Urusi inapojenga makanisa Afrika, inaleta dini tu, au pia inajenga ushawishi wa muda mrefu?
Swali hili limeanza kupata uzito kutokana na kasi ambayo Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi (ROC) limepanua shughuli zake barani Afrika katika miaka ya hivi karibuni.
Desemba 2021, ROC ilianzisha Patriarchal Exarchate of Africa baada ya kuvunja uhusiano na Patriarchate ya Alexandria, iliyokuwa imelitambua Kanisa huru la Kiorthodoksi la Ukraine.
Wakati huo, ROC ilikuwa na uwepo katika nchi nne tu za Afrika. Kufikia mwanzoni mwa 2026, ilisema ilikuwa imefika katika nchi 36, ikiwa na zaidi ya jumuiya 370 na makasisi zaidi ya 260.
Kasi hii ndiyo inayozua maswali.
Je, huu ni upanuzi wa kawaida wa kidini, au sehemu ya mkakati mpana zaidi wa Urusi wa kujenga ushawishi barani Afrika?
CHANZO CHA MGOGORO
Mwaka 2019, Patriarchate ya Alexandria ililitambua Kanisa huru la Kiorthodoksi la Ukraine.
Kwa Moscow, hatua hiyo haikuwa suala la kidini pekee. Ilitokea wakati wa mvutano mkubwa kati ya Urusi na Ukraine na kugusa pia suala la ushawishi ndani ya ulimwengu wa Kiorthodoksi.
ROC ilijibu kwa kuvunja uhusiano na Alexandria na kuanza kujenga uwepo wake moja kwa moja Afrika.
Tangu hapo, imekuwa ikipokea makasisi waliokuwa chini ya Alexandria, kuanzisha jumuiya mpya na kujenga makanisa.
KWA NINI AFRIKA?
Afrika ina nchi 54 wanachama wa Umoja wa Mataifa. Kwa Urusi, ambayo imekuwa katika mvutano mkubwa na Magharibi tangu kuanza kwa vita vya Ukraine, mahusiano mazuri na mataifa ya Afrika yana umuhimu mkubwa wa kidiplomasia.
Lakini si diplomasia pekee.
Urusi imeongeza pia ushirikiano wa kiuchumi, kielimu, kisiasa na kiusalama katika bara.
Katika nchi kama Mali, Burkina Faso na Jamhuri ya Afrika ya Kati, upanuzi wa ROC umetokea katika kipindi ambacho uhusiano wa nchi hizo na Moscow nao umeongezeka.
Novemba 2025, Exarch wa ROC barani Afrika aliweka wakfu kanisa katika eneo linalotumiwa na wanajeshi wa Africa Corps nchini Mali.
Januari 2026, tukio kama hilo lilifanyika katika eneo la Africa Corps nchini Niger.
Hii haimaanishi kwamba makanisa hayo ni sehemu ya shughuli za kijeshi. Lakini mazingira haya yanafanya upanuzi wa ROC kustahili kuangaliwa kwa karibu zaidi.
DINI KAMA NGUVU YA USHAWISHI
European Council on Foreign Relations (ECFR) imeeleza kuwa ROC imekuwa ikichangia kusambaza mitazamo inayopinga ushawishi wa Magharibi na kujenga mahusiano na makundi yenye misimamo ya kihafidhina chini ya ushawishi wa Urusi.
Hapa ndipo dhana ya soft power inapokuwa muhimu.
Kanisa linaweza kujenga mahusiano ya muda mrefu kupitia waumini, makasisi, shule, huduma za afya na misaada.
Askofu Joshua Dhube, aliyewahi kuongoza United Baptist Church nchini Zimbabwe na pia kuwa waziri, amelielezea ROC kama “Trojan Horse” ya Kremlin katika kujenga ushawishi miongoni mwa Waafrika.
Si kila mchambuzi anakubaliana na mtazamo huo. Padri Evangelos Thiani, msomi na kasisi wa Kenya katika Kanisa la Kiorthodoksi la Kigiriki, anaeleza kwamba dini ina nafasi kubwa katika maisha ya Waafrika na hivyo inaweza kuwa njia yenye nguvu ya kujenga mahusiano na ushawishi.
MAKASISI WANAVUTWAJE?
Sehemu muhimu ya upanuzi huo ni makasisi wa ndani.
Kwa mujibu wa utafiti wa Padri Thiani, baadhi yao wamevutiwa na mishahara mizuri zaidi, fursa za elimu, kujengewa makanisa na uwezekano wa kupata daraja la upadri kwa haraka.
Mfano ni Padri Alexey Herizo wa Madagascar.
Herizo amesema alisubiri kwa miaka kadhaa kupata daraja la upadri katika Kanisa la Kiorthodoksi la Kigiriki kabla ya kujiunga na ROC.
Alifanya mafunzo kwa njia ya mtandao kupitia seminari ya Moscow, kisha akapata mafunzo ya vitendo kwa miezi mitatu.
Baadaye aliwekwa wakfu kuwa shemasi na muda mfupi baadaye akawa padri.
Kwa mujibu wake, mshahara unaotolewa na ROC unawapa makasisi uwezo wa kuhudumia familia zao na kufanya kazi katika mazingira yenye staha.
Kwa maeneo ambayo makanisa yana rasilimali chache, hilo linaweza kuwa kivutio kikubwa.
KANISA, SHULE NA HUDUMA ZA AFYA
ROC haijikita kwenye ibada pekee.
Katika baadhi ya maeneo, inajenga makanisa, shule na vituo vya afya, pamoja na kutoa misaada kwa jamii.
Baadhi ya makasisi wamepewa pikipiki ili kuwafikia waumini wanaoishi vijijini na maeneo ya mbali.
Kwa jamii inayopokea huduma hizo, faida inaweza kuwa ya moja kwa moja.
Lakini kwa upande mwingine, kila mradi mpya unaongeza pia uwepo wa taasisi ya Urusi ndani ya jamii.
Hapo ndipo suala la dini linapokutana na mjadala wa ushawishi.
FEDHA ZINATOKA WAPI?
Upanuzi wa aina hii unahitaji fedha nyingi.
Kwa mujibu wa ECFR, ROC imekuwa ikifanya kazi na baadhi ya kampuni kubwa zinazohusishwa na Serikali ya Urusi katika kufadhili shughuli zake barani Afrika.
Miongoni mwa majina yanayotajwa ni Russian Railways, Rosatom na Rusal.
Mfano mmoja ni kundi la wanafunzi kutoka Kenya, Rwanda na Nigeria waliokwenda kupata mafunzo katika St Petersburg Theological Academy mwaka 2022.
Mpango huo ulifadhiliwa na Rosatom, shirika la nyuklia linalomilikiwa na Serikali ya Urusi.
Hii inaibua swali muhimu: ikiwa taasisi kubwa zinazohusishwa na Serikali ya Urusi zinasaidia shughuli za kidini, ni kwa kiwango gani shughuli hizo zinaweza kutenganishwa na maslahi mapana ya Moscow?
ROC SI SEHEMU PEKEE YA UWEPO WA URUSI AFRIKA
Ni muhimu pia kutazama picha kubwa.
Urusi imeongeza uwepo wake Afrika kupitia Russian Houses, fursa za masomo, vyombo vya habari, biashara, diplomasia na ushirikiano wa kiusalama.
Africa Corps nayo imekuwa sehemu ya uwepo huo wa kiusalama katika baadhi ya nchi.
Kwa hiyo, ROC ni sehemu moja tu ya mtandao mpana wa mahusiano kati ya Moscow na Afrika.
Hii haithibitishi kwamba kanisa linatumika moja kwa moja kama chombo cha Serikali ya Urusi.
Lakini inafanya uhusiano huo kuwa suala linalostahili uchunguzi zaidi.
AFRIKA MASHARIKI YAINGIA KWENYE PICHA
Kenya imekuwa moja ya maeneo muhimu ya upanuzi wa ROC Afrika Mashariki.
ROC ilipata usajili rasmi nchini Kenya Februari 2023. Kufikia katikati ya 2026, zaidi ya makasisi 100 walikuwa wakihudumu chini yake nchini humo, wengi wao wakiwa wamehama kutoka Patriarchate ya Alexandria.
Tanzania pia imeingia katika ramani ya ziara za viongozi wa juu wa ROC.
Mwishoni mwa Julai 2026, Exarch wa ROC barani Afrika, Askofu Constantine wa Zaraysk, alitembelea Tanzania.
Katikati ya Agosti alikwenda Kenya na katikati ya Septemba alitembelea Mauritius.
Ziara hizi, pamoja na kuongezeka kwa jumuiya na shughuli za kanisa, zinaonyesha kwamba Afrika Mashariki ni eneo ambalo ROC inalipa kipaumbele.
TANZANIA INAPASWA KUJIULIZA NINI?
Si sahihi kudai kwamba kila kanisa la ROC nchini Tanzania ni sehemu ya mkakati wa kisiasa wa Moscow bila ushahidi wa moja kwa moja.
Lakini kuna maswali ambayo ni muhimu kuyauliza.
Nani anafadhili miradi hiyo?
Makasisi wanafundishwa wapi?
Ni taasisi zipi za Urusi zinazohusika?
Ni aina gani ya misaada na huduma zinazotolewa?
Na kuna uhusiano gani kati ya shughuli za kidini na taasisi nyingine za Urusi?
Haya si maswali ya kupinga dini.
Ni maswali ya kuelewa namna ushawishi wa kimataifa unavyojengwa.
MSALABA NA SOFT POWER
Mwanajeshi anapoingia nchini, uwepo wake unaonekana.
Kampuni inapowekeza, kuna mradi unaoonekana.
Lakini dini inaweza kujenga ushawishi kwa njia tofauti.
Inaingia katika jamii kupitia ibada, elimu, huduma za afya, misaada na mahusiano ya kila siku.
Inaweza kujenga uaminifu kwa miaka mingi.
Ndiyo maana dini inaweza kuwa sehemu muhimu ya soft power ya taifa.
HITIMISHO
Hadithi ya Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi Afrika si hadithi ya dini pekee.
Ni hadithi inayogusa dini, fedha, elimu, misaada, diplomasia, usalama na ushindani wa mataifa makubwa.
Kwa mwumini anayepata kanisa, shule, huduma ya afya au padri anayefika kijijini kwa pikipiki, manufaa yanaweza kuwa halisi.
Kwa ROC, huu ni upanuzi wa kanisa.
Lakini kwa Moscow, uwepo huo unaweza pia kuwa fursa ya kujenga mahusiano ya muda mrefu na jamii za Afrika.
Kwa hiyo, swali linabaki:
Urusi inapojenga makanisa Afrika, inajenga nyumba za ibada pekee—au pia inajenga misingi ya ushawishi wake wa muda mrefu katika bara?
Mjadala uko wazi.
Swali hili limeanza kupata uzito kutokana na kasi ambayo Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi (ROC) limepanua shughuli zake barani Afrika katika miaka ya hivi karibuni.
Desemba 2021, ROC ilianzisha Patriarchal Exarchate of Africa baada ya kuvunja uhusiano na Patriarchate ya Alexandria, iliyokuwa imelitambua Kanisa huru la Kiorthodoksi la Ukraine.
Wakati huo, ROC ilikuwa na uwepo katika nchi nne tu za Afrika. Kufikia mwanzoni mwa 2026, ilisema ilikuwa imefika katika nchi 36, ikiwa na zaidi ya jumuiya 370 na makasisi zaidi ya 260.
Kasi hii ndiyo inayozua maswali.
Je, huu ni upanuzi wa kawaida wa kidini, au sehemu ya mkakati mpana zaidi wa Urusi wa kujenga ushawishi barani Afrika?
CHANZO CHA MGOGORO
Mwaka 2019, Patriarchate ya Alexandria ililitambua Kanisa huru la Kiorthodoksi la Ukraine.
Kwa Moscow, hatua hiyo haikuwa suala la kidini pekee. Ilitokea wakati wa mvutano mkubwa kati ya Urusi na Ukraine na kugusa pia suala la ushawishi ndani ya ulimwengu wa Kiorthodoksi.
ROC ilijibu kwa kuvunja uhusiano na Alexandria na kuanza kujenga uwepo wake moja kwa moja Afrika.
Tangu hapo, imekuwa ikipokea makasisi waliokuwa chini ya Alexandria, kuanzisha jumuiya mpya na kujenga makanisa.
KWA NINI AFRIKA?
Afrika ina nchi 54 wanachama wa Umoja wa Mataifa. Kwa Urusi, ambayo imekuwa katika mvutano mkubwa na Magharibi tangu kuanza kwa vita vya Ukraine, mahusiano mazuri na mataifa ya Afrika yana umuhimu mkubwa wa kidiplomasia.
Lakini si diplomasia pekee.
Urusi imeongeza pia ushirikiano wa kiuchumi, kielimu, kisiasa na kiusalama katika bara.
Katika nchi kama Mali, Burkina Faso na Jamhuri ya Afrika ya Kati, upanuzi wa ROC umetokea katika kipindi ambacho uhusiano wa nchi hizo na Moscow nao umeongezeka.
Novemba 2025, Exarch wa ROC barani Afrika aliweka wakfu kanisa katika eneo linalotumiwa na wanajeshi wa Africa Corps nchini Mali.
Januari 2026, tukio kama hilo lilifanyika katika eneo la Africa Corps nchini Niger.
Hii haimaanishi kwamba makanisa hayo ni sehemu ya shughuli za kijeshi. Lakini mazingira haya yanafanya upanuzi wa ROC kustahili kuangaliwa kwa karibu zaidi.
DINI KAMA NGUVU YA USHAWISHI
European Council on Foreign Relations (ECFR) imeeleza kuwa ROC imekuwa ikichangia kusambaza mitazamo inayopinga ushawishi wa Magharibi na kujenga mahusiano na makundi yenye misimamo ya kihafidhina chini ya ushawishi wa Urusi.
Hapa ndipo dhana ya soft power inapokuwa muhimu.
Kanisa linaweza kujenga mahusiano ya muda mrefu kupitia waumini, makasisi, shule, huduma za afya na misaada.
Askofu Joshua Dhube, aliyewahi kuongoza United Baptist Church nchini Zimbabwe na pia kuwa waziri, amelielezea ROC kama “Trojan Horse” ya Kremlin katika kujenga ushawishi miongoni mwa Waafrika.
Si kila mchambuzi anakubaliana na mtazamo huo. Padri Evangelos Thiani, msomi na kasisi wa Kenya katika Kanisa la Kiorthodoksi la Kigiriki, anaeleza kwamba dini ina nafasi kubwa katika maisha ya Waafrika na hivyo inaweza kuwa njia yenye nguvu ya kujenga mahusiano na ushawishi.
MAKASISI WANAVUTWAJE?
Sehemu muhimu ya upanuzi huo ni makasisi wa ndani.
Kwa mujibu wa utafiti wa Padri Thiani, baadhi yao wamevutiwa na mishahara mizuri zaidi, fursa za elimu, kujengewa makanisa na uwezekano wa kupata daraja la upadri kwa haraka.
Mfano ni Padri Alexey Herizo wa Madagascar.
Herizo amesema alisubiri kwa miaka kadhaa kupata daraja la upadri katika Kanisa la Kiorthodoksi la Kigiriki kabla ya kujiunga na ROC.
Alifanya mafunzo kwa njia ya mtandao kupitia seminari ya Moscow, kisha akapata mafunzo ya vitendo kwa miezi mitatu.
Baadaye aliwekwa wakfu kuwa shemasi na muda mfupi baadaye akawa padri.
Kwa mujibu wake, mshahara unaotolewa na ROC unawapa makasisi uwezo wa kuhudumia familia zao na kufanya kazi katika mazingira yenye staha.
Kwa maeneo ambayo makanisa yana rasilimali chache, hilo linaweza kuwa kivutio kikubwa.
KANISA, SHULE NA HUDUMA ZA AFYA
ROC haijikita kwenye ibada pekee.
Katika baadhi ya maeneo, inajenga makanisa, shule na vituo vya afya, pamoja na kutoa misaada kwa jamii.
Baadhi ya makasisi wamepewa pikipiki ili kuwafikia waumini wanaoishi vijijini na maeneo ya mbali.
Kwa jamii inayopokea huduma hizo, faida inaweza kuwa ya moja kwa moja.
Lakini kwa upande mwingine, kila mradi mpya unaongeza pia uwepo wa taasisi ya Urusi ndani ya jamii.
Hapo ndipo suala la dini linapokutana na mjadala wa ushawishi.
FEDHA ZINATOKA WAPI?
Upanuzi wa aina hii unahitaji fedha nyingi.
Kwa mujibu wa ECFR, ROC imekuwa ikifanya kazi na baadhi ya kampuni kubwa zinazohusishwa na Serikali ya Urusi katika kufadhili shughuli zake barani Afrika.
Miongoni mwa majina yanayotajwa ni Russian Railways, Rosatom na Rusal.
Mfano mmoja ni kundi la wanafunzi kutoka Kenya, Rwanda na Nigeria waliokwenda kupata mafunzo katika St Petersburg Theological Academy mwaka 2022.
Mpango huo ulifadhiliwa na Rosatom, shirika la nyuklia linalomilikiwa na Serikali ya Urusi.
Hii inaibua swali muhimu: ikiwa taasisi kubwa zinazohusishwa na Serikali ya Urusi zinasaidia shughuli za kidini, ni kwa kiwango gani shughuli hizo zinaweza kutenganishwa na maslahi mapana ya Moscow?
ROC SI SEHEMU PEKEE YA UWEPO WA URUSI AFRIKA
Ni muhimu pia kutazama picha kubwa.
Urusi imeongeza uwepo wake Afrika kupitia Russian Houses, fursa za masomo, vyombo vya habari, biashara, diplomasia na ushirikiano wa kiusalama.
Africa Corps nayo imekuwa sehemu ya uwepo huo wa kiusalama katika baadhi ya nchi.
Kwa hiyo, ROC ni sehemu moja tu ya mtandao mpana wa mahusiano kati ya Moscow na Afrika.
Hii haithibitishi kwamba kanisa linatumika moja kwa moja kama chombo cha Serikali ya Urusi.
Lakini inafanya uhusiano huo kuwa suala linalostahili uchunguzi zaidi.
AFRIKA MASHARIKI YAINGIA KWENYE PICHA
Kenya imekuwa moja ya maeneo muhimu ya upanuzi wa ROC Afrika Mashariki.
ROC ilipata usajili rasmi nchini Kenya Februari 2023. Kufikia katikati ya 2026, zaidi ya makasisi 100 walikuwa wakihudumu chini yake nchini humo, wengi wao wakiwa wamehama kutoka Patriarchate ya Alexandria.
Tanzania pia imeingia katika ramani ya ziara za viongozi wa juu wa ROC.
Mwishoni mwa Julai 2026, Exarch wa ROC barani Afrika, Askofu Constantine wa Zaraysk, alitembelea Tanzania.
Katikati ya Agosti alikwenda Kenya na katikati ya Septemba alitembelea Mauritius.
Ziara hizi, pamoja na kuongezeka kwa jumuiya na shughuli za kanisa, zinaonyesha kwamba Afrika Mashariki ni eneo ambalo ROC inalipa kipaumbele.
TANZANIA INAPASWA KUJIULIZA NINI?
Si sahihi kudai kwamba kila kanisa la ROC nchini Tanzania ni sehemu ya mkakati wa kisiasa wa Moscow bila ushahidi wa moja kwa moja.
Lakini kuna maswali ambayo ni muhimu kuyauliza.
Nani anafadhili miradi hiyo?
Makasisi wanafundishwa wapi?
Ni taasisi zipi za Urusi zinazohusika?
Ni aina gani ya misaada na huduma zinazotolewa?
Na kuna uhusiano gani kati ya shughuli za kidini na taasisi nyingine za Urusi?
Haya si maswali ya kupinga dini.
Ni maswali ya kuelewa namna ushawishi wa kimataifa unavyojengwa.
MSALABA NA SOFT POWER
Mwanajeshi anapoingia nchini, uwepo wake unaonekana.
Kampuni inapowekeza, kuna mradi unaoonekana.
Lakini dini inaweza kujenga ushawishi kwa njia tofauti.
Inaingia katika jamii kupitia ibada, elimu, huduma za afya, misaada na mahusiano ya kila siku.
Inaweza kujenga uaminifu kwa miaka mingi.
Ndiyo maana dini inaweza kuwa sehemu muhimu ya soft power ya taifa.
HITIMISHO
Hadithi ya Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi Afrika si hadithi ya dini pekee.
Ni hadithi inayogusa dini, fedha, elimu, misaada, diplomasia, usalama na ushindani wa mataifa makubwa.
Kwa mwumini anayepata kanisa, shule, huduma ya afya au padri anayefika kijijini kwa pikipiki, manufaa yanaweza kuwa halisi.
Kwa ROC, huu ni upanuzi wa kanisa.
Lakini kwa Moscow, uwepo huo unaweza pia kuwa fursa ya kujenga mahusiano ya muda mrefu na jamii za Afrika.
Kwa hiyo, swali linabaki:
Urusi inapojenga makanisa Afrika, inajenga nyumba za ibada pekee—au pia inajenga misingi ya ushawishi wake wa muda mrefu katika bara?
Mjadala uko wazi.