de la terre, 1961), other books by him, and several of his articles as well as critiques of his work in French scholarly journals.

Since then, Fanon’s writings have influenced my intellectual outlook and my analysis of African politics. I was greatly inspired by his central message to African intellectuals, that they should follow the path of revolution by going to the school of the people rather than be captured by the bookish knowledge of the Ivory Tower, to transform the inherited structures of the economy and the state to serve the interests of the wretched of the earth instead of those of the imperialist bourgeoisie and its lackeys in Africa. This message rang so true in my mind not only because it reinforced similar messages from other great intellectuals such as Karl Marx, Antonio Gramsci, and Barrington Moore, but also and more importantly because it reminded me of the martyrdom of Patrice Lumumba in the Congo.

With reference to Amilcar Cabral, I came across his brilliant address on “Presuppositions and objectives of national liberation in relation to social structure,” which is best known as “The Weapon of Theory,” in 1968. This is the speech he had delivered on behalf of the peoples and nationalist organisations of the Portuguese colonies to the First Solidarity Conference of the Peoples of Africa, Asia and Latin America held in Havana on 3-12 January 1966. This and subsequent readings of Cabral’s other speeches and writings confirmed his affinity with Fanon’s central message. As a trained agronomist, his writings were fact-based and he combined a high level of empirical analysis with a very clear theoretical compass for understanding social realities, in addition to being a great strategist in the armed struggle against Portuguese fascism and colonialism. His writings on imperialism and national liberation were so superb that they were cited as an inspiration by the young Portuguese military officers who carried out the democratic coup d’état of April 1974, which is better known in Portugal as the Carnation Revolution.

The Amilcar Cabral Foundation learned of my appreciation of Cabral’s scholarly work at the 25th anniversary meeting of the African Studies Association, which was held in November 1982 in Washington under my leadership as the Program Director and chief organizer, that they invited me to the First Amilcar Cabral International Symposium held on 17-20 January 1983 in Praia, Cape Verde. These dates were chosen to coincide with the assassinations of Lumumba and Cabral himself, the first in 1961 and the second in 1973. I have had the privilege of participating in the 2nd symposium in September 2004 and the third in January 2013, all of which were held in Praia.

Lastly, it seems we are living through a period of some hope in the Congo, where in the first instance the courage, activism and sacrifices of Congolese people taking to the streets and in some cases laying down their lives made it politically unfeasible for Kabila to fulfil his desire to change the constitution and continue for a third term (and beyond), and more recently, the current President Felix Tshisekedi (Etienne’s son) has pulled off a succession of significant strategic moves to weaken Kabila’s political coalition and grip over the country, and replace it with what he is calling a Union sacrée de la nation (Sacred Union of the Nation). This is all very much ongoing as we speak, but what is your initial reading of the current political moment, and do you share the view that this is indeed a period of hope?

Africans tend to be eternal optimists, and I am one of them. In April 2019, on his first official visit to the United States, President Tshisekedi told a Congolese audience that his sees his job as that of ousting or taking down (déboulonner in French) the dictatorial and corrupt system that he found in power. Lots of people laughed at this statement, but he was dead serious about it. He started the process by unleashing the judiciary to let them do their job without being dictated to by Kabila and his cronies, and the prosecutors went after the President’s own chief of staff. Next came changes in the military high command and the Constitutional Court. The Kabilists overreacted with insults and acts of insubordination, particularly by the Justice minister and the Prime Minister, and fell into their own trap. The President stopped collaborating with them and cancelled the weekly cabinet meetings. Meanwhile, he appealed to patriotism and organized consultations with all strata of the population for a full month to gauge the spirit of the nation. The result was overwhelming support for breaking the coalition with Kabila’s political group and the desertion of hundreds of MPs from Kabila’s camp to the Union Sacrée de la Nation, the new parliamentary majority.

There is no doubt that some of the MPs who have changed political camps have done so in the hope of getting ministerial and parastatal posts. While fragile, the new majority made up of the pre-2019 opposition and the deserters from the Kabila camp will help the President in the short term in reorienting the country towards the rule of law and fiscal discipline likely to improve revenue collection to allow the state to pay civil servants and to provide to the population basic services such as water, electricity, health care and free education in primary and secondary schools. This will create a new departure for DRC citizens, who are tired of living in a banana republic, but one with an enormous wealth in the natural resources necessary to ensure decent livelihood. Popular support is one of the main reasons for the success of Tshisekedi’s political gamble, and the majority of the population stands behind the son of Etienne Tshisekedi. It is also the main reason for hope. Our politicians are aware of this reality. Being human, they do not want to see the people’s anger directed at them.

Georges Nzongola-Ntalaja is Professor of African and Global Studies in the Department of African, African American, and Diaspora Studies, University of North Carolina at Chapel Hill (USA). He is also a member of the African Academy of Sciences (AAS), former president of the African Studies Association (ASA) of the United States and the author of many books, including The Congo from Leopold to Kabila: A People’s History and Patrice Lumumba.

Featured Photograph: Georges Nzongola-Ntalaja as a lecturer at the Lubumbashi campus of the National University of Zaire in December 1973.



Source : A People’s Historian: an interview with Georges Nzongola-Ntalaja | ROAPE
 
Kinshasa

Laurent Kabila mzee wa kutoka Sumbawanga kama alivyokuwa anajulikana na majirani zake jijini Dar es Salaam

TOKA MAKTABA :

5 June 2025

Rare Interview of President Laurent Kabila of the Democratic Republic of Congo

View: https://m.youtube.com/watch?v=1s-C4FYIfQ4

Kuzaliwa Novemba 27, 1939, Kongo ya Ubelgiji baadaye Zaire (sasa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo)
Kifo Januari 18, 2001, Kinshasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Laurent-Désiré Kabila mwaka 1996, alipokuwa kiongozi wa Alliance des forces démocratiques pour la libération du Congo-Kinshasa (AFDL-CK).
1783769331255.jpeg

Laurent-Désiré Kabila alikuwa mwanasiasa wa Kongo na kiongozi wa waasi aliyeishi uhamishoni nchini Tanzania kwa miongo kadhaa kuanzia miaka ya 1960s. Alikuwa Rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kuanzia 1997 hadi 2001.

Kabila alishiriki katika siasa kuanzia miaka ya 1960 na akaunda Chama cha Mapinduzi ya Watu (PRP) mwaka wa 1967. Kabila aliongoza maasi ya kutumia silaha dhidi ya mamlaka kuu mara kadhaa, ikiwa ni pamoja na mwishoni mwa miaka ya 1970.
1783769375336.jpeg

Akiwa kiongozi wa kundi la upinzani la Alliance des forces démocratiques pour la libération du Congo-Kinshasa (AFDL-CK), Kabila aliongoza uasi mkubwa wa kijeshi uliokuwa katika sehemu za mashariki mwa nchi kuanzia kipindi cha vuli ya 1996. Katika majira ya kuchipua ya 1997, aliteka mji mkuu Kinshasa bila upinzani mkubwa na akawa rais mpya wa nchi hiyo, ambayo aliipa jina jipya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo DR Congo.

Hata hivyo, uasi katika sehemu za mashariki ndani ya nchi ya DR Congo uliendelea, na Kabila hakuwahi kupata udhibiti kamili wa nchi hiyo.

Mgogoro huo hatimaye uligeuka kuwa vita vya kwanza vya bara bara Afrika ambapo mataifa ya Zimbabwe, Rwanda n.k yalipeleka majeshi, ambapo Kabila mwenyewe akawa mwathirika. Aliuawa katika ikulu ya rais ya jijini Kinshasa mnamo Januari 2001.


Joseph Kabila Kabange
Kuzaliwa Juni 4, 1971

standard_compressed_Joseph_Kabila_April_2016.jpg


Joseph Kabila
Na Idara ya Mambo ya Nje ya Marekani .
Leseni: Imeangukia katika eneo wazi (Umiliki wa umma)
Joseph Kabila ni mwanasiasa wa Kongo ambaye alikuwa Rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo kuanzia Januari 2001 hadi Januari 2019. Muhula wa pili wa Kabila, na kulingana na katiba, urais uliisha rasmi mnamo Desemba 31, 2016. Uchaguzi ulifanyika mwaka wa 2018, na kwa sasa Kabila, kama rais wa zamani, ni seneta wa maisha.

Joseph Kabila ni mtoto wa jenerali wa zamani wa waasi na rais Laurent-Désiré Kabila na Sifa Mahanya. Pamoja na dada yake pacha Jaynet, familia ikahamia uhamishoni Tanzania, kusoma elimu ya msingi sekondari na kutumikia JKT kwa mujibu wa sheria. Huko pia alipata mafunzo ya kijeshi, na kisha akawa mwanafunzi katika Chuo Kikuu cha Makerere nchini Uganda .

Joseph Kabila aliletwa kama kamanda wa jeshi la waasi la baba yake lilipoanzisha mashambulizi ya kijeshi dhidi ya dikteta wa Zaire Mobutu Sese Seko mnamo 1996. Laurent Kabila alipoteka mji mkuu Kinshasa , akamwondoa Mobutu madarakani na kubadilisha jina la nchi hiyo kuwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Joseph alitumwa China kwa mafunzo zaidi ya kijeshi. Kwa kuzingatia kukaa kwake nje ya nchi mara nyingi na Mfaransa dhaifu , mara nyingi amekuwa akikosolewa kwa kutokuwa " Mkongo halisi ".

Kazi ya kisiasa​

Joseph Kabila alirudi DR Congo mwaka wa 1998, na akateuliwa kuwa mkuu wa jeshi la nchi hiyo. Mnamo Januari 16, 2001, Laurent Kabila aliuawa, na mnamo Januari 26 mwanawe aliapishwa kuwa rais. Mnamo 2006, alishinda uchaguzi wa rais dhidi ya mgombea wa upinzani Jean-Pierre Bemba , kisha mnamo 2011 dhidi ya Étienne Tshisekedi .

Uchaguzi mpya wa rais ulipangwa kufanyika mwaka wa 2016, na Joseph Kabila, ambaye amehudumu rasmi kwa mihula miwili, alizuiwa kikatiba kugombea tena uchaguzi. Wakati huo huo, hakuhitaji kugombea kwa mara tatu kabla ya rais mpya aliyechaguliwa, jambo lililomfanya Joseph Kabila aahirishe uchaguzi. Kwa hivyo, Kabila alishutumiwa kwa kuiba uchaguzi ili kutumia mwanya huu katika sheria, ambao ulisababisha maandamano na ghasia katika sehemu kadhaa za nchi mnamo 2017. Sababu rasmi ya kuahirisha uchaguzi ilikuwa ukosefu wa pesa na usajili wa wapiga kura katika sehemu zilizoathiriwa na migogoro nchini.

Vipaumbele vya kisiasa​

Akiwa mkuu wa jeshi, Kabila alikuwa kitovu cha Vita vya Pili vya Kongo (1998–2003), ambavyo vilihusisha nchi kadhaa jirani. Hata hivyo, machafuko na milipuko midogo ya vita imeendelea kuikumba mashariki mwa Kongo, na mwaka wa 2016 machafuko pia yalizuka katika jimbo la kati la Kasai .

Katika taaluma yake ya kisiasa, Kabila ametetea hasa "barabara ya kuelekea usasa" kwa kuzingatia miundombinu , uundaji wa ajira, elimu, na afya. Wakati wa muhula wake kama mkuu wa nchi, hii pia ilisababisha ubinafsishaji wa makampuni kadhaa ya zamani ya kitaifa na sekta ya elimu kutokana na ukosefu wa uwekezaji wa umma. Pia alitambuliwa kwa kuzuia vita vingine vikubwa kuzuka wakati wa utawala wake.

Kabila na familia yake ya karibu wamepata kiasi kikubwa cha pesa kupitia makampuni mbalimbali binafsi, ambayo mara nyingi yanapatikana nje ya nchi katika kilimo, madini, mawasiliano ya simu, usafiri wa anga na usimamizi wa mali.

Joseph Kabila ana mke kwa jina Marie Olive Lembe di Sita. Wanandoa hao wana watoto wawili: Sifa na Laurent-Désiré
 
MAKALA SEHEMU YA KWANZA:

TANZANIA ILIPOKUWA MAKAO MAKUU YA VYAMA VYA UKOMBOZI NA CHANGAMOTO ZAKE

MWAKA 1959 CHAMA CHA MRENGO MKALI PAC PAN AFRICANIST CONGRESS


View: https://m.youtube.com/watch?v=k9CSA0eN00s

Mnamo 1959 Walioamini kuwa Afrika ya Kusini ni Kwa Waafrika siyo nchi mchanganyiko walijitenga na ANC na kuunda chama chenye msimamo mkali na kukiita Pan Africanist Congress (PAC). Historia za vyama hivyo viwili yana uhusiano usioweza kutenganishwa. Mwezi huu (Septemba) 2011 unaadhimisha miaka 50 tangu Poqo, tawi la kijeshi la PAC, kuanzishwa nchini Afrika Kusini kuunda kikundi cha kijeshi na kuanza kazi kuelekea mapambano ya silaha mnamo 1961.

1959 Tarehe 4-6 Aprili, Kundi la Waafrika waliojitenga na African National Congress ANC wanafanya mkutano wake wa kwanza wa kitaifa mjini Johannesburg katika ukumbi wa jumuiya ya Orlando chini ya bendera ya "Africanist Liberation Congress". Mabango yaliyoandikwa kauli mbiu za Kiafrika kwa ajili ya Waafrika, Cape hadi Cairo, Morocco hadi Madagaska, 'Izwe lethu I Africa' (Afrika ardhi yetu) yaliwekwa kwenye kuta za ukumbi.

Takriban wajumbe 400 kutoka kote nchini walihudhuria mkutano huo. Zephaniah Mothopeng mjumbe wa Kamati ya Kitaifa ya Kazi ya kikundi akiongoza mkutano huo.Tarehe 6 Aprili, Chama kinachukua jina la Pan Africanist Congress of South Africa (PAC) na Kamati yake ya Utendaji ya inachaguliwa:

View attachment 2988085
Picha: Robert Mangaliso Sobukwe mwanzilishi wa chama cha PAC - Afrika ya Kusini


  • Rais Robert Mangaliso Sobukhwe
  • Katibu Potlake Kitchener Leballo
  • Mweka Hazina Abednego Ngcobo
  • Mkuu wa oganisheni Taifa Elliot Mfaxa.
  • Katibu wa Jimbo la Pan African Affairs Peter Molotsi
  • Katibu wa Mambo ya Nje Selby Ngedane
  • Katibu wa Uenezi na Habari ZB Molete
  • Katibu wa Elimu Peter Raboroko
  • Katibu wa Utamaduni Nana Mahomo
  • Katibu wa Kazi (wafanyakazi) Jacob D Nyaose
  • Katibu wa Fedha na Maendeleo ya Uchumi Hughes Hlatshwayo
  • Wajumbe wa Ziada Zephaniah Mothopeng, Howard S Ngcobo, CJ Fazzie na MG Maboza.
  • Dk Peter Ntsele, ambaye aligombea urais wa PAC na kushindwa uchaguzi na Robert Sobukhwe alijitenga na kuunda chama chake, Pan African Freedom Movement (PAFM).
Oktoba, Shirikisho la Vyama Huria vya Wafanyakazi wa Afrika Kusini (FOFATUSA), chama kilichounganishwa na PAC kinaundwa. 1960 Chama cha Pan African Freedom Movement (PAFM) chaanguka baada ya kifo cha kiongozi wake Dkt Peter Ntsele.

George Rebone Moffat anajiunga na PAC huko Atterdgeville akiwa na umri wa miaka 16 mara tu baada ya Mauaji ya Sharpeville.

Machi, Nana Mohomo na Peter Molotski wameteuliwa kama wawakilishi wa PAC. Machi 16, Robert Sobukwe anamwandikia kamishna wa, Meja Jenerali Rademeyer, akisema kuwa PAC itafanya maandamano ya siku tano, yasiyo ya vurugu, ya nidhamu na kanuni za sheria za kupita (trespassing) huku umebeba kitambulisho, kuanzia tarehe 21 Machi.

Machi 19, Sobukhwe anatangaza kwamba PAC itaanza kampeni dhidi ya sheria za kuanzia tarehe 21 Machi. Alitoa wito kwa watu kuacha pasi (vitambulisho) zao majumbani na kujiwasilisha kwa amani katika vituo vya polisi ili wakamatwe.

Hata hivyo Tawi la Alexandra la PAC linajitenga na kampeni, kupitia mwenyekiti wake Josias Madzunya. Baadaye anafukuzwa katika chama na Robert Sobukhwe.

20 Machi, Nana Mohomo na Peter Molotsi wanaagizwa na uongozi wa PAC kuondoka nchini Afrika ya na kuanzisha uhusiano wa PAC uhamishoni.

Walipewa jukumu la kutafuta fedha kwa ajili ya kuanzisha muundo wa msingi huko Maseru, Lesotho kuanzisha misheni / balozi ndogo nchini Ghana, Uingereza na Misri.

21 Machi, PAC iliongoza maandamano ya amani ya kupinga pasi na viongozi wa PAC walikusanyika kwanza katika kituo cha polisi cha Sharpeville wakiimba kauli mbiu " Izwe lethu " (Nchi yetu), " Awaphele amapasti " (Down with pass).

Polisi waliwafyatulia risasi waandamanaji na kuua 69 na kuwajeruhi wengine 180 katika kile kilichojulikana kama mauaji ya Sharpeville. Maandamano yalienea katika maeneo mengine ya nchi. Dk. Hendrik Verwoerd anatangaza kwamba wanachama 132 wa PAC, akiwemo Robert Sobukwe, wanazuiliwa Johannesburg na watafunguliwa mashtaka ya uchochezi. Machi 23, Robert Sobukwe, rais wa PAC, na PK Leballo , katibu wake wa kitaifa, pia. huku wengine 11 wakishtakiwa kwa uchochezi wa ghasia.

24 Machi, Katibu Mkuu wa Kanda ya PAC Philip Kgosana ambaye pia ni mwanafunzi wa Chuo Kikuu cha Cape Town na watu 101 kutoka Langa walijisalimisha kwa polisi ili kukamatwa katika Viwanja vya Caledon. Viongozi wa maandamano hayo wanazuiliwa na kuachiliwa siku hiyo hiyo.

25 Machi, Mjini Cape Town, watu kati ya 2000 na 5000 waliandamana hadi Caledon Square kusalimisha hati zao za vitambulisho vya kibaguzi wakiongozwa na Kgosana na Clarence Makwetu ambaye alikuwa Katibu wa PAC tawi la New Flats.

25 Machi, Waziri wa Sheria anasitisha kupita kote nchini. 28 Machi, Chifu Albert Luthuli wa ANC watangaza siku ya maombolezo kwa waathiriwa wa Mauaji ya Sharpeville na Langa. 28 Machi, Mazishi ya wahathiriwa waliouawa kwenye maandamano ya kupinga pasi ya Langa yanafanyika kwa wastani wa mahudhurio ya watu 5000.
View attachment 2988078
Picha: Chifu Albert Luthuli


30 Machi, Phillip Kgosana aliongoza Wafuasi wa PAC wa kati ya waandamanaji 30,000 hadi 50,000 kutoka Langa na Nyanga hadi makao makuu ya polisi katika Caledon Square mjini Cape Town.

Tarehe 30 Machi, Serikali ya Afrika Kusini ilitangaza hali ya hatari na kuanza kuwaweka watu kizuizini 18 Aprili, Sheria ya vyama visivyotambulika kiSheria yaanzishwa na kupiga marufuku vyama vya PAC na ANC na vyama vingine vyovyote vinavyoeneza malengo yao PAC na ANC. Hii inasababisha kukandamizwa kwa wanaharakati wa kisiasa katika vyama vya siasa. Kutokana na hali hiyo kuzuiliwa kwa viongozi wengi wakuu katika chama kunafuata na ofisi za PAC mjini Johannesburg Kufungwa.

Mei, The South African United Front (SAUF) yazinduliwa rasmi mjini London. SAUF ilikuwa ni jaribio la kuunganisha vyama vya ukombozi nchini Afrika Kusini kuzungumza kwa sauti moja. Nana Mahomo na Peter Molotsi waliwakilisha PAC, Oliver Tambo na Yusuf Dadoo waliwakilisha ANC, Jarientundu Kozonguizi aliwakilisha Umoja wa Kitaifa wa Afrika Kusini Magharibi (SWANU) na Jumuiya ya Watu wa Afrika Kusini Magharibi (SWAPO) ikajiunga baadaye. Agosti, ZB Molote ambaye alizuiliwa na serikali chini ya kanuni za hali ya hatari anaachiwa huru na kuwa kaimu rais wa PAC hadi Agosti 1962. 31 Agosti, Serikali iliondoa amri ya hali ya dharura tarehe 30 Machi kufuatia maandamano ya kupinga kupita.

Uteuzi wa ZB Molete kama rais wa PAC na Robert Sobukwe unaanza kutekelezwa. Desemba 8, Letlapa Mphahle kiongozi wa PAC anazaliwa Rosenkranz Kaskazini mwa Transvaal.

1961 29 Machi, Phillip Kgosana anawasili Dar-es-Salaam baada ya kutoroka kwa kukimbia nchi kupitia Swaziland, Lesotho na Botswana.

Joe Molefi na ZB Molote wanaondoka Afrika Kusini kwenda uhamishoni Lesotho ili kuepuka kukamatwa. Septemba, Poqo (msafi/pekee ) mrengo wenye silaha wa PAC unaanzishwa nchini Afrika Kusini ili kuunda seli na kuanza kazi kuelekea mapambano ya silaha. Jina lilikuwa na tafsiri ya Pan Africanist Congress kama 'Umbutho wama Afrika Poqo ' (shirika la Waafrika au 'wasio na chumvi' au 'safi').

1962 16/ 17 Machi 1962, Kundi la watendaji wa Poqo walishambulia gari la polisi katika Mji wa Langa. kumuua polisi mmoja Mwafrika, Moyi na kujeruhi watu wengine watano.
Gari hilo lilichomwa moto na kuharibiwa.

25 Agosti, Robert Sobukwe anaandika barua ya kumteua Potlako Leballo kukaimu nafasi ya rais wa PAC. Agosti, PAC yajiimarisha Lesotho na kufungua rasmi katika Nyumba ya Bonhomme huko Maseru baada ya kuwasili kwa Potlako Leballo kutoka Afrika Kusini. Leballo anachukua nafasi kutoka kwa ZB Molete kama Rais wa PAC.

Mathayo Nkoana, mkuu wa PAC ya chinichini nchini Afrika Kusini anahamia Botswana na kuwa mwakilishi wa chama nchini humo. Septemba, PAC yaitisha Baraza la Rais mjini Maseru ambalo liliidhinisha uteuzi wa Leballo kama kaimu rais, John Nyathi Pokela kuwa Katibu, M Gqobose. akiwa mjumbe wa Baraza la Rais, ZB Molete akiwa Katibu wa Uenezi na Habari, Zephaniah Mothopeng Kaimu Mweka Hazina wa Taifa na E Mfaxa Mratibu wa Kitaifa.

Oktoba, Leballo anasafiri kwenda London na New York ambako alihutubia Umoja wa Mataifa. Pia kukutana na wawakilishi wa PAC uhamishoni. 16 Oktoba, Gwebindlala Gqoboza mkuu wa Transkei anauawa na watendaji wa Poqo. Vita dhidi ya wakuu vililenga wale ambao walionekana kusaidia serikali ya ubaguzi wa rangi katika kuwanyang'anya watu ardhi yao. Novemba 22, Kundi la wanaume 250 wakiwa wamebeba shoka, panga na silaha nyingine za kujitengenezea wanaondoka katika Mji wa Mbekweni na kuandamana hadi Paarl.

Kundi hilo limejigawanya katika makundi mawili huku moja likielekea katika gereza la mji huo ili kuwaachilia wenzao waliokuwa kizuizini na nyingine kushambulia kituo cha polisi. Hii ilisababisha makabiliano na polisi na vifo vya wanachama watano wa Poqo, ambao ni Godfrey Yekiso, Madodana Camagu, John Magigo, Ngenisile Siqwebo.

Uasi wa Paarl ulizimwa kwa nguvu wakati vikosi vya polisi vilitumwa kutoka Cape Town kusaidia. 23 Novemba, Matthews Mayezana Mali anauawa kwa kupigwa risasi na Polisi wa Afrika Kusini alipokuwa akiongoza maandamano ya wafuasi wa PAC hadi kituo cha polisi cha Paarl ili kukabidhi orodha ya malalamiko.

7 Desemba, Jaji H. Snyman aliyeteuliwa kuongoza Tume ya Uchunguzi wa Uasi wa Paarl wa 1962 aanza kukusanya ushahidi kupitia vikao. 12 Desemba, Wanachama wa Poqo wenye Silaha wananaswa na polisi kwenye kilima cha Ntlonze walipokuwa wakielekea kushambulia Chifu Kaiser Matanzima. Vita vinaendelea na wapiganaji 7 wa Poqo waliuawa na polisi 3 wamejeruhiwa vibaya.
View attachment 2988075
Picha: Chifu Kaiser Matanzima


Johnson Mlambo akiwasili katika makao makuu ya PAC ya chinichini mjini Maseru Lesotho ambako anapokea maelekezo ya kujipanga na kujiandaa kwa maasi yaliyopangwa kufanyika 1963.

1963 Februari, Wazungu watano wauawa na wanachama wa Poqo katika Daraja la Mbashe karibu na Umtata wakiwa wamelala kwenye patrol . Hii ilisababisha kukamatwa kwa wanachama 23 wa kundi hilo la wapiganaji wa, Poqo ambao walihukumiwa kifo na kunyongwa.

24 Machi, Leballo anatoa taarifa kwa vyombo vya habari akitangaza kwamba PAC na Poqo wangeanzisha mashambulizi dhidi ya serikali ya Afrika Kusini yenye jeshi la askari 150,000.

Machi 29, wajumbe wawili wa PAC wanawake, Cynthia Lichaba na Thabisa Lethala waliotumwa na Leballo kutoka Lesotho kutuma barua huko Ladybrand, mji wa Afrika Kusini karibu na Lesotho walikamatwa na polisi. Barua hizo zilikuwa na maagizo na maelezo ya wapiganaji wa Poqo. Hii inafichua idadi ya wanaharakati wa chinichini wa Poqo na kusababisha kukamatwa kwao baadae.

1 Aprili, Polisi wa Kikoloni wa Uingereza walivamia ofisi za PAC nchini Lesotho wakichukua nyaraka kadhaa zenye maelezo ya wanaharakati wa PAC na shughuli zao. Hii inasababisha kufungwa kwa wanaharakati zaidi. Aprili 8, Polisi walikamata wafuasi wengi wa Poqo kabla ya ghasia zilizopangwa tarehe hii kutokea. Ahmed Cassiem alikamatwa kwa shughuli za PAC na kuhukumiwa kifungo cha miaka 11 jela anachotumikia katika kisiwa cha Robben.

May, Kifungu cha Sobukhwe kinapitishwa bungeni kuwezesha serikali kumweka kizuizini mtu yeyote aliye na hatia ya uchochezi. Kifungu hiki kilitumiwa mara kwa mara hadi 1968 ili kuweka Sobukhwe kizuizini. Juni, mwanachama wa PAC Jeff Kgalabi Masemola anashtakiwa pamoja na watu wengine 14 katika Mahakama Kuu ya Pretoria Afrika ya Kusini kwa kula njama ya kufanya hujuma.

Baadaye anahukumiwa kifungo cha maisha jela. Patrick Duncan, mwanachama wa zamani wa Chama cha Kiliberali cha Afrika Kusini anakuwa mzungu pekee mwanachama wa PAC baada ya kujiunga na chama hicho uhamishoni. Juni, Nana Mohomo na Patrick Duncan wanasafiri kwenda Marekani Amerika kuchangisha fedha na kufanya kampeni ya kuwekewa vikwazo vya upatikaji mafuta Afrika Kusini.

25 Juni, Jaji H. Snyman anawasilisha ripoti yake ya mwisho kuhusu Uasi wa Paarl bungeni. Alipendekeza kupitisha sheria ambayo ingetumika kwa awali kukabiliana na vitisho vya kisiasa.

Novemba, The National Front for the Liberation of Angola (FLNA) unaipa PAC kambi ya mafunzo ya kijeshi huko Kikunzu nchini Kongo Zaire ambapo kundi lake la kwanza la askari wa msituni wanapata mafunzo ya kijeshi. . Mafunzo hayo yalikuwa ya kificho yaliyopewa jina la 'Tape Recorder' na kuandaliwa na Nana Mahomo.

Johnson Phillip Mlambo anakamatwa na kufunguliwa mashtaka ya hujuma na kupanga njama za kupindua serikali ya ubaguzi wa rangi nchini Afrika ya Kusini. Anahukumiwa kifungo cha miaka 20 jela na kupelekwa katika kisiwa cha Robben ambako anatumikia kifungo chake. Novemba, TT Letlaka, mwenyekiti wa PAC katika Mkoa wa Transkei anachaguliwa kwa Baraza la Rais.

1964 PAC ilihamisha makao yake makuu kutoka mjini Maseru Lesotho hadi Dar-es-Salaam nchini Tanzania. Julai, ujumbe wa PAC watembelea China kwa mara ya kwanza. Baadaye, Wachina walitoa michango mingine ya kifedha kwa sherehe mnamo Agosti na Oktoba.

Agosti, Leballo akiwa katika ndege ya kukodi ya Afrika Kusini anasimama mjini Johannesburg na ndege yake inalindwa vikali na serikali ya Afrika Kusini, lakini ndege hiyo inaruhusiwa kuendelea.

Hili liliibua mashaka kuhusu Leballo na uhusiano wake na utawala wa kibaguzi kwani ilichukuliwa kuwa serikali ingemkamata kiongozi wa chama cha PAC kilichopigwa marufuku kwenye ardhi yake.

Agosti, Nana Mohomo anashtakiwa kwa matumizi mabaya ya fedha za wafadhili zilizokusudiwa kwa hifadhi za PAC. 1965 Kikundi cha makada wa PAC chapelekwa China kwa mafunzo ya kijeshi.

May, JD Nyaose anaongoza ujumbe wa kwenda nchini China ambako fedha zilichangwa kufadhili shughuli za PAC.

12 Agosti, JD Nyaose, mwanachama mwanzilishi wa PAC na rais wa FOFATUSA alifukuzwa kwenye chama baada ya kuhudhuria sherehe za Uhuru wa Indonesia akiwa mwakilishi wa FOFATUSA. Nyaose alipinga kufukuzwa kwake bila mafanikio. PAC yawasimamisha kazi wanachama wa chama chenye makao yake nchini Botswana.

1966 John Nyathi Pokela alihukumiwa kifungo katika Kisiwa cha Robben Island kwa jukumu lake katika mrengo wa kijeshi wa PAC Poqo kwa shughuli zake za kisiasa za kupinga ubaguzi wa rangi.

Machi, The South African Colored People's Congress inavunjwa na kujiunga na PAC. 21 Machi, Kutokana na Mauaji ya Sharpeville katika 1960, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa lilitangaza siku hii 'Siku ya Kimataifa ya Kutokomeza Ubaguzi wa Rangi'.

Wajumbe wa PAC mjini Mbeya, kambi ya PAC nchini Tanzania waliibua wasiwasi kuhusu uongozi wa chama. Aprili, wanachama 30 wa Poqo wanaotuhumiwa kwa hujuma na njama ya kuwaua walinzi wanazuiliwa katika gereza la Gamkaspoort. Juni, Wanachama Saba wa Poqo wanahukumiwa katika mahakama ya Port Elizabeth kwa madai ya kula njama ya kulipua majengo ya manispaa na madaraja ya reli.

1967 Vuyani Mgaza anayeongoza mjumbe wa Poqo huko London Mashariki ambaye baadaye alikua mwakilishi wa PAC nchini Nigeria anaondoka nchini kwenda uhamishoni. Hii ilikuwa ni baada ya kukamatwa na kuzuiliwa mara mbili kwa jukumu lake la kuandaa uasi wa Poqo uliopangwa wa 1963. Julai, OAU na ALC zafunga kwa muda ofisi ya PAC huko Dar-es-Salaam Tanzania baada ya AB Ngcobo na PN Raboroko kujaribu kunyakua mamlaka. ofisi licha ya upinzani kutoka kwa baadhi ya wanachama wa chama hicho. Hii inailazimu PAC kuitisha Kongamano la Umoja huko Moshi, Tanzania kwa kuungwa mkono na OAU na ALC.

Septemba, Nyaose anarejeshwa na kuteuliwa kuwa Kamati ya Utendaji ya Taifa katika Mkutano Mkuu wa Umoja uliofanyika Moshi. 31 Oktoba, Wajumbe wanne wa Poqo aliyepatikana na hatia ya mauaji kufuatia uasi wa PAC wa 1960 na kampeni ya kupinga pasi wanyongwa. 1968 Wanachama kumi na wawili wa Poqo wafikishwa mahakamani kwa madai ya kupanga kushambulia kituo cha polisi, kituo cha nguvu na posta huko Victoria Magharibi.

Jeshi la Ukombozi la Wananchi wa Azania (APLA) linaundwa na kumrithi Poqo kama mrengo wa kijeshi wa PAC. Wanachama wa Poqo wanaunda msingi wa APLA walipokuwa wametumwa katika nchi mbalimbali kwa ajili ya mafunzo na kuanzisha ofisi za PAC. Gerald Kondlo alikuwa kamanda wa kwanza wa APLA. Februari, Baraza la Mawaziri la OAU mjini Addis Ababa linaionya PAC kwamba kama hakungekuwa na uingiaji wa askari nchini Afrika Kusini kufikia Juni 1968, PAC ingepoteza hadhi yake kama vuguvugu la ukombozi linalotambulika na ufadhili wake ungeondolewa.

Machi, Mkutano na waandishi wa habari uliofanyika Maseru. Wakati wa mkutano Leballo alidai kwamba angeamuru wanaume 15,000 waliofunzwa nchini Lesotho kuivamia Afrika Kusini. Kauli yake ilitolewa kabla tu ya kuachiliwa kwa Robert Sobukhwe. Kutokana na hali hiyo, serikali ya Afrika Kusini ikisaidiwa na polisi wa Lesotho ilikamata takriban wafuasi na wanachama 10,000 wanaoshukiwa kuwa PAC kote nchini.

Mei, PAC ilizindua 'Operesheni Villa Piri' ambapo wanachama kadhaa wa APLA walijaribu kuingia Afrika Kusini kupitia Msumbiji. Watu kadhaa wa kikosi hicho wanauawa akiwemo kamanda wake Gerald Kondlo. Agosti, Zambia ilipiga marufuku PAC na kufukuza uongozi wake nchini humo.

PAC ilichukua jina la Azania na baadaye kuliita shirika hilo Pan Africanist Congress of Azania. John Ganya na Zepahnia Mothopeng wanaachiliwa kutoka gerezani na kuanza kufanya kazi ya kufufua shughuli za PAC na APLA nchini Afrika Kusini. Jumuiya ya PAC inaunda Baraza lake la Mapinduzi.

1969 Wanaharakati wa APLA wanaoendesha shughuli zao Graaf-Reinet na Mount Coke wamehukumiwa kwa kuhusika kwao katika kuratibu shughuli za vuguvugu hilo kwa kisingizio cha kuwa shirika la kidini. May, Mwanachama Mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC Robert Sobukhwe ameachiliwa kutoka gerezani na kupelekwa Galeshewe huko Kimberley.

Aidha anapewa amri ya kufungiwa kwa miaka mitano ambayo inamzuia kwenda Kimberley na kumweka katika kizuizi cha nyumbani kati ya kumi na mbili jioni hadi saa 12 abubuhi (6pm na 6am).

1971 Makao makuu ya PAC yamehamishwa kutoka Lusaka nchini Zambia hadi Dar-es-Salaam nchini Tanzania.22 Juni, Serikali ya Afrika Kusini ilimnyima Robert Sobukhwe kibali cha kuondoka Afrika Kusini na kuendelea na masomo yake nchini Marekani.

1973 Julai, wajumbe wa PAC Mark Shinners , Isaac Mafatse na Hamilton Keke waachiliwa kutoka Kisiwa cha Robben na kuanza kuajiri vijana kujiunga na PAC walio uhamishoni.

1974 Libya inatoa vifaa vya PAC kwa mafunzo ya kijeshi. Jeshi la Ukombozi la Lesotho (LLA). Tarehe 21 Machi, PAC na ANC zimepewa hadhi ya uangalizi na Kamati Maalum ya Kupambana na Ubaguzi wa Rangi. May, Amri ya kupiga marufuku iliyowekwa kwa Robert Sobukhwe inaisha, lakini inasasishwa mara moja kwa miaka mingine mitano.

Novemba, PAC ilifanikiwa kushawishi kufukuzwa kwa Afrika Kusini katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.

1975 Waraka wa mkakati wa "Njia Mpya ya Mapinduzi" unazusha mgawanyiko wa kiitikadi ndani ya PAC. 13 Juni, Sobukhwe anakubaliwa kama wakili kufanya mazoezi huko Kimberley. Alisomea shahada yake ya sheria wakati akiwa chini ya amri za kupiga marufuku.Julai, Umoja wa Nchi Huru za Afrika (OAU) mjini Kampala, Uganda unapitisha kama sera rasmi waraka uliotungwa na PAC ambao ulidharau uhalali wa serikali ya Afrika Kusini katika masuala ya kimataifa.

Oktoba, wanachama wa APLA wanaanza mafunzo huko Mkalampere, eneo linalozozaniwa na Afrika Kusini na serikali za Swaziland. Desemba, Sobukhwe anaalikwa kuhudhuria sherehe za urais wa Rais William Tolbert huko Monrovia, Liberia ambazo zingefanyika Januari 1976.
14 Desemba, mjumbe wa PAC Michael Matsobane andaa vijana huko Kagiso chini ya bendera ya Young African Christian Movement (YACM).
Baadaye vuguvugu hilo lilibadili jina na kuwa Vuguvugu la Kidini la Young African (YARM). Pamoja na wajumbe wengine wa PAC kama vile Johnson Nyathi na Aaron Khoza, wanachaguliwa kwenye kamati ya utendaji.

1976 Oktoba, David Sibeko, mwakilishi wa PAC ahutubia Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa. 9 Desemba, Baada ya Machafuko ya Soweto, polisi wa usalama. inawakamata wanachama wa YARM.

1977 Mrengo wa wanawake wa PAC unajipanga upya.
Novemba,Leballo anachochea uasi wa waajiri wapya wa APLA katika kambi ya Itumbi wilayani Mbeya nchini Tanzania. Uasi huo ulimlenga Kamanda Mkuu anayeongozwa na Templeton M Ntantala ambaye pia alikuwa Naibu Mwenyekiti wa PAC.

Makazi ya wajumbe wa Kamati Kuu na Amri Kuu yalishambuliwa. Desemba, Kamati Kuu ya PAC inaitisha kikao kujaribu kutafuta suluhu ya mivutano hiyo na kuandaa sera ya kusimamia makada. Mkutano huo unaazimia kuitisha mkutano wa mashauriano mwezi Aprili 1978.

1978 Mrengo wa wanawake wa PAC unafanya semina mjini Harare Zimbabwe ambayo inalenga kushughulikia masuala ya wanawake wa vyama vya siasa. APLA ilipangwa upya kwa usaidizi kutoka kwa serikali ya Tanzania. Wahudumu watatu wa shirika la APLA wamekamatwa huko Krugersdorp baada ya kuanzisha kituo cha silaha katika eneo hilo. Januari, watu 18 wanafikishwa mahakamani na wengine 86 wametajwa kama washiriki wenza katika kesi iliyojulikana kama Bethal. Miongoni mwa waliozuiliwa walikuwa viongozi wakuu wa PAC akiwemo Zephaniah Mothopeng, Mark Shinners, Michael Matsobane, John Ganya na Hamilton Keke.

Baadhi ya wasikilizaji wa kesi ya Bethal walikuwa wakifungwa jela kwa mara ya pili walipokuwa wakitumikia kifungo katika ukandamizaji wa serikali wa PAC katika miaka ya 1960. Januari, PAC yafanya kikao cha Kamati kuu kujiandaa na Mkutano wa Mashauriano mwezi Aprili. Wakati wa mkutano Leballo anatoa wito wa kupinduliwa kwa Uongozi wote wa Juu nchini Tanzania na Afrika Kusini.


Baadaye Templeton Ntantala na wajumbe wengine wa PAC wanafukuzwa. Uongozi mpya unateuliwa chini ya Vusi Maake; Kamandi Kuu inafutwa na nafasi yake kuchukuliwa na Kikosi Kazi. 27 Februari, Robert Mangaliso Sobukhwe mwanachama mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC afariki dunia. 12 Machi, Katika mazishi ya Sobukwe yaliyofanyika Graaf Reinert, ChifuBaadhi ya wasikilizaji wa kesi ya Bethal walikuwa wakifungwa jela kwa mara ya pili walipokuwa wakitumikia kifungo katika ukandamizaji wa serikali wa PAC katika miaka ya 1960. Januari, PAC yafanya kikao cha Kamati kuu kujiandaa na Mkutano wa Mashauriano mwezi Aprili.

Wakati wa mkutano Leballo anatoa wito wa kupinduliwa kwa Uongozi wote wa Juu nchini Tanzania na Afrika Kusini.

Baadaye Templeton Ntantala na wajumbe wengine wa PAC wanafukuzwa. Uongozi mpya unateuliwa chini ya Vusi Maake; Kamandi Kuu inafutwa na nafasi yake kuchukuliwa na Kikosi Kazi. 27 Februari, Robert Mangaliso Sobukhwe mwanachama mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC afariki dunia. Machi 12, Katika mazishi ya Sobukwe yaliyofanyika Graaf Reinert, Baadhi ya wasikilizaji wa kesi ya Bethal walikuwa wakifungwa jela kwa mara ya pili walipokuwa wakitumikia kifungo katika ukandamizaji wa serikali wa PAC katika miaka ya 1960.

Januari, PAC yafanya kikao cha Kamati kuu kujiandaa na Mkutano wa Mashauriano mwezi Aprili. Wakati wa mkutano Leballo anatoa wito wa kupinduliwa kwa Uongozi wote wa Juu nchini Tanzania na Afrika Kusini. Baadaye Templeton Ntantala na wajumbe wengine wa PAC wanafukuzwa. Uongozi mpya unateuliwa chini ya Vusi Maake; Kamandi Kuu inafutwa na nafasi yake kuchukuliwa na Kikosi Kazi.27 Februari, Robert Mangaliso Sobukhwe mwanachama mwanzilishi na rais wa zamani wa PAC afariki dunia.

12 Machi, Katika mazishi ya Sobukwe yaliyofanyika Graaf Reinert, Chifu Mangosuthu “Gatsha” Buthelezi anashambuliwa na wafuasi wa PAC na kudhihakiwa kuwa kibaraka wa serikali ya ubaguzi wa rangi.
View attachment 2988351
Picha: Chifu Mangosuthu “Gatsha” Buthelezi

Mmoja wa vijana hao alijaribu kumchoma kisu Buthelezi lakini akazuiwa na Katibu wake, Eric Ngubane. Mwishoni, Buthelezi aliondoka kwenye ibada hiyo akisindikizwa na Askofu Mkuu Desmond Tutu.
Aprili, Mkutano wa Mashauriano uliofanyika jijini Arusha ambapo PAC iliridhia uamuzi wa Leballo.

1979 Machi, Nchini Lesotho ujumbe wa PAC unapanga ibada katika ukumbusho wa mauaji ya Sharpeville. Miundo ya kisiasa iliyohamishwa iliyoalikwa ni pamoja na Zimbabwe African National Union (ZANU) na ANC 10 au ANC ya Azania iliyoanzishwa hivi karibuni, kikundi kilichogawanyika kinachoongozwa na Tennyson Makiwane.

Wanachama watano wa APLA, Mack Mboya, Synod Madlebe, Xola Mketi, Mawethu Vitshima na Sabelo. Phama wanakamatwa na serikali ya Transkei.1 Mei, Leballo anafukuzwa kama kiongozi wa PAC. 29 Agosti, Templeton Ntantala na wanajeshi wengine waliofukuzwa wa PAC wanaunda Chama cha Mapinduzi cha Azanian People's Revolution (APRP). Tarehe 30 Aprili - 1 Mei, PAC itakuwa na kikao cha ziada cha kawaida jijini Dar-es-Salaam ambapo Baraza la Rais linateuliwa na kupewa jukumu la kutekeleza majukumu ya Makamu wa Rais.
Muundo ulioundwa ulikuwa na mamlaka yaliyozidi yale ya Baraza la Mapinduzi. Miongoni mwa wajumbe katika muundo huu walikuwa Vusi Maake, David Sibeko na Elias Ntloedile.

1 Juni, David Sibeko anapigwa risasi Sea View Flats jijini Dar-es-Salaam na Titus Soni (maarufu Joe) ambaye ni mlinzi bodyguard wa zamani wa Leballo, PAC iliyoondolewa kiongozi.

Agosti, Vusi Maake anateuliwa kuwa Mwenyekiti wa PAC. Wanachama sita wa APLA Titus Soni, Daniel Monogotle, Gilbert Nhlapo, Abham Tatu, Reuben Zwane, James Hlongwane na Shindo Mahlangu wanashtakiwa katika mahakama ya Tanzania na kuhukumiwa kifungo cha miaka 15 jela kwa mauaji ya David Sibeko. Adhabu hiyo imepunguzwa hadi miaka 10 baada ya kukata rufaa.

1980 Maake akiwahutubia wajumbe wa PAC jijini Dar-es-Salaam kwenye makazi ya chama hicho Ilala. Wajumbe walimtaka Maake na kamati yake ya utendaji kuwaondoa DDD Mantshontsho Katibu Tawala na Elias Ntloedibe Katibu wa Uenezi na Habari kwa kile wajumbe walichokiita “kufeli vibaya”.

1981 Umoja wa Vijana wa Kitaifa wa Azanian (AZANYU) mrengo wa vijana wa PAC ulianzishwa Orlando Mashariki huko Soweto huku Arthur Moleko akichaguliwa kuwa rais wake wa kwanza. AZANYU ilikuwa ifanye kazi kama gari la kuanzisha miundo ya PAC chini ya ardhi na kuajiri vijana kwa mafunzo ya kijeshi.

Februari, Vusi Maake anajiuzulu nafasi ya Mwenyekiti wa PAC na kufuatiwa na John Nyathi Pokela ambaye pia anakuwa Kamanda Mkuu wa APLA. Juni, Pokela anafanya kazi ya kuanzisha mahusiano ya kidiplomasia ya PAC na nchi nyingine na kutembelea Iraq. Akiwa katika ziara yake hiyo, alieleza waziwazi kuunga mkono vita vya Iraq dhidi ya Iraq kinyume na msimamo wa chama hicho wa kutoegemea upande wowote katika vita kati ya nchi mbili za Jumuiya ya Nchi Zisizo fungamana na Upande Wowote.

Februari, Kikao cha ajabu cha Kamati Kuu mjini Dar-es-Salaam na kurekebisha masharti ya Jumuiya Kuu. Kamati Vusi Maake na Elizabeth Sibeko waondolewa kwenye kamati hiyo. TM Ntantala na wanajeshi wengine waliofukuzwa wa PAC walikubaliwa kurudishwa kwenye PAC.

Oktoba, Elizabeth Komikie Gumede mwanamke mfanyakazi wa APLA akiwa na umri wa miaka 60 aliwekwa kizuizini na kuwekwa kizuizini. Gumede na wenzake wawili, John Ganya na Dk Nabboth Ntshuntsha waliendesha kitengo cha PAC chinichini ambacho kiliajiri watu na kuwapeleka nchi jirani kwa mafunzo ya kijeshi na kuwapokea walipojipenyeza nchini.

Novemba/Desemba, Kamati Kuu ya PAC yafanya kikao. na kuazimia kuidhinisha APLA kuchukua hatua dhidi ya askari waliokuwa na nidhamu mbovu wa jeshi.

1982 Kikosi Kazi kilichochukua nafasi ya Kamandi Kuu kimeondolewa na Uongozi Mkuu unaanzishwa tena.

1983 20 Juni, mjumbe wa PAC Johnson Mlambo aachiliwa kutoka Kisiwa cha Robben baada ya kuhudumu. Miaka 20 jela.

1985 Umoja wa Vijana wa Kitaifa wa Azania waundwa na kufufua shughuli za kisiasa za PAC ndani ya Afrika Kusini kwa kufanya kazi za chinichini.Machi, karibu wanachama 50 wa PAC wafukuzwa Lesotho baada ya uhusiano wa chama hicho na serikali kudorora.

Machi, Sita. Wanachama PAC wauawa kwenye ushoroba Qacha na wanamgambo huku uhusiano kati ya PAC na serikali ya Lesotho ukizidi kuwa mbaya.

Machi 10, wanachama wawili wa PAC na APLA Boniswa Ngcukana na Cassius Barnabus waliuawa askari wa Jeshi la Ulinzi la Afrika Kusini wakati wakivuka mpaka na kuingia Lesotho.

Joe Mkhwananzi Katibu Tawala wa PAC aliye uhamishoni akitoa mada kwenye Mkutano wa Kimataifa wa Amani na Usalama Kusini mwa Afrika uliofanyika Arusha Tanzania. Juni, wapiganaji wa PAC walivuka Afrika Kusini kutoka Botswana na wanakamatwa siku hiyo hiyo huko Johannesburg.

Juni, Kiongozi wa PAC John Pokela afariki dunia bila kutarajiwa. Agosti 12, Johnson Phillip Mlambo anachaguliwa kuwa mwenyekiti wa PAC kwenye kikao cha ziada cha Kamati Kuu ya chama. Septemba, naibu kamanda wa APLA awasili Cape Magharibi kuanza kufufua miundo ya PAC. 22 Septemba - 4 Oktoba, Mlambo anaongoza ujumbe wa PAC. hadi Uchina.

1986 chapisho la PAC linadai kwamba kitengo cha APLA kiliua polisi 10 katika operesheni tano huko Sharpeville.

Zephaniah Mothopeng achaguliwa kuwa rais wa PAC akiwa bado anatumikia kifungo chake cha Robben Island.April, Mlambo anaongoza ujumbe wa PAC kukutana na Kundi la Watu Mashuhuri kutoka Sekretarieti ya Jumuiya ya Madola jijini Dar-es-Salaam.

Aprili, PAC inajaribu kutuma askari wa msituni kutoka kambi za mafunzo za Libya kupitia Athens ambapo walipaswa kupanda ndege ya Air Zimbabwe kuelekea Harare. Maafisa wa uhamiaji wa Ugiriki walikataa kuwaruhusu wanachama wa APLA kupanda ndege. Desemba, mrengo wa wanawake unatembelea Australia pamoja na Maxwell Nemadzivhanani mwakilishi wa PAC katika nchi hiyo na kuchangisha $10,486 kwa ajili yao.

1987 Andile Gushu, mwanachama wa Umoja wa Vijana wa Azania huko Mbekweni Paarl anakamatwa na kushtakiwa chini ya Sheria ya Usalama wa Ndani. Gushu amejiunga na PAC nchini Lesotho na alitumwa Cape Magharibi.

19 Machi, Mike Muendane,Katibu wa PAC anayehusika na Kazi amesimamishwa kazi katika Kamati Kuu, nafasi yake Katibu wa Kazi na shughuli zote za PAC kwa muda wa miezi 12.

Kwingineko lake liliwekwa chini ya ofisi ya chama. Nafasi yake ilichukuliwa na Elizabeth Sibeko katika Kamati Kuu na kuwa Katibu wa Kazi. Kusimamishwa kazi kwa Muendane na wanachama wengine wakuu wa PAC kulisababisha kuundwa kwa "Jukwaa la Sobukhwe.

"22 Aprili, watendaji wa APLA walishambulia polisi wa manispaa ya Soweto kwa guruneti kuua mtu mmoja na kuwajeruhi wengine 64. Julai, PAC kupitia Mlambo inamwomba Mengistu Haile Mariam Mwenyekiti wa Baraza la Tawala la Kijeshi la Mkoa nchini Ethiopia msaada wa mafunzo kwa wanajeshi wapya waliojiunga na chama hicho uhamishoni mwaka 1984. Agosti, maofisa wawili wa APLA Neo Khoza na Tsepo Lilele walipigwa risasi na kuuawa baada ya kufukuzana kwa gari mjini Johannesburg.Novemba, Mlungisi Lumphondo mjumbe wa tawi la vijana la PAC, Umoja wa Vijana wa Kitaifa wa Azanian (AZANYU) atiwa hatiani kwa mauaji ya afisa wa ubalozi wa Ciskei.

1988 Mrengo wa wanawake wa PAC wafanya semina zinazo pendekeza kuboreshwa kwa baraza la wanawake. mrengo wa idara kamili ya chama yenye mwakilishi katika Kamati Kuu.

PAC jijini Dar-es-Salaam yatoa waraka wa msimamo wenye kichwa “Baadhi ya Mambo ya kuzingatia kuhusiana na kile kinachoitwa Mazungumzo na Mzungu Yalitawala Afrika Kusini kupitia Serikali yake ." Februari, Wajumbe kutoka Chama cha Wafanyakazi wa Vyombo vya Habari cha Afrika Kusini (MWASA), Wafanyakazi Washirika wa Afrika (AAW), Manispaa Weusi na Wafanyakazi Washirika wa Afrika Kusini. , Muungano (SABMAWU) na Asasi ya Wanawake wa Afrika(AWO) yaungana na AZANYU kwenye kamati ya Uratibu ya Kumbukumbu ya Robert Sobukhwe.

Februari, viongozi wa PAC wafanya majadiliano na ujumbe wa Baraza la Taifa la Vyama vya Wafanyakazi jijini Dar-es-Salaam, Tanzania. Novemba 1988, Zephaniah Mothopeng anaachiliwa mapema kutoka katika kifungo chake cha miaka 15 jela alichokuwa akitumikia katika kisiwa cha Robben.

1989 PAC inatenganisha nafasi ya rais na mwenyekiti wa chama. Johnson Mlambo anabaki na majukumu ya mwenyekiti huku Zephania Mothepeng akiwa rais.

Zephaniah Mothopeng anachaguliwa kuwa rais wa PAC na Clarence Makwetu anachaguliwa kuwa Makamu wa Rais. 18-24 Septemba, Kamati Kuu ya PAC yaidhinisha mapendekezo ya mrengo wa wanawake kwamba inapaswa kuboreshwa. kwa idara kamili na katibu wa kudumu ambaye anafaa kuwa mjumbe wa Kamati Kuu. Aidha, PAC iliazimia kuwa mazungumzo bado ni mapema na hayatafikia malengo ya mapambano.

Septemba, PAC inajiweka mbali na Azimio la Harare ilipitisha OAU.1-3 Desemba, The Pan Africanist Movement (PAM) inayoongozwa na Clarence. Makwetu imeundwa nchini Afrika Kusini kama chombo maarufu cha uhamasishaji cha PAC nchini humo. PAM iliidhinisha msimamo wa PAC kwamba hakuna msingi wa mazungumzo. 15 Oktoba, Jeff Masemola, mfungwa wa muda mrefu zaidi wa kisiasa katika Kisiwa cha Robben, anayejulikana kwa kazi yake ya sanaa wakati wa kifungo chake anaachiliwa kutoka gerezani. Alikuwa ametumikia miaka 26. Katika mkesha wa kuachiliwa kwake, Mandela aliomba kukutana naye. 19902 Februari, FW De Klerk, rais wa jimbo alitangaza bungeni kutopiga marufuku kwa vyama vyote vya ukombozi. Tarehe 13 Machi, Patricia de Lille mjumbe Mtendaji wa PAC anasisitiza msimamo wa chama kukataa suluhu iliyojadiliwa kama “”¦hakuna mahali popote katika historia ambapo wakandamizaji wamejijadili wenyewe kuondoka madarakani.”19 Aprili, Jeff Masemola anafariki dunia ajali ya gari ambayo PAC ilihisi inatia shaka.

Tarehe 11 Juni, Benny Alexander Katibu Mkuu wa PAC anazindua waraka wa sera ya uchumi wa PAC, unaoitwa: “ Sera ya Uchumi ya PAC: Ufafanuzi wa uchunguzi, uchunguzi na dharura..” Oktoba, gwiji wa PAC aliyepinga ubaguzi wa rangi Zephaniah Mothopeng afariki dunia. Desemba, Clarence Makwetu anachaguliwa kuwa rais wa PAC na kurithi nafasi ya Mothopeng. Desemba, OAU inaweka shinikizo kwa PAC kwa kushauri chama kuepuka maneno ya vita na kutoa muda wa mazungumzo.

1991 Agosti, watendaji wa APLA Nkosinathi Mvinjane na Lulamile Khwankwa walipiga risasi afisa wa trafiki, Simon Kungoane huko Pimville Soweto.

1992 Aprili, PAC yafanya Kongamano lake la Mwaka huku Clarence Makwetu akiwa rais wake. Anasema kuwa chama hicho hakikupinga mazungumzo, lakini yanapaswa kufanyika katika 'ukumbi usio na upande wowote chini ya mwenyekiti asiyeegemea upande wowote'. Tarehe 28 Novemba, watendaji wa APLA walishambulia Klabu ya Gofu ya King William's Town na kuua watu 4.

1993 PAC yajiunga na mazungumzo ya vyama vingi. 22 Machi, Mtu mmoja aliuawa wakati maofisa wa APLA waliposhambulia Hoteli ya Yellowwoods huko Fort Beaufort.

1 Mei, Hoteli ya Highgate Mashariki. London imeshambuliwa na wanachama wa mrengo wenye silaha wa PAC APLA na kuua watu 5. Julai 26, Wanachama wa APLA walifyatulia risasi waumini katika Kanisa la St James huko Kenilworth, huko Cape Town, na kuua watu 11 na kujeruhi wengine hamsini.2 Novemba, Moven Mahachi Waziri wa Ulinzi nchini Zimbabwe anawezesha mazungumzo kati ya APLA na wawakilishi wa serikali ya Afrika Kusini mjini Harare. Hatimaye PAC ilikubali kukomesha malumbano na serikali.

Desemba 30, watendaji wa APLA Luyanda Gqomfa, Zola Mabala na Vuyisile Madasi walishambulia Tavern ya Heidelberg katika Observatory, Cape Town na kuua watu wanne na kuwajeruhi wengine watatu.

1994 14 Februari, The Crazy Beat Disco huko Newcastle imeshambuliwa na wahudumu wa APLA na kusababisha kifo cha mtu mmoja. na kuumia kwa wengine. Februari, PAC yasitisha mapambano ya kutumia silaha. 11 Machi, APLA yavizia basi dogo lililokuwa likisafirisha walimu wazungu kwenda Chuo cha John Knox Bokwe chenye makao yake Mdantsane.

13 Machi, Wanachama wa APLA washambulia waumini katika Misheni ya Baha'i Faith Mission. NU2 iliyosababisha kifo cha Houshmand Anvari, Riaz Razavi na Dk Shamam Bakhshandegi. 28 Machi, Mapigano ya risasi kati ya Vikosi vya Kujilinda (SDUs) na makada wa APLA yatokea wakati wa kampeni ya elimu kwa wapiga kura huko Lusikisiki.

28 Machi, basi lililokuwa likiwasafirisha wafanyikazi 40 wa Nguo za Da Gama zinashambuliwa na waasi wa APLA na kusababisha kifo cha polisi na waasi wawili. Aprili 27, Afrika Kusini yafanya uchaguzi wake wa kwanza wa kidemokrasia. PAC ilipata 1.25% ya kura zote. Aidha, chama hicho kilipata viti 5 vya Bunge. Juni, Kuunganishwa kwa APLA katika Jeshi la Ulinzi la Kitaifa la Afrika Kusini (SANDF) kunaanza. 31 Julai, APLA inaandaa gwaride lake la mwisho.

1995 PAC inashiriki katika uchaguzi wa Mikoa na serikali za mitaa mwaka 1995/6. Chama kilifanya vibaya katika uchaguzi, kikikusanya zaidi ya 1% ya kura zote.

1996 7 Februari, Askofu Mkuu Desmond Tutu akutana na viongozi wa PAC katika moja ya mfululizo wa majadiliano na viongozi wa kisiasa kuhusu Tume ya Ukweli na Maridhiano.

9 Februari,Inatangazwa kuwa kongamano maalum la chama litafanyika Bloemfontein wakati wa wikendi ya Pasaka na thePan Africanist Congress (PAC) ambapo uongozi mpya unaweza kuchaguliwa.15 Juni, Aliyekuwa polisi wa ubaguzi wa rangi, Hennie Gerber anaiambia Tume ya Ukweli jinsi Samuel Kganaka mshukiwa wa Jeshi la Ukombozi la Wananchi wa Azanian (APLA) aliteswa kwa kupigwa shoti za umeme. sehemu za siri huku ukining'inia juu chini kutoka kwenye mti. Kganaka aliuawa baadaye mnamo 1992.14 Agosti, PAC katika Jimbo la Free State inamtakia Bantu Holomisa 'bahati nzuri' kabla ya kufika kwake mbele ya kamati ya nidhamu ya African National Congress (ANC).

19 Agosti, Vyama vikuu vinaanza kuwasilisha vyama vyao vya kisiasa kwa Tume ya Ukweli. Katika waraka wa kurasa arobaini na tatu kiongozi wa Freedom Front (FF), Jenerali Constand Viljoen, anasisitiza haja ya maridhiano na ujenzi wa taifa. PAC inakubali kwamba mrengo wake wenye silaha, APLA, ulilenga raia weupe.

Chama kinachukua jukumu kwa hili, lakini haki ombi radhi.20 Septemba, Katibu wa Fedha wa PAC anasema itajibadilisha kutoka vuguvugu la mapinduzi hadi chama chenye mamlaka kamili ya kisiasa kinachoendeshwa kwa misingi ya kidemokrasia na biashara. Lengo ni kukabiliana na sifa ya chama na kuvutia fedha katika maandalizi ya uchaguzi mkuu wa 1999.

Desemba 12, ANC inathibitisha kuwa imetuma maombi 300 kutoka kwa wanachama wake kwa Tume ya Ukweli na Maridhiano na inatarajia kuwasilisha angalau maombi mengine sitini. , wakiwemo mawaziri watatu wa Baraza la Mawaziri. PAC ilitangaza kwamba angalau wanachama wake 600, ikiwa ni pamoja na 'amri ya juu' ya mrengo wake wenye silaha APLA, wametuma maombi. Hakuna wanachama wa ngazi za juu wa IFP wanaojulikana kutuma maombi.

Desemba 15, Askofu Stanley Mogoba anachaguliwa kuwa rais wa chama cha PAC akimrithi Clarence Makwetu . Alijiuzulu wadhifa wake kama askofu kiongozi wa Kanisa la Methodist la Kusini mwa Afrika.

1997 7 Machi 1997, The Democratic Party (DP) na PAC walimkataa Rais Nelson Mandela'.wajitolea kujiunga na Serikali ya Umoja wa Kitaifa. 10 Mei, Inakadiriwa kuwa umati wa wafuasi 100 wa Clarence Makwetu walikusanyika nje ya jengo la seneti la Chuo Kikuu cha Western Cape wakitaka kusikizwa kwa kesi iliyofungwa. 11 Mei, Mkutano wa Kamati Kuu ya Kitaifa ya PAC jijini Johannesburg anamsimamisha kazi Clarence Makwetu katika nafasi yake ya uongozi katika chama kwa madai ya kuleta migawanyiko.

Hata hivyo, aliendelea kuwa Mbunge akisubiri matokeo ya awamu ya pili ya vikao vya nidhamu.11 Mei, Mwenyekiti wa kamati ya nidhamu ya PAC atangaza kuwa aliyekuwa Rais wa chama hicho Clarence Makwetu amefukuzwa uanachama kwa miaka mitatu. Makwetu azindua hatua ya Mahakama Kuu ya Cape Town kupinga kufukuzwa kwake katika chama.

13 Mei, Mtendaji wa kanda ya Western Cape wa PAC anakataa hatua ya kumfukuza Clarence Makwetu na kutangaza kuwa haitatambua kufukuzwa kwake, na ataendelea kumuita Rais hadi kongamano maalum la kitaifa limeitishwa kutatua suala hilo.16 Juni, Mkutano wa Pan Africanist Congress kuadhimisha ghasia za wanafunzi za 1976 ulibadilika na kuwa uhuru kwa wote kati ya makundi hasimu mjini Cape Town siku ya Jumatatu alasiri. Mkutano wa Khayelitsha ambao ulipaswa kuhutubiwa na naibu katibu mkuu wa PAC, Ike Mafole, ulighairishwa baada ya mapigano kuzuka kati ya wafuasi wa Mbunge wa PAC aliyefukuzwa Clarence Makwetu na wale wanaounga mkono uongozi mpya chini ya Askofu Stanley Mogoba.7 Agosti, Benjamin Pogrund alirudia- anazindua kitabu chake kuhusu Robert Sobukwe , chenye kichwa "How can man die better at Wits University.

Oktoba, Barney "Rissik" Desai mjumbe na Makamu wa Rais wa South African Colored People's Congress.ambaye aliondoka Afrika Kusini mwanzoni mwa miaka ya 1960 na kuhusishwa kwa karibu na PAC akiwa uhamishoni anafariki dunia.

Tarehe 25 Novemba, Mkurugenzi wa Idara ya Masuala ya Kimataifa na Msimamizi Mkuu wa Makao Makuu ya PAC Carter Seleka anateuliwa kuwa Kamishna Mkuu wa Malawi. Desemba, Makwetu anawasili bila kutangazwa kwenye kongamano la sita la mwaka la PAC katika Chuo Kikuu cha Durban-Westville kuomba PAC. kubatilisha uamuzi wake wa kumsimamisha kazi lakini inatupiliwa mbali.

1998Juni, Wajumbe watano wa kikosi kazi cha Pan Africanist Congress waliomuua mkulima wa Jimbo la Free State na kumnyang'anya gari, silaha na bidhaa za nyumbani mwaka 1993 wapewa msamaha na Tume ya Ukweli na Maridhiano. . Hawa ni Thabo Paulos Mjikelo, Simon T Oliphant, Petrus T Mohapi Jacob T Mabitsa, John Xhiba na John N Wa-Nthomba.

18 Septemba, Wajumbe watatu wa tawi la PAC la APLA, Nkosinathi Mvinjane, Jabulani Khumalo na Lulamile Khwankwa wamepewa msamaha kwa kosa hilo. mauaji ya afisa wa trafiki wa Pimville Simon Kungoane Agosti 1991.25 Septemba, Makwetu na PAC walifikia maelewano nje ya mahakama ambapo PAC itamrejesha huku akikubali kujiuzulu ubunge, kwa kufuata katiba ya PAC, kujiepusha kushughulikia makundi na kujitahidi kukuza umoja katika chama. Desemba, Kamati ya Msamaha ya Tume ya Ukweli na Maridhiano ilimnyima msamaha Mandla Maduna, mjumbe wa PAC kwa mauaji ya watu watatu katika Barabara ya Cross Roads karibu na Cape Town mnamo 1993.

1999 7 Juni, Mwenyekiti wa PAC kwa Chifu wa Mpumalanga Bheki Mnisi ajiuzulu baada ya chama kufanya vibaya katika jimbo hilo.11 Juni, Chifu Bheki Mnisi anahama PAC na kujiunga na ANC katika mkutano na waandishi wa habari huko Nelspruit.

Septemba, Mwanachama wa zamani wa APLA aliyechukizwa na SANDF aliwapiga risasi na kuwaua saba. askari weupe na karani wa kiraia katika kituo cha kijeshi huko Tempe Bloemfontein. Oktoba 21, Ujumbe wa Afrika Kusini ambao unajumuisha rais wa Inkatha Freedom Party (IFP) na waziri wa Mambo ya Ndani Chief Mangosuthu Buthelezi , Waziri wa Mambo ya Nje Nkosazana Zuma , Frene Ginwala , Adelaide Tambo , Rais wa PAC Stanley Mogobana maafisa wengine wakuu wa serikali wanahudhuria mazishi ya Julius Nyerere nchini Tanzania.


26 Novemba, Mpatanishi wa zamani wa Pan Africanist Congress na mwanamkakati Gora Ebrahim, ambaye alijiunga na African National Congress (ANC) mwaka 1999 anafariki dunia.

Ebrahim aliwakilisha PAC katika Umoja wa Mataifa na mawasiliano ya chama na nchi za Nordic.


2000 Aprili, Stanley Mogoba anachaguliwa tena kuwa rais wa PAC. Magoba aliwashinda Nemadzivhanani kwa kura 161 dhidi ya 75. Thami Plaatjie alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu na Busi Nkumane alichaguliwa kuwa mweka hazina.2001Januari, Sandile Sithupha, mjumbe wa PAC amekutwa amekufa Marekani huko Miami na mwili wake kuchomwa moto. Baadaye, PAC inaitaka serikali kuchunguza kifo chake.

21 Machi, Kumbukumbu yenye majina ya wahanga wa Mauaji ya Sharpeville yazinduliwa nje kidogo ya kituo cha polisi ambapo tukio hilo lilitokea mnamo 1960.

2002 22 Juni, Stanley Mogoba, rais wa PAC akihutubia. waombolezaji katika mazishi ya Ben Ntonga na kueleza kuwa PAC inaendelea na mazungumzo na vyama vya United Democratic Movement (UDM) na Azanian People’s Organization (AZAPO) kuhusu kuunda muungano. Aliendelea kusema kuwa " Wazo letu ni kwamba hakuna haja ya kufanya mambo tofauti ambayo tunapaswa kufanya pamoja. Kitu kingine kinachotusukuma ni kwamba tuna serikali yenye nguvu ya watu weusi tunahitaji upinzani mkali wa watu weusi ."

PAC yasitisha kongamano lake lililokuwa lifanyike Umtata ili kuchagua uongozi mpya Iliamuliwa kwenye kongamano hilo kuwa rais anayemaliza muda wake Stanley Mogoba aendelee kukiongoza chama hadi kitakapoitishwa kongamano jingine.


2003 16 Februari, Wajumbe kumi na tisa wa PAC wakamatwa. kwa kushiriki maandamano haramu nje ya uwanja wa kriketi wa Buffalo Park huko London Mashariki Wanachama wa PAC walikuwa wakipinga kukataa kwa Uingereza kwenda Harare kucheza na Zimbabwe siku ya Alhamisi Waandamanaji hao walipelekwa katika kituo cha polisi cha Fleet Street huko London Mashariki ambapo waliachiliwa huru onyo.

Machi, Patricia de Lille, mwanachama wa PAC anakihama chama na kuanzisha chama chake cha kisiasa cha Independent Democrats (ID) tarehe 26 Machi. Juni 14, Kamati ya Utendaji ya Kitaifa ya PAC ilikubali kumfukuza Maxwell Nemadzivhanani kutoka kwa chama kwa miaka mitatu na ilisema kwamba hatagombea nafasi yoyote katika mkutano mkuu wa kitaifa wa PAC huko Soweto. PAC ilikuwa imekubali afukuzwe katika chama kwa miaka mitatu.

15 Juni, Naibu rais wa PAC Motsoko Pheko anachaguliwa kuwa rais mpya wa PAC katika kongamano la uchaguzi la kitaifa la chama lililofanyika katika Chuo Kikuu cha Vista. Pheko alipata kura 616 huku mpinzani wake Maxwell Nemadzivhanani akipata kura 209. Themba Godi anachaguliwa kuwa naibu rais, Mofihli Likotsi Katibu Mkuu mpya, Raymond Kgaudi Mweka Hazina; Ntsie Mohloai alichaguliwa kama Mratibu wa Kitaifa huku Joe Mkhwanazi akichaguliwa kuwa Mwenyekiti wa Kitaifa. Agosti, Katibu wa PAC wa jimbo la Limpopo Finest Mnisi afariki dunia huko Nelspruit.

Kifo chake kilikuja ndani ya wiki moja baada ya kifo cha mjumbe na katibu mwingine wa PAC huko Limpopo Nicholas Dangale, ambaye alifariki katika ajali ya gari katika kijiji cha Vondwe. Kiongozi wa PAC Motsoko Pheko amekataa mwaliko wa Rais Thabo Mbeki kwa chakula cha mchana rasmi Julai 9 ambapo Afrika Kusini itakuwa mwenyeji wa Rais George Bush wa Marekani. Jafta 'Jeff' Kgalabi Masemola baada ya kifo chake ametunukiwa Tuzo ya Luthuli ya Fedha kwa kutambuliwa kwa nafasi yake katika mapambano ya ukombozi.

2004 Rais wa zamani wa PAC Clarence Makwetu atunukiwa Tuzo ya Luthuli (Fedha) na Rais Thabo Mbeki. May, Mosebjane Malatsi Katibu Mkuu wa zamani wa Taifa na mjumbe wa muda mrefu wa PAC afariki katika ajali ya gari huko Thaba Ntsho (Maleoskop). 26 Agosti, Maxwell Nemadzivhanani Katibu Mkuu wa zamani wa PAC alijitenga na kujiunga na ANC. ANC yatoa tamko la kumkaribisha kwenye chama.

2005 8 Julai, Mlindazwe Nkula mwanachama mwanzilishi wa PAC afariki dunia. Nkula aliondoka Afrika Kusini mwaka 1963 kwenda kupata mafunzo ya kijeshi nchini Algeria na China.

Baadaye aliteuliwa kuwa mwakilishi mkuu wa PAC katika Afrika Mashariki kabla ya kutumwa Iraqi kwa miaka mitano.

2006 Septemba, rais wa PAC Motsoko Pheko alimsimamisha kazi Themba Godi naibu rais wa chama kabla ya kongamano la chama. 26 Septemba, Letlapa Mphahlele anachaguliwa kuwa Rais wa PAC katika Kongamano la Kitaifa la chama huko Qwaqwa.

2007Juni, Motsoko Pheko Mbunge pekee wa PAC anafukuzwa kutoka chama. Achmad Cassiem Katibu Mkuu wa PAC alisema kuwa Pheko alifukuzwa uanachama kwa tuhuma za ubadhirifu wa fedha za chama. Baadaye Pheko anazindua changamoto dhidi ya kufukuzwa kwake mahakamani.

7 Agosti, Rais Thabo Mbeki, pamoja na Waziri wa Sheria, Waziri wa Ulinzi na Waziri wa Utumishi wa Umma na Utawala wanakutana na rais wa PAC Letlapa Mphahlele na ujumbe wake mjini Pretoria.

Septemba, Mahakama Kuu ya Cape iliamua kwamba PAC haiwezi kuchukua nafasi ya Motsoko Pheko kama Mbunge hadi matokeo ya mchakato wa rufaa ya ndani ya chama. Septemba, Mmoja wa wabunge watatu wa PAC Themba Godi pamoja na Mbunge wa Eastern Cape Zingisa Mkabile na Mbunge wa Gauteng Malesela Ledwaba -- wawakilishi pekee wa chama katika mabunge tisa ya majimbo - kuondoka chama. Kuondoka kwa Godi kunaifanya PAC kuwa na Wabunge wawili tu.

Wanachama hawa wanaoondoka wanaunda Mkataba wa Watu wa Afrika (APC).2008Januari, The Pan Africanist Youth Congress of Azania(PAYCO) inamtaka rais wa PAC Letlapa Mphahlele kuachia ngazi na kuitishwe kongamano ili kumchagua kiongozi mpya. 5 Mei, Mkutano wa "mashauriano" wa siku mbili unafanyika Ga-Rankuwa, karibu na Pretoria, ambapo wajumbe kutoka saba. kati ya majimbo tisa - ikiwa ni pamoja na viongozi wa zamani Motsoko Pheko na Clarence Makwetu - walikuwepo. Agosti, PAC iliwasilisha ombi la mahakama kuu kwa Bloemfontein kuzuwia kundi lililogawanyika PAC linaloongozwa na Thami ka Plaatjie kufanya mkutano wa ndani na kuanzisha PAC chini ya uongozi mpya.Agosti, PAC yawafukuza Thami ka Plaatjie na aliyekuwa Katibu wake wa Elimu, Snail Mgwebi kwa madai ya kusababisha migawanyiko.

Tarehe 10 Oktoba, Mahakama Kuu ya Bloemfontein ilitoa uamuzi kwamba kikundi kilichotengana cha PAC chini ya uongozi wa aliyekuwa katibu mkuu Thami ka Plaatjie, hakiruhusiwi kukusanyika au kupanga kwa kutumia jina au rangi ya PAC.

2009 6 Novemba, Abram Mfanimpela Magagula, kamanda wa zamani wa APLA. na mjumbe wa PAC kufariki. Magagula, ambaye alijulikana kwa upendo kama "Gags" aliondoka nchini mwaka 1984 na kwenda Lesotho kabla ya kwenda Tanzania kwa mafunzo ya kijeshi.

2010 2 Januari, Patso Thabo Mphela mjumbe wa PAC na mfanyakazi wa zamani wa APLA alifariki dunia.

Mphela alitoroka toka nchi ya Afrika ya Kusini mwaka 1977 na kujiunga na APLA ya Mbeya, Tanzania kabla ya kupelekwa Libya kwa mafunzo zaidi ya kijeshi mwaka 1978.

13 Mei, PAC yatangaza kufunua jiwe la kaburi la Peter Nkutsweu Raboroko, mmoja wa waanzilishi wa shirika hilo aliyefariki dunia 2000. Raboroko aliondoka nchini mwaka 1960 na kuwa mwakilishi wa PAC nchini Ghana na nchi nyingine za Afrika.May, Katibu Mkuu wa zamani wa PAC na kiongozi wa Pan Africanist Movement (PAM) chipukizi la PAC Thami ka Plaatjie anajiunga na ANC. Tarehe 13 Oktoba, Aliyekuwa Katibu Mkuu wa PAC na Mwanaharakati wa vyama vya Wafanyakazi Khoisan X alifariki mjini Johannesburg.

Khoisan alikuwa na mchango mkubwa katika PAC hasa wakati wa mazungumzo ya vyama vingi huko Kempton Park.Oktoba, Azariah "Junior" Nkosi, mwanachama wa PAC na mfungwa wa zamani wa kisiasa wa Kisiwa cha Robben ambaye alikuwa mshauri katika tawi la Pimville la PAC alifariki dunia.Novemba, Mwanachama wa zamani wa APLA Zebulon Selemo Mokoena afariki Novemba 29, PAC yafanya Mkutano wa Kilele wa Uchaguzi wa Kitaifa Desemba, Mwanzilishi wa PAC Edward Sonnyboy Bhengu aliyepewa jina la utani la "Bra Sanza" afariki dunia.

2011 25 Februari, Rais wa zamani wa AZAPO Mosibudi Mangena akizungumza wakati wa kuzindua maonyesho ya aliyekuwa rais wa PAC marehemu Robert Sobukwe huko Houghton Johannesburg.

Aprili, Boniswa Ngcukana mjumbe wa PAC ambaye aliuawa na vikosi vya usalama vya ubaguzi wa rangi pamoja na Cassius Barnabus wakati akivuka mpaka wa Lesotho na kuingia Afrika Kusini azikwa tena. huko Centane huko Eastern Cape.Aprili, Gasson Ndlovu anayejulikana kwa upendo kama "Oom Gas", mwanachama mwanzilishi wa PAC na mrengo wake wenye silaha APLA alikufa huko Cape Town. Ndlovu alipata mafunzo ya kijeshi nchini Misri, Algeria na Uchina kabla ya kutua Tanzania, ambapo alikuwa kamanda wa kambi ya APLA. Baadaye alihamia Lesotho ambako aliendelea na shughuli za APLA.Septemba, Maurice Khoza anajiuzulu kama mwenyekiti wa kanda wa PAC katika eneo la Bushbuckridge.

Pia anajiuzulu kutoka kiti chake kama diwani wa muda wote wa manispaa ya eneo hilo na kuchagua kubaki akifanya kazi kama mkuu wa shule. Septemba 7, gwiji wa PAC Johannes Moabi alifariki katika Hospitali ya Sunward Park. Moabi aliruka nchi na kwenda uhamishoni Swaziland mwaka 1968. Alifanya kazi kwa karibu na Joe Mkhwanazi katika kutekeleza oparesheni kadhaa za PAC.Septemba, Khuselwa Ngcukana, Rais wa Umoja wa Wanawake wa PAC afariki dunia .

2021
Semina ya mtandaoni ya 'Mapambano ya ukombozi yanayoendelea ya Waafrika'
26
The Pan Africanists' ongoing liberation struggle' webinar

View: https://m.youtube.com/watch?v=Jcr0o3P2Fzo
Sehemu ya Mfululizo wa "Kubeba Mwenge Mbele uliowashwa Aprili 1959 na mashujaa wa PAC"

A part of the "Carrying Forward The Torch Lit in April 1959 by PAC Martys" Livestream Series

Kizazi cha Sasa huko Bondeni hakifahamu haya.
 
Kizazi cha Sasa huko Bondeni hakifahamu haya.

26 June 2026
Windhoek

NANDI-NDAITWAH THANKS TANZANIA FOR LIBERATION SUPPORT - nbc


View: https://m.youtube.com/watch?v=l5qS54-598s
President Netumbo Nandi-Ndaitwah has expressed her appreciation to Tanzania for its support during the struggle for independence.

The head of state expressed her gratitude when she toured various sites in Tanzania's Kongwa District, a place that holds historical records for Namibia.

One of the places visited is Kongwa Military Camp, which served as a refuge, training ground, and operational base for liberation movements fighting for independence across Southern Africa.

It was here that Namibian freedom fighters received support, shelter, and military training.The first group of about 12 PLAN fighters arrived at Kongwa in 1964 for their initial political and military training.

Other liberation movements were South Africa's ANC, Mozambique's FRELIMO and ZANU-PF of Zimbabwe.During the visit, President Nandi-Ndaitwah described Kongwa as a place that represents the sacrifices made during the liberation struggle. She said the fighters who came through this camp laid the foundation for the freedom that Namibia enjoys today.

The president reflected on Tanzania's role as a home and source of support for Namibians during the struggle.The president also noted the personal connection to the site, saying her husband, the First Gentleman, Epaphras Ndaitwah, received military training at Kongwa.

She also toured the heritage site, including the dormitory where Namibia's founding president, Sam Nujoma, and other PLAN members lived during exile.

President Nandi-Ndaitwah laid wreaths at the memorial site honouring Namibian freedom fighters Helena Amushila, Ishmael Indongo, and Gabriel Shipa.

The Kongwa heritage site is set to be revitalised, with a focus on preserving archives, supporting research, and creating opportunities for students and future generations to study Namibia's liberation history
Source : NBC Namibia

SOMAFCO
Education in Exile: SOMAFCO, the ANC School in Tanzania,
The OR Tambo education tour was held towards month end of September. This trip included visits to Dakawa and of course Mazimbu camps were the Solomon Mahlangu Freedom College is based Tanzania

View: https://m.youtube.com/watch?v=zJHrDXceUBM


2026
Kibaha, Pwani
Tanzania
ANC Secretary General , comrade Fikile Mbalula's interview with Liberation Struggle Archive in Tanzania


View: https://m.youtube.com/watch?v=_dJVXu_2M08
 
01 September 2024
Kamanda Joe Modise na MK
View: https://m.youtube.com/watch?v=dX_SKNrQrcg
Book launch about life of the late Joe Modise
Comrades, family, and friends of the late Joe Modise gathered at the Nelson Mandela Foundation Centre of Memory in Johannesburg this week for the launch of 'Comrade and Commander, The Life and Times of Joe Modise'. The book is co-edited by former Minister Ronnie Karils and a relative of the Modise family, Fidelis Hove


2024
Reflection on the times and life of Joe Modise

View: https://m.youtube.com/watch?v=horteM6riuk
Former Minister, anti-apartheid activist and author Ronnie Kasrils, who co-edited the book 'Comrade and Commander, The Life and Times of Joe Modise'. He discussed the book with retired major general and wife of Joe Modise, Jackie Sedibe, who joined Masechaba Khumalo in studio.
Source : Newzroom Afrika
 
08 July 2026

Je, Afrika Kusini Inaweza Kulinda Mipaka Yake Bila Kupoteza Utu Wake? Je Afrika ya Kusini baada ya Mandela Imepoteza Umahiri wa Ushawishi wa Kidiplomasia ? | Dkt. Kingsley Makhubela


View: https://m.youtube.com/watch?v=j3ap3nRo5Io
Afrika Kusini inakabiliwa na mojawapo ya hoja ngumu zaidi ya kitaifa: tunawezaje kulinda mipaka yetu, kushikilia sheria, kuunda usalama kwa raia na bado kubaki waaminifu kwa maadili ya kikatiba, utambulisho wa Kiafrika na utu wa binadamu unaofafanua demokrasia yetu?

Katika kipindi hiki chenye hoja kibao tunduizi cha King David Studio Podcast, David Mashabela anakaa chini na Dkt. Kingsley Makhubela, mwanadiplomasia tajwa anayeheshimika, mtumishi wa umma na Mkurugenzi Mkuu wa zamani wa Idara ya Utalii.

Dkt. Makhubela ameitumikia taifa lake la Afrika Kusini katika nafasi muhimu za uongozi, ikiwa ni pamoja na Mkurugenzi Mtendaji wa Brand South Africa, na analeta ufahamu wa kina kuhusu jinsi taswira ya nchi inavyoonekana ndani na nje ya nchi.

Mazungumzo haya yanachunguza mvutano unaoongezeka kuhusu uhamiaji haramu usio na makaratasi, vuguvugu la kupinga wahamiaji linaloongozwa na raia, usimamizi wa mipaka ya nchi, ukosefu wa ajira, uhalifu, kuchanganyikiwa kwa umma na mguso wa mambo yote haya katika sifa ya taifa kaAfrika Kusini.

Dkt. Makhubela anatafakari kuhusu jukumu la serikali, jamii, biashara, vyombo vya habari na asasi za kiraia katika kuunda nchi taswira ya kitaifa iliyo salama, yenye kuzingatia utaratibu na inayojumuisha masuala ya kiuchumi bila kuwa na uadui, kugawanyika au kutenganishwa na sehemu nyingine za Afrika. Haya masuala si mazungumzo rahisi kuhusu mipaka. Ni mazungumzo kuhusu utambulisho, uongozi, diplomasia, sita ya taifa na aina ya Afrika Kusini tunayoijenga kwa ajili ya kizazi kijacho.

Katika kipindi hiki, tunajadili:
• Nafasi ya kidiplomasia ya Afrika Kusini barani Afrika na duniani
• Tofauti kati ya kulinda mipaka na kushambulia raia wa kigeni
• Kwa nini hisia za kupinga wahamiaji zinaweza kuharibu Brand South Africa
• Athari za uhalifu, ukosefu wa ajira na udhibiti dhaifu wa mipaka kwenye hasira za umma
• Ikiwa Afrika Kusini inafanya vya kutosha kudhibiti uhamiaji haramu usio na makaratasi
• Jukumu la jamii katika kukabiliana na uvunjaji wa sheria bila kuchukua sheria mikononi mwao
• Jinsi Afrika Kusini inavyoweza kujenga upya imani ya kitaifa na mshikamano wa kijamii
• Mustakabali wa Brand South Africa katika mazingira ya kimataifa yaliyogawanyika na yenye ushindani mkubwa
• Uzalendo unaowajibika unapaswa kuonekanaje katika Afrika Kusini ya kisasa
• Kwa nini uongozi ni muhimu wakati wa hofu, hasira na kutokuwa na uhakika uliowaingia raia wa Afrika ya Kusini

Can South Africa Defend Its Borders Without Losing Its Humanity? | Dr Kingsley Makhubela​

South Africa is facing one of its most difficult national conversations: how do we protect our borders, uphold the law, create safety for citizens and still remain true to the constitutional values, African identity and human dignity that define our democracy?In this powerful episode of the King David Studio Podcast, David Mashabela sits down with Dr Kingsley Makhubela, a respected diplomat, public servant and former Director-General of the Department of Tourism. Dr Makhubela has served South Africa in key leadership roles, including as CEO of Brand South Africa, and brings deep insight into how the country is viewed both at home and abroad.The conversation explores the growing tensions around undocumented migration, citizen-led anti-immigrant campaigns, border management, unemployment, crime, public frustration and the reputational consequences for South Africa.Dr Makhubela reflects on the responsibility of government, communities, business, media and civil society in shaping a country that is secure, orderly and economically inclusive without becoming hostile, divided or disconnected from the rest of Africa.This is not a simple conversation about borders. It is a conversation about identity, leadership, diplomacy, national pride and the kind of South Africa we are building for the next generation.In this episode, we discuss:• South Africa’s diplomatic position in Africa and the world• The difference between protecting borders and attacking foreign nationals• Why anti-immigrant sentiment can damage Brand South Africa• The impact of crime, unemployment and weak border control on public anger• Whether South Africa is doing enough to manage undocumented migration• The role of communities in confronting lawlessness without taking the law into their own hands• How South Africa can rebuild national confidence and social cohesion• The future of Brand South Africa in a divided and highly competitive global environment• What responsible patriotism should look like in modern South Africa• Why leadership matters during moments of fear, anger and uncertaintySubscribe to King David Studio Podcast for conversations that matter — culture, politics, leadership, business, identity and the future of South Africa
Source : King David Studio Podcast


01 July 2026
Harare, Zimbabwe
New Parliament

Zimbabwe expects 2.5 million returnees from South Africa​


View: https://m.youtube.com/watch?v=ylcvshaDKME
Zimbabwe is expecting to receive about 2.5 million people who are fleeing xenophobic attacks in South Africa. South Africans have turned against undocumented foreigners in their country, accusing them of taking their jobs and peddling drugs
 
Segregation in Deep South US vs Apartheid South Africa. Segregation in America has evolved from legally enforced separation (de jure) into persistent systemic divisions (de facto). While the Civil Rights Movement dismantled Jim Crow laws—which mandated separate facilities and schools—decades of discriminatory housing and lending practices left a legacy of residential and educational inequality that persists today.

2012 March 15

MLK Commission Presents... " A Day of Service Commemorative Vigil"


View: https://m.youtube.com/watch?v=buN1MCOQO2k
Source : University of Arkansas Pine Bluff
 
30 JUNE 2026

Publishing, Liberation, Development: TPH to Mkuki na Nyota in Tanzania │ New Democracy Project Ep. 8


View: https://m.youtube.com/watch?v=Snurw_9E20Q
When Tanzania gained independence in 1961, Julius Nyerere saw publishing as a key part of decolonization and nation-building. In 1966, he founded the Tanzania Publishing House (TPH), putting state publishing at the center of building national identity and culture, and of bringing people together through language.

Tanzania’s influence grew throughout the 1970s and 1980s. During this period, Dar es Salaam served as the headquarters for several Southern African liberation movements, such as FRELIMO, SWAPO, and the ANC. TPH was central in this era, publishing and distributing anti-imperialist works like Walter Rodney's How Europe Underdeveloped Africa, Agostinho Neto's Sacred Hope, Samora Machel's Establishing People's Power to Serve the Masses, and Issa Shivji's Class Struggle in Tanzania.

Integral to TPH’s influence during these years was Walter Bgoya, who served as managing director from 1972 to 1990 and played a major role in making TPH and Dar es Salaam a center for progressive intellectuals from around the world. His leadership was instrumental in shaping the publishing landscape.For publishers like TPH, state-led publishing ended in the 1990s.

when the IMF's Structural Adjustment Program brought austerity and privatization, which hurt state-owned companies. This directly impacted TPH and changed the country's publishing landscape.When the government stopped supporting state publishing, Walter Bgoya decided to leave TPH in 1991. He went on to start Mkuki na Nyota Publishers, carving out a new path in independent publishing.

Since then, Mkuki na Nyota has continued this legacy as a key force in East African publishing, producing critical academic, historical, and literary works. In this episode, we interview Walter Bgoya. We focus on his leadership at TPH and his founding of Mkuki na Nyota. The conversation explores African publishing as a tool for decolonization, culture, and independence. This episode is part of the Africanist Press's New Democracy Series
Source : Africanist Press Podcsst Service


Ukombozi wa kiuchumi umefeli nchi za kiAfrika, kuna haja ya Mkuki na Nyota kuandika kitabu kuelezea tatizo ni nini na njia ya waAfrika wa nchi kusini mwa jangwa la Sahel kujipanga upya kukampeni Ukombozi wa Kiuchumi

15 July 2026

Wana wa Msumbiji wengine 10,000 wamerejea Gaza wakikimbia ghasia za chuki dhidi ya wageni nchini Afrika Kusini​

Uko hapa:
Untitled-1-Recovered-Recovered-Recovered-Recovered.jpg

Picha: O País
Hata hivyo, Kurugenzi ya Uhamiaji ya Mikoa huko Gaza nchini Mozambiwue inasema haina rekodi rasmi, huku ASTROGAZA ikizungumzia kusajili zaidi ya raia 10,000 ambao wamerejea katika wiki za hivi karibuni. Raia wanarudi wakiwa wagonjwa, bila mali, bila kazi, na wanakabiliwa na changamoto ya kuanza upya kuanzia mwanzo.

Mkoa wa Gaza unaendelea kurekodi kuwasili kwa raia wa Msumbiji wanaokimbia vurugu za chuki dhidi ya wageni nchini Afrika Kusini. Hata hivyo, licha ya kuongezeka kwa wimbi la waliorejea, Huduma za Uhamiaji za Mkoa zinasema hazina usajili wowote rasmi kuhusu idadi ya Wasumbiji waliorejea katika jimbo hilo.

Msemaji wa Huduma za Uhamiaji huko Gaza, Abeldo Nhanombe, alielezea kwamba ufuatiliaji wa hali hii umefanywa hasa katika vituo vya mpaka vya Ressano Garcia na Ponta do Ouro. "Mkoa wa Gaza hauna data iliyosajiliwa kuhusu raia wa Msumbiji waliorudishwa makwao. Harakati hiyo imefuatiliwa katika mipaka ya Ressano Garcia na Ponta do Ouro. Hapa, tunasajili harakati za kawaida za uhamiaji pekee, ingawa tuko tayari kujibu ombi lolote katika sehemu za kuvuka za mkoa," alisema.

Wakati huo huo, data iliyokusanywa na Chama cha Wasafirishaji wa Gaza (ASTROGAZA) inatoa picha tofauti. Shirika hilo linasema kwamba, katika siku 12 zilizopita, maelfu ya Wasumbiji wamerudi kutoka Afrika Kusini, wengi wao wakiwa katika hali ya udhaifu mkubwa. Kulingana na chama hicho, raia kadhaa hufika wakiwa dhaifu, bila rasilimali za kifedha, chakula, au msaada wa kifamilia, na mara nyingi huachwa bila hatima yao baada ya kusafirishwa hadi eneo la kitaifa.

"Idadi ya waliofika bado ni kubwa. Katika wiki hizi mbili zilizopita pekee, tulisajili zaidi ya watu 10,000. Wengi wao wamedhoofika na wameachwa bila msaada," aliripoti Adenaldo Mabote, mwakilishi wa ASTROGAZA.

Kati ya takwimu zilizowasilishwa na chama hicho na ukosefu wa taarifa rasmi kutoka kwa mamlaka ya uhamiaji, kuna hadithi zinazoendelea za Wasumbiji wanaorudi kutoka kile kinachoitwa "nchi ya randi" mikono mitupu, baada ya kupoteza mali, kazi, na, katika baadhi ya matukio, uhusiano wa kifamilia uliojengwa kwa miongo kadhaa. Hii ndiyo hali ya Alberto, ambaye hivi karibuni alirudi nchini mwake baada ya miaka 26 ya kuishi Afrika Kusini. Bila mali na bila matarajio ya haraka, alileta kumbukumbu tu za maisha aliyojenga katika nchi hiyo. Waliacha watoto wake, mke wake wa Afrika Kusini, na mradi wa maisha aliofikiri ulikuwa umeimarishwa.

Hadithi ya Alberto si ya kipekee. Kuna raia wengine wengi wanaorejea bila matarajio ya kuunganishwa tena kiuchumi na kijamii, huku wengine wakibaki wamekwama upande wa pili wa mpaka, wakikosa njia za kurudi nchini.

Wasafirishaji wanaoendesha njia ya Gaza-Afrika Kusini pia wanalaani visa vinavyodaiwa vya kutelekezwa kwa Wasumbiji katika eneo la Afrika Kusini Kusini. Kulingana na ripoti, wengi hufika wakiwa wagonjwa, bila chakula cha kutosha, na bila hali ya chini ya kukabiliana na hali mbaya ya hewa ya baridi kali. "Kuna watu ambao huenda kwa muda mrefu bila msaada. Baadhi ni wagonjwa, wengine hawana hata blanketi. Kila wiki, zaidi ya watu 20 hufika wakiwa na hali mbaya ya kiafya," iliripoti kampuni ya usafiri.

Takwimu zinaonyesha mwelekeo unaoongezeka wa Wasumbiji kurudi kutoka Afrika Kusini. Hata hivyo, kwa wengi, kurudi nchini hakumaanishi mwisho wa mateso, bali mwanzo wa vita mpya: kujenga upya maisha yao kuanzia mwanzo baada ya kupoteza karibu kila kitu nje ya mipaka.

Chanzo: O País
 
Ukombozi wa kiuchumi umefeli nchi za kiAfrika, kuna haja ya Mkuki na Nyota kuandika kitabu kuelezea tatizo ni nini na njia ya waAfrika wa nchi kusini mwa jangwa la Sahel kujipanga upya kukampeni Ukombozi wa Kiuchumi

15 July 2026

Wana wa Msumbiji wengine 10,000 wamerejea Gaza wakikimbia ghasia za chuki dhidi ya wageni nchini Afrika Kusini​

Uko hapa:
Untitled-1-Recovered-Recovered-Recovered-Recovered.jpg

Picha: O País
Hata hivyo, Kurugenzi ya Uhamiaji ya Mikoa huko Gaza nchini Mozambiwue inasema haina rekodi rasmi, huku ASTROGAZA ikizungumzia kusajili zaidi ya raia 10,000 ambao wamerejea katika wiki za hivi karibuni. Raia wanarudi wakiwa wagonjwa, bila mali, bila kazi, na wanakabiliwa na changamoto ya kuanza upya kuanzia mwanzo.

Mkoa wa Gaza unaendelea kurekodi kuwasili kwa raia wa Msumbiji wanaokimbia vurugu za chuki dhidi ya wageni nchini Afrika Kusini. Hata hivyo, licha ya kuongezeka kwa wimbi la waliorejea, Huduma za Uhamiaji za Mkoa zinasema hazina usajili wowote rasmi kuhusu idadi ya Wasumbiji waliorejea katika jimbo hilo.

Msemaji wa Huduma za Uhamiaji huko Gaza, Abeldo Nhanombe, alielezea kwamba ufuatiliaji wa hali hii umefanywa hasa katika vituo vya mpaka vya Ressano Garcia na Ponta do Ouro. "Mkoa wa Gaza hauna data iliyosajiliwa kuhusu raia wa Msumbiji waliorudishwa makwao. Harakati hiyo imefuatiliwa katika mipaka ya Ressano Garcia na Ponta do Ouro. Hapa, tunasajili harakati za kawaida za uhamiaji pekee, ingawa tuko tayari kujibu ombi lolote katika sehemu za kuvuka za mkoa," alisema.

Wakati huo huo, data iliyokusanywa na Chama cha Wasafirishaji wa Gaza (ASTROGAZA) inatoa picha tofauti. Shirika hilo linasema kwamba, katika siku 12 zilizopita, maelfu ya Wasumbiji wamerudi kutoka Afrika Kusini, wengi wao wakiwa katika hali ya udhaifu mkubwa. Kulingana na chama hicho, raia kadhaa hufika wakiwa dhaifu, bila rasilimali za kifedha, chakula, au msaada wa kifamilia, na mara nyingi huachwa bila hatima yao baada ya kusafirishwa hadi eneo la kitaifa.

"Idadi ya waliofika bado ni kubwa. Katika wiki hizi mbili zilizopita pekee, tulisajili zaidi ya watu 10,000. Wengi wao wamedhoofika na wameachwa bila msaada," aliripoti Adenaldo Mabote, mwakilishi wa ASTROGAZA.

Kati ya takwimu zilizowasilishwa na chama hicho na ukosefu wa taarifa rasmi kutoka kwa mamlaka ya uhamiaji, kuna hadithi zinazoendelea za Wasumbiji wanaorudi kutoka kile kinachoitwa "nchi ya randi" mikono mitupu, baada ya kupoteza mali, kazi, na, katika baadhi ya matukio, uhusiano wa kifamilia uliojengwa kwa miongo kadhaa. Hii ndiyo hali ya Alberto, ambaye hivi karibuni alirudi nchini mwake baada ya miaka 26 ya kuishi Afrika Kusini. Bila mali na bila matarajio ya haraka, alileta kumbukumbu tu za maisha aliyojenga katika nchi hiyo. Waliacha watoto wake, mke wake wa Afrika Kusini, na mradi wa maisha aliofikiri ulikuwa umeimarishwa.

Hadithi ya Alberto si ya kipekee. Kuna raia wengine wengi wanaorejea bila matarajio ya kuunganishwa tena kiuchumi na kijamii, huku wengine wakibaki wamekwama upande wa pili wa mpaka, wakikosa njia za kurudi nchini.

Wasafirishaji wanaoendesha njia ya Gaza-Afrika Kusini pia wanalaani visa vinavyodaiwa vya kutelekezwa kwa Wasumbiji katika eneo la Afrika Kusini Kusini. Kulingana na ripoti, wengi hufika wakiwa wagonjwa, bila chakula cha kutosha, na bila hali ya chini ya kukabiliana na hali mbaya ya hewa ya baridi kali. "Kuna watu ambao huenda kwa muda mrefu bila msaada. Baadhi ni wagonjwa, wengine hawana hata blanketi. Kila wiki, zaidi ya watu 20 hufika wakiwa na hali mbaya ya kiafya," iliripoti kampuni ya usafiri.

Takwimu zinaonyesha mwelekeo unaoongezeka wa Wasumbiji kurudi kutoka Afrika Kusini. Hata hivyo, kwa wengi, kurudi nchini hakumaanishi mwisho wa mateso, bali mwanzo wa vita mpya: kujenga upya maisha yao kuanzia mwanzo baada ya kupoteza karibu kila kitu nje ya mipaka.

Chanzo: O País


Samia ndani ya Exclusive Mahojiano maalum Walivyo Ondoka Ikulu Wakiwa Wamejifunga mashuka


View: https://m.youtube.com/watch?v=atXPN4qF5A0
Katika mahojiano haya ya kipekee na ya nadra, @SandraBabuBoateng anakaa chini na Samia Nkrumah, binti wa rais wa kwanza wa Ghana baba wa taifa Kwame Nkrumah, kwa mazungumzo ya nadra na yenye kufichua mambo mengi.

Samia Nkrumah anafunguka kuhusu usiyo yafahamu siku za mwanzo baba yake kupata madaraka ya juu ya uongozi, mapinduzi ya 1966 yaliyomuondoa, miaka yake uhamishoni, na urithi aliouacha.

Samia anasimulia hadithi za kibinafsi, ukweli usioelezeka, na maarifa ya kushangaza kuhusu maisha ya Kwame Nkrumah, maono yake juu ya bara Afrika, na uongozi wake unamaanisha nini kwa kizazi cha leo.

Samia awakumbuka Nyerere, Nasser, Lumumba n.k pia Miji mikuu iliyokuwa ikiongozwa na marais wana mapinduzi ya Guinea Conakry, Dar es Salaam, Accra, Lagos, Cairo
 
SIMULIZI ZA YOWERI MUSEVENI KUHUSU HARAKATI ZA MIAKA 1972, 1979, 1981, 1985, NRA, WEST NILE, UNLA, JWTZ/TPDF, NYERERE, KANALI GHADAFFI, WAKIMBIZI 500,000 WA UGANDA WALIOKIMBILIA SOUTH SUDAN, CONGO, BIFFU LA IDI AMIN , MOSES ALI


21 July 2026

Jinsi Nilivyokutana na Marehemu Jenerali Moses Ali | Rais Museveni

How I Met The Late Gen. Moses Ali | President Museveni


View: https://m.youtube.com/watch?v=bQo_sJ2rj50

Jumanne, Julai 21, 2026​



Rais Yoweri Kaguta Museveni amemkumbuka marehemu Jenerali Mstaafu Moses Ali akimtaja kama mzalendo, mpigania uhuru na mleta amani ambaye michango yake kwa utulivu wa kisiasa wa Uganda na maendeleo ya eneo dogo la Nile Magharibi inasalia kuwa sehemu ya historia ya nchi hiyo.

Rais alitoa matamshi hayo Bungeni kabla ya kikao maalum cha kumuenzi marehemu Moses siku ya Jumanne, tarehe 21 Julai 2026.

Kabla ya kikao hicho, Wabunge, wanafamilia na marafiki wa marehemu Jenerali Moses Ali walitia saini rambirambi zao wakitoa heshima zao za mwisho kwa mbunge huyo mkongwe.

Spika Jacob Marksons Oboth, Naibu Spika Thomas Tayebwa, Makamu wa Rais Jessica Alupo na Waziri Mkuu Robinah Nabbanja pia walitoa rambirambi kwa familia iliyofiwa.

*
Akitoa heshima zake, Museveni alisema maisha ya umma ya Jenerali Moses Ali yalibainishwa na sifa tatu bora ambazo alikuwa ameshuhudia na kusikia binafsi kwa miongo kadhaa.

"Niliweza kusikia na kuona vipengele vitatu vya mchango wake kwa Uganda. Alikuwa mpenda uhuru, mleta amani, mtu wa maendeleo," alisema.

Rais alisimulia kwamba ingawa Moses Ali alihudumu katika serikali ya Rais wa zamani Idi Amin kufuatia mapinduzi ya kijeshi ya 1971, alipinga kimya kimya matumizi mabaya ya utawala huo na akawa hana raha na ukatili wake.

"Nilisikia kwamba Moses Ali hakufurahishwa na mamlaka ya Idi Amin. Nilisikia kwamba Moses Ali hakufurahishwa na Idi Amin kuwaua watu. Ndiyo maana alimsukuma," Museveni alisema.

Kulingana na Rais, upinzani wa Moses Ali dhidi ya mbinu za Amin hatimaye ulimgharimu nafasi yake serikalini.

"Nadhani kufikia wakati tulipoteka Kampala, sidhani kama alikuwa serikalini... Nilisikia kwamba alikuwa kama amesimamishwa kazi au kitu kama hicho," aliongeza.

Museveni alisema matukio hayo yalionyesha kwamba Moses Ali alithamini haki na uhuru kuliko nafasi ya kisiasa.

Akitafakari historia ya kisiasa ya Uganda, Museveni alisimulia jinsi alivyopanga upinzani mara moja baada ya Idi Amin kushika madaraka mnamo Januari 1971, akijieleza kama Mganda wa kwanza kupinga waziwazi utawala wa kijeshi.

"Nilikuwa mtu wa kwanza katika Uganda nzima kumpinga Idi Amin. Niko hapa. Sijafa, niko hapa tu. Kwa hivyo, weka kumbukumbu kwamba huyu ndiye mtu wa kwanza kumpinga Idi Amin," alisema.

Museveni alisema alikutana na Moses Ali kwa mara ya kwanza nchini Libya mwaka 1981, ambapo harakati mbalimbali za ukombozi wa Uganda zilikusanyika kufuatia mialiko kutoka kwa kiongozi wa Libya, marehemu Muammar Gaddafi.

Tulipewa misaada maelfu ya bunduki na risasi mamilioni kutoka Ghaddafi wa Libya na mwalimu Julius Nyerere wa Tanzania

Ingawa Gaddafi alitaka makundi hayo yaungane na kuwa shirika moja, Museveni alisema badala yake walikubali kuratibu juhudi zao huku wakidumisha harakati tofauti hadi watakapoweza kukubaliana kuhusu kanuni za kisiasa zinazofanana.

Alisema Moses Ali mara moja alijitambulisha kama kiongozi aliyejitolea kwa ushirikiano badala ya ushindani.

Kulingana na Rais, kujitolea huko kwa mazungumzo kulidhihirika zaidi wakati wa awamu ya mwisho ya mapambano ya ukombozi mwaka wa 1985 na 1986.

Alisema Moses Ali na Uganda National Rescue Front (UNRF) walijiondoa polepole kutoka kwa vikosi vilivyokuwa vikijiandaa kupinga kusogea kwa Jeshi la Upinzani la Taifa kuelekea Kampala, na hivyo kuepuka mapigano yasiyo ya lazima.

"Nilikubaliana na Moses Ali kwamba watu wa UNRF... walijiondoa polepole. Na yeye alijiondoa polepole. Hawakupigana nasi tulipokuwa tunaingia Kampala. Hivi ndivyo ushirikiano wetu ulivyoanza," Museveni alisema.

Alielezea uamuzi huo kama mojawapo ya nyakati muhimu katika maisha ya kisiasa ya Moses Ali.

Zaidi ya siasa na vita, Museveni alisema Moses Ali alitumia muda mwingi wa maisha yake ya baadaye kubadilisha eneo dogo la Nile Magharibi.

Alikumbuka kwamba marehemu Jenerali alikuwa mtetezi wa kudumu wa barabara zilizoboreshwa, umeme, fidia kwa maveterani na uwekezaji wa serikali katika eneo hilo.
"Barabara ya lami, umeme, suala la maveterani, alikuwa mstari wa mbele kila wakati. Na shinikizo lake nyingi kwetu tayari limeleta matokeo," Museveni alisema.

Rais alisema Moses Ali amekuwa akisukuma serikali kila mara kuweka kipaumbele fursa za kiuchumi kwa watu wa West Nile, akiongeza kuwa utetezi wake tayari umetoa matokeo yanayoonekana.

Jenerali Moses Ali aliitumikia Uganda kwa karibu miongo sita katika uongozi wa kijeshi na kiraia. Alishikilia nyadhifa kadhaa za uwaziri na alihudumu kama Naibu Waziri Mkuu wa Kwanza na Naibu Kiongozi wa Shughuli za Serikali Bungeni.

Akiwa Mbunge wa muda mrefu wa Kaunti ya Adjumani Magharibi, alipata sifa kama mmoja wa wabunge wenye uzoefu zaidi nchini na mtetezi thabiti wa amani na maendeleo huko West Nile.


N.B
KUTOKA MAKTABA:

MAHOJIANO NA JENERALI MOSES ALI

View: https://m.youtube.com/watch?v=IjdICbTDOeE
 
Back
Top Bottom