Israeli inashutumiwa na baadhi ya vyanzo vya kimataifa kuhusika na mashambulizi dhidi ya wanasayansi wa nyuklia wa Iran, hasa wale waliokuwa mstari wa mbele katika kuendeleza mpango wa nyuklia wa Iran. Mashambulizi haya yamechukuliwa kuwa ya aina ya “targeted assassinations”, kama ilivyotokea kwa Mohsen Fakhrizadeh (2020) — mtaalamu mashuhuri wa nyuklia wa Iran aliyeuawa kwa shambulio la kisasa (robotic assassination) karibu na Tehran.
Kwanini wanauawa?
Kwa mtazamo wa Israel (na washirika wake kama Marekani), sababu ni Kuzuia Iran kutengeneza silaha za nyuklia
Israel inaamini Iran inaendelea kisirisiri na mpango wa kutengeneza bom atomiki, jambo ambalo linaonekana kuwa tishio kubwa kwa uwepo wa Israel kama taifa.
Kuwavunja nguvu wasomi muhimu kama Wanasayansi kama Fakhrizadeh walikuwa na maarifa ya kipekee kuhusu kurutubisha uranium, kutengeneza detonators na kuendesha maabara za kijeshi — hivyo kuwaua kunapunguza kasi ya mpango mzima.
Mbinu ya vita visivyo rasmi (asymmetric warfare) Badala ya kushambulia moja kwa moja vituo vya nyuklia (kama ilivyofanyika Iraq mwaka 1981 au Syria 2007), Israel hutumia njia za kisiri kuua vichwa vya mradi huo, ikiepuka vita kamili.
Je, Wanasayansi hao walikosea nini?kwa Kisheria ya kimataifa, wanasayansi hawa hawajafanya kosa la jinai, kwani kufanya kazi katika mpango wa nyuklia wa taifa lako si kosa. Lakini Israel na baadhi ya mataifa huona kuwa wanafanya kazi ya kutengeneza silaha ya maangamizi ya halaiki, na kwa hivyo ni sehemu ya hatari inayopaswa kuzuiwa mapema.
Kwa mtazamo wa kisiasa, Iran huona wanasayansi hawa kama mashujaa wa taifa, lakini Israel huwatazama kama wapiganaji wa kivuli kwenye vita vya teknolojia.
Je, mauaji haya yanakubalika kimaadili na kisheria?
Hili ni eneo lenye utata mkubwa Kisheria (International Law): Mauaji ya walengwa (targeted killings) hayakubaliki kirahisi isipokuwa kwenye vita rasmi au kujilinda dhidi ya tishio la dharura (imminent threat). Mauaji ya wanasayansi, bila hukumu wala vita rasmi, ni ukiukwaji wa haki za binadamu kwa mujibu wa wengi.
Kimaadili Hii inategemea mtazamo wako. Baadhi huamini ni “kosa kuuawa mtu kwa sababu ya kazi yake ya kisayansi”, wengine husema “ni bora mtu mmoja afe kuliko maelfu kufa kwa bomu la nyuklia”.