Kukosa gavana wa benki sahihi, mwenye uzoefu na kutoa ushauri sahihi kwa serikali inaweza kuwa sababu ya upigaji mnada hifadhi ya dhahabu ifanyike.
Pengine uteuzi wa gavana dhaifu asiye na uzoefu ilikuwa ni mpango mkakati wa mamlaka za uteuzi kufanya dili zao
Pengine Idara muhimu, wizara, idara maalumu zina ugonjwa wa kupoteza Kumbukumbu za Kitaasisi, kwa kubadilisha wakuu wenye maamuzi kila mara na hivyo kumbukumbu za Kitaasisi kupotea na hivyo ufisadi au maamuzi yasiyo sahihi kuweza kupata nafasi ya kufanyika kwa makusudi ah kimkakati :
Thamani ya kumbukumbu ya kitaasisi
Mei 15, 2025
Mnamo 1978, genge la wasafishaji mfereji mkubwa (canal) lililofanya kazi ya mkandarasi kampuni ya British Waterways lilikuwa likipambana na tatizo. Walikuwa wakijaribu kuondoa vikwazo kwenye Mfereji wa Chesterfield ili waweze kuimarisha ukuta wa zege — haikuwa kazi rahisi ya siku moja. Lakini kilichowakwamisha hasa ni mnyororo mzito wa chuma ukijikita chini ya mfereji. Baada ya majaribio mbalimbali, waliunganisha mnyororo huo kwenye mashine yao ya kusafisha mfereji mkubwa. Hilo lilifanikiwa. Kwa kuvuta kwa nguvu mnyororo huo na kipande cha mbao kilichokuwa mwisho wake viliondolewa. Genge hilo baada ya kufanikiwa kupambana kuondoa mnyororo huo wa chuma lilichukua kujipongeza kwa mapumziko mazuri kwa ajili ya chai.
Kipindi chao cha mapumziko ya chai kilikatizwa kwa yowe kali kutoka kwa polisi aliyekuwa katika hali ya taharuki kubws. Polisi huyo kwa bahati tu alikuwa akipita kwenye njia ya maji ambayo kwa kawaida ilikuwa tulivu aliposhindwa kujizuia kuona kidimbwi kikubwa cha maji yanayozunguka kwa kasi kubwa. Wakati wafanyakazi waliporudi eneo la tukio kwa spidi kubwa, wakakuta mfereji ulikuwa umetoweka. "Hatukujua kulikuwa na plagi," mfanyakazi mmoja alilalamika kwa kujitetea. Na, kwa haki, mfereji ulikuwa na umri wa karne mbili, na plagi pia.
Kumbukumbu zozote zilizokuwepo za mfereji huo zilikuwa zimeharibiwa katika mashambulizi vita kuu ya pili ya dunia (Blitz).
Maadili ya hadithi: kumbukumbu ya
kitaasisi ni muhimu (institutional memory), na ikiwa shirika litaanza kusahau mambo muhimu (kama vile uwepo wa plagi), mambo mabaya hutokea. Utaalamu hupungua kwa kasi ya kutisha ikiwa hautaboreshwa na kuwa re-set.
Hata hivyo, si rahisi. Hivi majuzi nilichukuliwa kwenye ziara ya mkusanyiko wa picha za Maktaba ya Bodleian, na nilishangazwa na jinsi waongozaji wetu wa watalii walivyolazimika kufanya kazi kwa bidii ili kupata taarifa za msingi kuhusu mlezi na msanii, hata katika picha zenye umri wa miongo michache tu.
Hili halingekuwa la kushangaza sana, isipokuwa kwamba sababu nzima ya Maktaba ya Bodleian kuwepo ni kuhifadhi taarifa katika mfumo unaoweza kufikiwa. (Mkutubi wa Bodley, Richard Ovenden, ameandika
Burning the Books: A History of the Deliberate Destruction of Knowledge na ni rais wa Muungano wa Uhifadhi wa Kidijitali.) Lakini Bodleian ni maktaba, si jumba la makumbusho la picha, na bila uangalifu wa mara kwa mara kutuza kubukumbu au historia, mpangilio wa asili wa mambo kwa watu si wa kukumbuka mambo, bali wa kusahau.
Hilo linamaanisha shida. Fikiria kashfa mbaya ya Volkswagen VW, ambapo kampuni ilibuni magari yake ili kupumbaza vipimo vya uzalishaji wa hewa chafu kutoka kwa wasimamizi. Hapana, si kashfa ya 2015, ambayo iliigharimu kampuni sifa yake, Mkurugenzi Mtendaji wake kutimuliwa na zaidi ya euro bilioni 30 katika faini, kulipa madai na faini za kisheria.
Namaanisha kashfa ya 1973, ambapo VW ilishutumiwa na Mamlaka ya Uthibiti wa Mazingira la Marekani kwa kubuni magari yake ili kupumbaza vipimo vya uzalishaji wa hewa chafu kutoka kwa wasimamizi. Mwaka 1973 VW ilikubaliana kulioa fidia nje ya mahakama na, inaonekana, baadaye tena 2015 ilitumia miongo iliyofuata ikarudia kosa lile la 1973 ambalo kama Kumbukumbu za Kitaasisi zisinge sahauliwa, uzoefu wa adhabu VW iliyopewa 1973 ungeweza kuiokoa VW na kosa la 2015.
Mfano wa kusikitisha zaidi ni milipuko miwili mibaya ya Space Shuttle, Challenger mwaka wa 1986 na Columbia mwaka wa 2003. Ajali hizi zinaonekana tofauti sana. Moja ilikuwa mlipuko muda mfupi baada ya kupaa, nyingine ilikuwa kuvunjika kwa chombo hicho kilipokuwa kinarejea kutoa anga za juu kuingia anga ya dunia. Lakini makosa ya msingi yaliyowezesha yanaonekana kufanana sana. Ripoti ya Bodi ya Uchunguzi wa Ajali za Columbia ilibainisha kuwa maswali yaleyale ya msingi yaliibuka: kwa nini shuttle zote mbili ziliendelea kuruka zikiwa na matatizo yanayojulikana? Na kwa nini mameneja wa Nasa waliamua kwamba ilikuwa salama kuruka licha ya maonyo kutoka kwa wahandisi wao? Ili kuandaa mazingira ya Columbia, NASA ilibidi isahau masomo yote ya Challenger na hilo ni moja ya kupotea kwa Kumbukumbu za Kitaasisi.
Kuna zaidi ya kusahau taasisi kuliko kusahau jambo moja kubwa, iwe ni "ukiidanganya EPA, wanaweza kuigundua" au "mfereji una shimo la kuziba". Mashirika yanaweza pia kusahau jinsi ya kufanya mambo.
Thamani ya kumbukumbu ya kitaasisi
Mei 15, 2025
Mnamo 1978, genge la wachimbaji madini lililofanya kazi kwa British Waterways lilikuwa likipambana na tatizo. Walikuwa wakijaribu kuondoa vikwazo kwenye Mfereji wa Chesterfield ili waweze kuimarisha ukuta wa zege — haikuwa kazi rahisi ya siku moja. Lakini kilichowakwamisha hasa ni mnyororo mzito wa chuma chini ya mfereji. Baada ya majaribio mbalimbali, waliunganisha mnyororo huo kwenye mashine yao ya kuchimba madini. Hilo lilifanikiwa. Kwa kuvuta kwa nguvu mnyororo huo na kipande cha mbao kilichokuwa mwisho wake viliondolewa. Genge hilo lilichukua mapumziko mazuri kwa ajili ya chai.
Kipindi cha chai kilikatizwa kwa ukali na polisi akiwa katika hali ya msisimko. Alikuwa akipita kwenye njia ya maji ambayo kwa kawaida ilikuwa tulivu aliposhindwa kujizuia kuona kidimbwi kikubwa cha maji. Kufikia wakati wafanyakazi waliporudi eneo la tukio, mfereji ulikuwa umetoweka. "Hatukujua kulikuwa na plagi," mfanyakazi mmoja alilalamika. Na, kwa haki, mfereji ulikuwa na umri wa karne mbili, na plagi pia. Kumbukumbu zozote zilizokuwepo zilikuwa zimeharibiwa katika Blitz. Maadili ya hadithi: kumbukumbu ya kitaasisi ni muhimu, na ikiwa shirika litaanza kusahau mambo muhimu (kama vile uwepo wa plagi), mambo mabaya hutokea. Utaalamu hupungua kwa kasi ya kutisha ikiwa hautaboreshwa na shughuli.
Hata hivyo, si rahisi. Hivi majuzi nilichukuliwa kwenye ziara ya mkusanyiko wa picha za Maktaba ya Bodleian, na nilishangazwa na jinsi waongozaji wetu wa watalii walivyolazimika kufanya kazi kwa bidii ili kupata taarifa za msingi kuhusu mlezi na msanii, hata katika picha zenye umri wa miongo michache tu. Hili halingekuwa la kushangaza sana, isipokuwa kwamba sababu nzima ya Maktaba ya Bodleian kuwepo ni kuhifadhi taarifa katika mfumo unaoweza kufikiwa. (Mkutubi wa Bodley, Richard Ovenden, ameandika Burning the Books: A History of the Deliberate Destruction of Knowledge na ni rais wa Muungano wa Uhifadhi wa Kidijitali.) Lakini Bodleian ni maktaba, si jumba la makumbusho la picha, na bila uangalifu wa mara kwa mara, mpangilio wa asili wa mambo si wa kukumbuka, bali wa kusahau.
Hilo linamaanisha shida. Fikiria kashfa mbaya ya Volkswagen, ambapo kampuni ilibuni magari yake ili kupumbaza vipimo vya uzalishaji wa hewa chafu kutoka kwa wasimamizi. Hapana, si kashfa ya 2015, ambayo iliigharimu kampuni sifa yake, Mkurugenzi Mtendaji wake na zaidi ya euro bilioni 30 katika faini, suluhu na ada za kisheria. Namaanisha kashfa ya 1973, ambapo VW ilishutumiwa na Shirika la Ulinzi wa Mazingira la Marekani kwa kubuni magari yake ili kupumbaza vipimo vya uzalishaji wa hewa chafu kutoka kwa wasimamizi. VW ilikubaliana nje ya mahakama na, inaonekana, ilitumia miongo iliyofuata ikisahau kile ambacho kingekuwa uzoefu wa adhabu.
Mfano wa kusikitisha zaidi ni milipuko miwili mibaya ya Space Shuttle, Challenger mwaka wa 1986 na Columbia mwaka wa 2003. Ajali hizi zinaonekana tofauti sana. Moja ilikuwa mlipuko muda mfupi baada ya kupaa, nyingine ilikuwa kuvunjika kwa kuingia tena. Lakini makosa ya msingi yaliyowezesha yanaonekana kufanana sana. Ripoti ya Bodi ya Uchunguzi wa Ajali za Columbia ilibainisha kuwa maswali yaleyale ya msingi yaliibuka: kwa nini shuttle zote mbili ziliendelea kuruka zikiwa na matatizo yanayojulikana? Na kwa nini mameneja wa Nasa waliamua kwamba ilikuwa salama kuruka licha ya maonyo kutoka kwa wahandisi wao? Ili kuandaa mazingira ya Columbia, Nasa kwanza ilibidi isahau masomo yote ya Challenger.
Kuna zaidi ya kusahau taasisi kuliko kusahau jambo moja kubwa, iwe ni "ukiidanganya EPA, wanaweza kuigundua" au "mfereji una shimo la kuziba". Mashirika yanaweza pia kusahau jinsi ya kufanya mambo.
Nikiwa kijana nilivutiwa na ndege ya Lockheed TriStar kwa sababu ya umbo lake lisilo la kawaida, ikiwa na injini moja mkiani. Huioni sana siku hizi — TriStar haikuwa na mafanikio ya kibiashara.
Sikuwa mtu pekee niliyevutiwa na ndege hiyo, lakini mwanasaikolojia wa shirika Linda Argote alikuwa na sababu tofauti ya kuichunguza. Ndege nyingi hupata bei nafuu zaidi kutengeneza kwa faida ya uzoefu — ni mfano halisi wa kujifunza kwa kufanya. Lakini TriStar ilibaki kuwa ghali kutengeneza. Argote alitaka kujua ni kwa nini. Wazo lake lilibadilisha wazo la kujifunza kwa kufanya: vipi kuhusu kusahau kwa kutofanya?
Katika makala ya mwaka wa 1990, Argote na Dennis Epple walihitimisha kwamba kampuni ya Lockheed lilikuwa limetengeneza ndege chache sana kiasi kwamba walikuwa wakisahau haraka kuliko walivyokuwa wakijifunza. Hasa, mwaka wa 1977 na 1978 uzalishaji ulishuka hadi TriStars 14 pekee kwa jumla, na kufikia mwanzoni mwa miaka ya 1980 gharama halisi zilikuwa juu kuliko mwaka wa 1975.
Mwanauchumi Lanier Benkard baadaye alikadiria kwamba utaalamu wa Lockheed wa kuokoa gharama ulipungua kwa kasi ya kutisha ikiwa haukuboreshwa na shughuli, na nusu ya maisha ya zaidi ya mwaka mmoja. Hatuwezi kujumlisha mengi kutoka kwa hilo. Ndege ni ndege, na kila kesi ni tofauti. Hata hivyo, mtu yeyote ambaye amewahi kuwasilisha marejesho ya kodi anaweza kuthibitisha kwamba mwaka ni muda wa kutosha kusahau jinsi ya kufanya mchakato wowote mgumu.
Kusahau kunaweza kutokea kwa sababu nyingi. Watu
huondoka. Kumbukumbu halisi zinaweza kuathiriwa na ukungu na moto na kupotea. Kumbukumbu za kidijitali huwa hazisomeki kadri
teknolojia inavyobadilika - kwa kweli marejeleo ya mwisho katika ingizo la Wikipedia kuhusu kumbukumbu ya shirika ni kiungo kisicho na maana kwa tovuti iliyopotea ya NHS. Na wakati mwingine mashirika husahau kimakusudi. Sababu kuu ya kashfa ya Windrush nchini Uingereza ilikuwa kwamba sehemu moja ya Ofisi ya Mambo ya Ndani idara ya Uhamiaji iliamua kutoa madai magumu kwamba wakazi wa Uingereza wathibitishe kuwa wana haki ya kuishi na kufanya kazi nchini, bila kujua - au kujali sana - kwamba sehemu nyingine ya Ofisi ya Mambo ya Ndani ilikuwa imeharibu rekodi zilizowezesha uthibitisho huo.
Zaidi ya kurasa 100,000 za serikali ya Marekani zilitoweka baada ya Rais Trump kuchukua madaraka. Bado haijabainika ni nini kimetoweka kwa muda na ni nini kimepotea milele.
Ni rahisi kwa mashirika kusahau, hata wanapojaribu kukumbuka. Tusifanye hili kuwa baya zaidi kuliko linavyopaswa kuwa, la sivyo litakuwa zaidi ya Mfereji wa Chesterfield tunaoupoteza.
Imeandikwa kwa ajili ya na kuchapishwa kwa mara ya kwanza katika Financial Times mnamo tarehe 18 Aprili 2025
Ni rahisi kwa mashirika kusahau, hata wanapojaribu kukumbuka. Tusifanye hili kuwa baya zaidi kuliko linavyopaswa kuwa, la sivyo litakuwa zaidi ya Mfereji wa Chesterfield tunaoupoteza.
Imeandikwa kwa ajili ya na kuchapishwa kwa mara ya kwanza katika Financial Times mnamo tarehe 18 Aprili 20 na watu wa 'control' wakiondolewa ghafla wakati mali za kampuni au nchi (dhahabu) zinapoanza kuuzwa kiholela, ujue kuna mtu amekataa kuweka saini kwenye madili yasiyo na tija
