Ni kweli kwamba bila ukoloni huenda taifa la kisasa la Tanganyika lisingekuwa katika mipaka ileile tunayoijua leo. Hilo wanahistoria wengi wanalikubali.
Lakini si kweli kwamba kuungana kwa jamii mbalimbali kulikuwa jambo lisilowezekana kabisa bila mkoloni.
Kwanza, historia ya Afrika inaonyesha kwamba himaya kubwa ziliundwa na Waafrika wenyewe kabla ya ukoloni. Mfano:
Buganda Kingdom
Oyo Empire
Ethiopian Empire
Mali Empire
Kwa hiyo si sahihi kusema Waafrika hawangeweza kuunda dola kubwa bila Wazungu.
Pili, kabla ya Wajerumani kulikuwa tayari na mitandao ya biashara iliyounganisha pwani, bara, Ziwa Tanganyika, Ziwa Victoria na maeneo ya ndani kupitia Kiswahili, Waarabu, Waswahili, Wanyamwezi na makundi mengine. Kiswahili hakikuanzishwa na wakoloni; kilikuwepo karne nyingi kabla yao.
Tatu, ni kweli kulikuwa na vita kati ya tawala mbalimbali. Lakini hata Ulaya yenyewe ilikuwa imejaa vita kati ya Waingereza, Wafaransa, Wajerumani na Warusi. Hata hivyo baadaye waliunda mataifa makubwa. Vita vya zamani si ushahidi kwamba umoja hauwezekani.
Nne, wakoloni walipinga baadhi ya utambulisho wa jadi kwa sababu ulitishia utawala wao. Lakini utaifa wa Tanganyika uliokuja baadaye haukujengwa na Wajerumani. Ulijengwa zaidi na viongozi wa harakati za uhuru