MJADALA KUHUSU TUNU NA HAKI ZA KIJINSIA: NATOA MAJIBU KWA MASWALI YAFUATAYO
View attachment 3378739
Dhana ya “uasilia” wa tabia za watu inaweza kumaanisha mambo tofauti yafuatayo:
Ama (a) ni tabia ya wastani kitakwimu, au (b) ni tabia ambayo watu wengi wanatarajia, au (c) ni tabia inayotokea kutokana na silika tu bila kufikiria, au (d) ni tabia isiyo bandia, kwa maana kwamna siyo tabia inayohusisha matumizi ya tekinolojia iliyobuniwa na binadamu, au (e) ni tabia inayosaidia kustawisha ubinadamu kwa kuhuisha tunu ya kiutu.
Lakini, kwa kila mfano uliotajwa hapo juu ni rahisi kukumbana na mifano kinzanio inayoleta pimgamizi halali, isipokuwa kwa mfano wa mwisho.
Hivyo, kwa mujibu wa kanuni za maadili asilia, zinazopendekezwa na wanafalsafa mamboleo waitwao
New Natural Law Theorists, kanuni ya msingi ya kimaadili inasema kwamba:
Tendo la kibinadamu litakuwa ni halali kimaadili ikiwa tu linachangia katika ustawi wa binadamu kwa kuhuisha tunu ya msingi yoyote, na katika kufanyi hivyo, halihujumu kwa makusudi tunu za msingi baki.
Tunu za kiutu zinazoongelewa ni pamoja na uhai, afya, maarifa, utulivu wa nafsi, urafiki, ukweli, uhuru, ndoa, haki, amani, na orodha inaendelea.
Kwa kuzingatia nadharia hii ya maadili asilia, sasa napendeleza kujadili maswali husika kwa mtiririko ufuatao:
- Haki ya binadamu ni kitu gani na matendo gani yanahesabika kuwa haki za binadamu?
- Je, utombanaji unapaswa kuwa haki ya baadhi ya binadamu? Kama ndiyo ni kwa nini, na kama hapana ni kwa nini?
- Je, ulawiti unapaswa kuwa haki ya baadhi ya binadamu? Kama ndiyo ni kwa nini, na kama hapana ni kwa nini?
- Je, usagaji unapaswa kuwa haki ya baadhi ya binadamu? Kama ndiyo ni kwa nini, na kama hapana ni kwa nini?
- Je, inawezekana kutenganisha hali ya ushoga na tabia ya ulawiti/usagaji? na
- Je, inawezekana kuitenganisha jumuiya ya mashoga na tabia ya ulawiti/usagaji?
HAKI YA BINADAMU NI KITU GANI NA MATENDO GANI YANAHESABIKA KUWA HAKI ZA BINADAMU?
Haki nyingi za binadamu zinaweza kugawanyika kwenye makundi manne yafuatayo:
- Haki ya “madai chanya” (positive claim right),
- Haki ya “madai hasi” (negative claim right),
- Haki ya “uhuru chanya” (positive liberty right) na
- Haki ya “uhuru hasi” (negative liberty right).
Nafafanua haki moja baada ya nyingine kama ifuatavyo:
- Haki ya “madai chanya” (positive claim right) ni madai aliyo nayo mtu mmoja (U) dhidi ya mtu wa pili (V), ambapo mtu wa pili anakuwa na wajibu wa kufanya kitendo fulani (W), kwa ajili ya kumwezesha mtu wa kwanza kunufaika na tunu fulani iliyo stahiki yake (X), kwa sababu ya uwepo wa kanuni ya kimaadili (Y) au kanuni ya kisheria (Z).
- Haki ya “madai hasi” (negative claim right) ni madai aliyo nayo mtu mmoja (U) dhidi ya mtu wa pili (V), ambapo mtu wa pili anakuwa na wajibu wa kujizuia kufanya kitendo fulani (W), kwa ajili ya kumruhusu mtu wa kwanza awe huru kunufaika na tunu fulani iliyo stahiki yake (X), kwa sababu ya uwepo wa kanuni ya kimaadili (Y) au kanuni ya kisheria (Z).
- Haki ya “uhuru chanya” (positive liberty right) ni madai aliyo nayo mtu mmoja (U) dhidi ya mtu wa pili (V), ambapo mtu wa pili anakuwa na wajibu wa kuacha kuingilia hiari ya mtu wa kwanza kufanya kitendo fulani (W), kwa ajili ya kujiwezesha kunufaika na tunu fulani iliyo stahiki yake (X) kwa njia hiyo, kwa sababu ya kutokuwepo kwa kanuni ya kimaadili (Y) au kanuni ya kisheria (Z) inayomzuia kufanya kitendo hicho.
- Haki ya “uhuru hasi” (negative liberty right) ni madai aliyo nayo mtu mmoja (U) dhidi ya mtu wa pili (V), ambapo mtu wa pili anakuwa na wajibu wa kuacha kuingilia hiari ya mtu wa kwanza kuacha kufanya kitendo fulani (W), kwa ajili ya kujiwezesha kunufaika na tunu fulani iliyo stahiki yake (X) kwa njia hiyo, kwa sababu ya kutokuwepo kwa kanuni ya kimaadili (Y) au kanuni ya kisheria (Z) inayomlazimisha kufanya kitendo hicho.
Majumuisho ni kwamba, kila haki ya binadamu inaongelea mambo sita, yaani:
- Mleta madai (U),
- Mbeba wajibu (V),
- KItendo kinachopaswa kufanyika au kutofanyika (W),
- Tunu inayohuishwa na kitendo husika (X),
- Kanuni ya kimaadili inayohalalisha/kuzuia madai husika (Y), na
- Kanuni ya kisheria inayohalalisha/kuzuia madai husika (Z)
Hivyo, haki za binadamu zinahusisha:
- Ama matendo yote ya binadamu ambayo yanapaswa kutekelezwa kwa mujibu wa matakwa ya kanuni fulani ya kimaadili na/au kisheria; au
- Ama matendo yote ya binadamu ambayo yanaweza kutekelezwa kwa sababu hakuna kanuni yoyote ya kimaadili na/au kisheria inayoyakataza.
Katika mjadala wetu, matendo matatu makuu yanahusika, yaani utombanaji, ulawiti na usagaji.
JE, UTOMBANAJI UNAPASWA KUWA HAKI YA BAADHI YA BINADAMU? KAMA NDIYO NI KWA NINI, NA KAMA HAPANA NI KWA NINI?
Jawabu la sheria ya maadili asilia ni ndiyo, na sababu zake ni hizi:
- Mleta madai (U): Mwanamke mtu mzima anayetaka kutombwa kwa sababu ya maelekeo ya nyege yanayoilenga jinsia ya kiume (androphilic sexual orientation)
- Mbeba wajibu (V): Mwanamume mtu mzima aliyeridhia kufanya kazi ya kutomba kwa sababu ya maelekeo ya nyege yanayoilenga jinsia ya kike (gynophilic sexual orientation)
- Kitendo kinachopaswa kufanyika au kutofanyika (W): Kitendo cha utombaji, yaani kuingiza uume uliodisa katika uke na kufikicha hadi uume unapolegea baada ya mwanamume na/au mwanamke kupata mshindo.
- Tunu inayohuishwa na kitendo husika (X): Urafiki wa kijinsia (sexual friendship), Utulivu wa nafsi (self-integration), na uzazi (procreation) unaoweza kutokea.
- Kanuni ya maadili asilia inayohalalisha madai husika (Y): Kanuni ya maadili asilia inayotutaka kufukuzia tunu chanya na kuepuka tunu hasi.
- Kanuni ya kisheria inayozuia madai husika (Z): Hakuna sheria inazuia.
JE, ULAWITI UNAPASWA KUWA HAKI YA BAADHI YA BINADAMU? KAMA NDIYO NI KWA NINI, NA KAMA HAPANA NI KWA NINI?
Jawabu la sheria ya maadili asilia ni ndiyo, na sababu zake ni hizi:
- Mleta madai (U): Mwanamume mtu mzima anayetaka kulawitiwa kwa sababu ya maelekeo ya nyege yanayoilenga jinsia ya kiume (androphilic sexual orientation)
- Mbeba wajibu (V): Mwanamume mtu mzima aliyeridhia kufanya kazi ya ulawiti kwa sababu ya maelekeo ya nyege yanayoilenga jinsia ya kiume (androphilic sexual orientation)
- Kitendo kinachopaswa kufanyika au kutofanyika (W): Kitendo cha ulawiti, yaani kuingiza uume uliodisa katika pura na kufikicha hadi uume unapolegea baada ya mwanamume na/au mwanamke kupata mshindo.
- Tunu inayohuishwa na kitendo husika (X): Urafiki wa kijinsia (sexual friendship), Utulivu wa nafsi (self-integration)
- Kanuni ya maadili asilia inayohalalisha madai husika (Y): Kanuni ya maadili asilia inayotutaka kufukuzia tunu chanya na kuepuka tunu hasi.
- Kanuni ya kisheria inayozuia madai husika (Z): Baadhi ya nchi, kama Tanzania, zina sheria inazuia.
JE, USAGAJI UNAPASWA KUWA HAKI YA BAADHI YA BINADAMU? KAMA NDIYO NI KWA NINI, NA KAMA HAPANA NI KWA NINI?
Jawabu la sheria ya maadili asilia ni ndiyo, na sababu zake ni hizi:
- Mleta madai (U): Mwanamke mtu mzima aliyeridhia kusagwa kwa sababu ya maelekeo ya nyege yanayoilenga jinsia ya kike(gynophilic sexual orientation)
- Mbeba wajibu (V): Mwanamke mtu mzima aliyeridhia kufanya kazi ya usagaji kwa sababu ya maelekeo ya nyege yanayoilenga jinsia ya kike (gynophilic sexual orientation)
- Kitendo kinachopaswa kufanyika au kutofanyika (W): Kitendo cha usagaji, yaani kugusanisha uke na kusugua hadi mwanamke msgaji anapopata mshindo.
- Tunu inayohuishwa na kitendo husika (X): Urafiki wa kijinsia (sexual friendship), Utulivu wa nafsi (self-integration)
- Kanuni ya maadili asilia inayohalalisha (Y): Kanuni ya maadili asilia inayotutaka kufukuzia tunu chanya na kuepuka tunu hasi.
- Kanuni ya kisheria inayozuia madai husika (Z): Baadhi ya nchi, kama Tanzania, zina sheria inazuia.
JE, INAWEZEKANA KUMTENGANISHA HALI YA USHOGA NA TABIA YA ULAWITI/USAGAJI?
Jawabu ni ndio. Kuna tofauti kati ya maelekeo ya nyege na maamuzi ya mhusika. Kama ambavyo inawezekana kutenganisha uanaume na utombaji, au kutenganisha uanauke na utombwaji, pia inawezekana kutenganisha hali ya ushoga na tabia ya ulawiti/usagaji.
JE, INAWEZEKANA KUITENGANISHA JUMUIYA YA MASHOGA NA TABIA YA ULAWITI?
Jawabu ni ndio. Lakini maneno “jumuiya ya mashoga” yana utata. Inategemea mashoga wameunda jumuiya kwa ajili ya malengo gani.
Yanaweza kuwa malengo ya kiuchumi, kielimu, kitabibu, kimichezo, na kadhalika. Lakini, kama ambavyo inawezekana kutenganisha uanaume na utombaji, au kutenganisha uanauke na utombwaji, pia inawezekana kutenganisha hali ya ushoga na tabia ya ulawiti/usagaji.
HITIMISHO
Katika dunia yote wanaume wenye maelekeo ya nyege zinazowaelekea kwa wanawake na wanawake wenye maelekeo ya nyege zinazowaelekea kwa wanaume ni 98%.
Mashoga wa kike na kiume, mahunta, maandrojini, mahanithi, na watu baki wanabeba 2% pekee.
Mbali na haki za kingono zinazobisganiwa, wanazo haki zote baki za kibinadamu. Wanayo haki ya kuishi, kusafiri, na kadhalika.
Kwa hiyo, mkakati wa kutengeneza unyanyapaa dhidi yao kama ambavyo nimeona mleta uzi anafanya haukubalika kwa watu makini.
Tunapaswa kujadili hoja zote vila kusigina heshima ya utu wa kibinadamu waliyo nayo watu ambao sio wanaume wala wanawake.
Wako wengi. Mfano, Rostam Aziz akivaa gauni, Tonny Blair akivaa gauni, na wengine wengi tutawasahau. They are androgenous. Lakini wapo na maisha yao yanaendelea kila mtu kivyake.