Hotuba
HOTUBA YA RAIS MAHAMA WA GHANA KATIKA MKUTANO WA SERIKALI ZA DUNIA 2026
3 Februari 2026
Waheshimiwa,
Wapendwa Wenzangu
Viongozi wa mashirika ya kimataifa,
Mabibi na Mabwana,
Nina heshima kubwa kuungana nanyi hapa kwenye Mkutano wa Serikali za Dunia 2026.
Ninawashukuru sana wenyeji wetu wema kwa kuitisha jukwaa hili la wakati unaofaa kwa ajili ya mazungumzo, tafakari, na hatua za pamoja.
Tunakusanyika hapa katika kipindi muhimu katika masuala ya kimataifa, enzi iliyo na mabadiliko ya haraka, mabadiliko ya hali halisi ya kijiografia, na muunganiko usio wa kawaida. Mfumo wa kimataifa unabadilika (New world Order), na pamoja nao, miungano ambayo imeunda uhusiano kwa muda mrefu miongoni mwa mataifa yetu.
Swali kuu lililo mbele yetu leo si kama miungano ya kimataifa itadumu, bali ni jinsi gani inapaswa kufanywa upya ili iendelee kuwa na ufanisi, jumuishi, na inayoitikia mahitaji ya wakati wetu.
Waheshimiwa, miungano ya vizazi vilivyopita iliundwa kwa kiasi kikubwa kutokana na ushindani wa kijiografia(geopolitics), mapambano ya kijeshi, na ushindani wa kiuchumi. Mara nyingi iliundwa na makundi na nyanja za ushawishi. Hata hivyo, leo, ubinadamu unakabiliwa na changamoto zinazovuka mipaka na kupinga suluhisho za upande mmoja kama vile tishio la kasi la mabadiliko ya hali ya hewa, kuongezeka kwa ukosefu wa usalama wa chakula na nishati, dharura za kiafya duniani, msimamo mkali na ugaidi, usumbufu wa kiteknolojia, minyororo dhaifu ya usambazaji, na kuongezeka kwa ukosefu wa usawa.
Wageni Waheshimiwa, changamoto hizi zinahitaji ushirikiano si kama jambo la hiari bali kama jambo la lazima. Kwa hivyo, ushirikiano wa siku zijazo lazima ujikite katika uwajibikaji wa pamoja na kulingana na hatima yetu ya pamoja.
Ushirikiano wa kesho lazima uendelee zaidi ya diplomasia ya jadi. Lazima uwe muungano wa mshikamano, uliowekwa katika heshima ya pande zote, matarajio ya pamoja, na maendeleo ya pamoja.
Kwetu sisi nchini Ghana, maono haya yanajulikana sana. Taifa letu lilianzishwa juu ya kanuni za kudumu za uhuru, utu, na ushirikiano wa kimataifa.
Kuanzia maadili ya Afrika yaliyotetewa na Osagyefo Dkt. Kwame Nkrumah hadi jukumu la kisasa la Ghana kama mjenzi wa daraja katika diplomasia ya kimataifa, tumesimama kwa uthabiti kutetea umoja dhidi ya kugawanyika. Hakika, Ghana imeonyesha kwa muda mrefu kwamba miungano yenye kanuni inaweza kuendeleza amani, ustawi, na utulivu nje ya mipaka yetu.
Mabibi na Mabwana, mustakabali wa miungano ya kimataifa hauwezi kufikiriwa kwa maana bila Afrika. Afrika si fursa ya nafasi ya ushindani tu; ni bara la suluhisho, fursa, na ushawishi unaoongezeka. Kwa idadi ya watu wachanga zaidi duniani, rasilimali kubwa za asili, uvumbuzi unaobadilika, na soko linalopanuka la watu bilioni 1.3, Afrika itachukua jukumu muhimu katika kuunda uchumi wa dunia wa karne ya ishirini na moja.
Ushirikiano wa kesho lazima uendeleze ustawi wa pamoja. Lazima tufanye kazi pamoja kuwekeza katika nishati mbadala na safi, miundombinu ya kisasa, mifumo thabiti ya chakula, mabadiliko ya kidijitali, na zaidi ya yote, maendeleo ya rasilimali watu.
Afrika inakaribisha washirika wa kimataifa sio tu kufanya biashara nao, bali pia kubadilisha kupitia uwekezaji unaojenga viwanda, kuimarisha minyororo ya usambazaji, na kuunda fursa za pamoja.
Afrika inastahili kiti mezani katika meza za malaka za uundaji upya wa utaratibu mpya wa kimataifa (New World Order). Hii ndiyo sababu Mkutano wa Accra Reset, ambao ulifanyika Accra, New York, Davos na hivi karibuni Addis, unatoa ramani ya mpito kutoka kwa misaada na utegemezi hadi biashara, uwekezaji na ushirikiano wa kimataifa.
Ili kufikia ushirikiano sahihi, Afrika lazima ijipange upya. Utawala unaowajibika na uwazi, heshima kwa haki za binadamu, taasisi imara na uongozi usio na ubinafsi ni muhimu.
Ushirikiano mpya na Afrika lazima ulenge kuongeza thamani kwa maliasili za Afrika. Lazima ulenge kuipa Afrika uhuru zaidi na udhibiti wa maliasili zake.
Ndiyo maana nchini Ghana, tumeanzisha
Goldbod ambayo imetoa zaidi ya
dola US$bilioni 10 katika kipindi cha chini ya mwaka mmoja. Lengo letu la muda wa kati hadi mrefu ni
kusindika na
kuongeza thamani kwa
madini yetu na bidhaa za kilimo;
manganese ya dhahabu,
bauxite,
lithiamu,
petroli,
kakao, mafuta ya
mawese,
korosho,
matunda,
soya,
mihogo na
malighafi nyingine.
Ninafurahi kutambua kwamba ushirikiano wa Ghana / UAE na Afrika /Ghuba unasaidia kuunda mustakabali uliounganishwa zaidi na wenye mafanikio na unakuwa nguzo muhimu ya utaratibu unaoibuka wa kimataifa.
Waheshimiwa, cha kushangaza, amani inabaki kuwa msingi muhimu ambao maendeleo yanajengwa juu yake. Katika Afrika Magharibi, tishio linaloongezeka la
ugaidi na
ukosefu wa
utulivu katika sehemu za
Sahel linatukumbusha kwamba usalama haugawanyiki. Ghana, kupitia
ECOWAS, inabaki imejitolea kwa amani ya kikanda, diplomasia ya kuzuia, na utulivu wa kidemokrasia.
Kama sehemu ya juhudi za kujenga upya na kuimarisha ushirikiano wa kikanda katika sekta muhimu ili kuongeza ustahimilivu,
kurejesha imani, na
kushughulikia vichocheo vya
kimuundo vya
ukosefu wa
utulivu, Ghana iliitisha Mkutano wa Ushauri wa Mikakati ya Kiwango cha Juu kuhusu Ushirikiano wa Kikanda na Usalama kuanzia tarehe 29 hadi 30 Januari, 2026. Mkutano huo, ambao uliwakutanisha Wakuu wa Nchi na Serikali na taasisi muhimu za kikanda ili kukabiliana na vitisho vya pamoja, uliunda makubaliano mapya kuhusu usalama wa pamoja,
kupambana na
ugaidi,
ushirikiano wa mpaka, mwitikio wa kibinadamu, na
utawala unaozingatia binadamu kama
misingi ya
utulivu wa
kudumu Afrika Magharibi. Pia ulithibitisha azimio letu la pamoja la kutafsiri mshikamano wa kikanda kuwa hatua halisi, matokeo yanayoweza kupimika, na amani endelevu kwa watu wetu.
Waheshimiwa, bila shaka, dunia inaingia katika enzi mpya ambapo akili bandia, bioteknolojia, na mifumo ya kidijitali itafafanua upya uchumi na jamii. Hata hivyo, utawala haujaenda sambamba na uvumbuzi.
Ghana inapiga hatua thabiti katika mabadiliko ya kidijitali, kutoka kwa ujumuishaji wa fedha za simu hadi mifumo ya utambuzi wa kitaifa na mageuzi ya utawala wa kielektroniki. Lakini mustakabali wa kidijitali haupaswi kuwa fursa ya mataifa machache. Kwa hivyo, ushirikiano wa siku zijazo lazima uhakikishe utawala wa kimaadili wa akili bandia, ushirikiano wa usalama wa mtandao, uhamishaji wa teknolojia, na ujenzi wa uwezo wa kidijitali unaojumuisha wote. Lazima tuhakikishe kwamba uvumbuzi unakuwa jambo la pamoja la kimataifa, si chanzo cha ukosefu wa usawa mpya.
Washiriki waheshimiwa, hakuna muungano wa siku zijazo unaoweza kupuuza mgogoro wa hali ya hewa. Ingawa Afrika inachangia kidogo zaidi katika uzalishaji wa hewa chafu duniani, inakabiliwa na athari za hali ya hewa kwa kiasi kikubwa.
Kwa hivyo, hatua za hali ya hewa lazima zilingane na haki ya hali ya hewa, na jumuiya ya kimataifa lazima iheshimu ahadi zake kuhusu ufadhili wa hali ya hewa, usaidizi wa kukabiliana na hali, na mabadiliko ya nishati kwa usawa. Ushirikiano wa Ghana-UAE unasimama kama mfano wazi wa ushirikiano wa kimataifa unaolenga siku zijazo, ukihamasisha ruzuku ya dola milioni 30 ili kuendeleza hatua za hali ya hewa, ulinzi wa bayoanuwai na maendeleo jumuishi.
Mabibi na Mabwana, katikati ya ushirikiano wa kimataifa kuna ushirikiano wa pande nyingi. Ingawa mfumo wa pande nyingi baada ya vita wa utaratibu na kanuni umekuwa chini ya shinikizo kubwa kutokana na vitendo vya upande mmoja vya baadhi ya wanafamilia wa kimataifa, bado kuna tishu zenye afya za kutosha ambazo tunaweza kuziunda ili kuzirejesha kwenye afya njema.
Taasisi za kimataifa lazima ziwe na uwakilishi zaidi, mwitikio zaidi, na usawa zaidi. Mataifa yanayoendelea lazima yawe na sauti yenye nguvu zaidi katika kuunda sheria zinazosimamia biashara, fedha, hatua za mabadiliko ya tabianchi, na ulinzi wa amani. Hakika, uhalali wa utawala wa kimataifa unategemea haki, na haki inabaki kuwa msingi wa uaminifu.
Ghana inabaki imejitolea kwa dhati kwa utaratibu wa kimataifa unaotegemea mazungumzo badala ya makabiliano, ushirikiano badala ya kutengwa, sheria badala ya kulazimishwa, na maendeleo ya pamoja badala ya ushindani wa sifuri. Ushirikiano wetu na mataifa yanayowakilishwa hapa, ikiwa ni pamoja na yale yaliyo katika eneo la Ghuba, unaonyesha imani yetu katika diplomasia ya kiuchumi inayoleta maendeleo, uwekezaji, na fursa kwa watu wetu.
Mabibi na Mabwana, mustakabali wa miungano ya kimataifa hatimaye hauhusu mikataba pekee. Ni kuhusu
aina ya ulimwengu tunaochagua kuujenga. Ulimwengu ambapo ushirikiano unashinda mgawanyiko, ushirikiano unahudumia maendeleo na ambapo mataifa huinuka pamoja, si kutengana.
Asanteni kwa kunisikiliza