“Mashoga Wanasema Wanataka Haki Zao, Lakini Kabla Hatujaanza Kujadili Hizo Haki, Tuwajadili Wao Kama Jumuiya”
Nianze kwa kusema jambo moja, kwa sauti ya juu na kwa tahadhari ya tahadhari: Dunia inacheka huku inaungua. Na sisi, Waafrika, Watanzania, watu wa tabaka la wanaojiona bado tuna maadili, tumejilaza kivulini tukipunga upepo wa mila na desturi, tukisubiri tukio kubwa—bila kujua kuwa hilo tukio halisubiri, linakaribia, linavunja milango, na tayari lipo chumbani.
Nasema haya nikitazama mjadala unaotikisa nchi za Magharibi—mjini New York, Berlin, Amsterdam na kwingineko. Mijadala ya "haki" za mashoga. Mijadala ya "identity." Mijadala ya uhuru wa kuishi "kama ulivyojizoea kuamini unavyoishi."
Ni mijadala mikubwa. Ya kisomi. Ya kifalsafa. Ya kimataifa.
Lakini kama ilivyo kawaida ya kila kitu kutoka Ulaya: kinaanza kama mjadala, kinaishia kama amri. Kinaanza kama pendekezo, kinaishia kama sera ya kimataifa. Kinaanza kama "tuwaelewe," kinaishia kama "ukikosoa, ni uhalifu wa chuki."
Na kwa sababu sisi tumejiaminisha kuwa maendeleo ni kule kusema "ndiyo" kwa kila kitu kutoka nje, tunaishia kuwa waumini wa kila itikadi inayowakataa hata waliotunga.
Tanzania haijawahi kuwa na mjadala wa kitaifa kuhusu mashoga. Ukisema neno hilo tu, vichwa vigeuka. Biblia itafunguliwa. Imam atasimama. Watoto watazibwa masikio. Lakini sasa, polepole, mambo yanabadilika.
Utandawazi—ambao hatujauelewa—umetufikia kwa kasi ya moto wa petroli kwenye dari ya nyasi.
Leo hii kijana wa Kitanzania anatumia Instagram, Twitter, Netflix. Anapokea memes, anashabikia maudhui, anapewa ushawishi wa kisiasa, wa kijinsia, wa kijamii—ambao msingi wake ni huu:
kila identity ni sawa. Hakuna la kujadili. Ukijadili, unanyanyapaa.
Sasa nauliza: hivi kweli?
Tunataka kutunga sheria tukitazama machozi ya West Hollywood badala ya kuangalia afya ya kijamii ya Kigoma?
Tunataka kuhalalisha mfumo wa maisha ambao tafiti za kisayansi zimeshaonesha wazi kuwa umejaa matatizo ya kiakili—na kuyaita "uhuru"?
Je, tuko tayari kutumbukiza watoto wetu kwenye shimo la majaribio ya kimtazamo ambayo huko yalipotungwa yameshindikana, lakini sisi tunayaabudu kwa sababu yametoka kwa "waliotutangulia"?
Twende kwa hoja.
Utafiti wa hivi karibuni kutoka Magharibi umeonesha kuwa wanaume mashoga wana viwango vya juu vya matatizo ya akili kuliko makundi mengine yote ya kijamii. Orodha ni ndefu:
- Wasiwasi
- Unyogovu
- Bipolar
- PTSD
- Schizophrenia
- OCD
- ADHD
- Magonjwa ya kula
- Personality disorders
Kila daktari wa akili anajua, kila mwanasaikolojia anathibitisha, lakini jamii imefungwa mdomo na neno moja lenye kutisha kuliko risasi:
"unyanyapaa."
Wakisema, "tujadili haya matatizo kwanza," wanaitwa wabaguzi.
Wakisema, "pengine mfumo huu si imara," wanaitwa maadui wa haki.
Wakisema, "tuwaangalie watoto wetu kabla ya kuiga haya," wanaitwa watu wa kale.
Lakini mimi nasema:
Kabla hujaangalia kuwa mtu anahitaji haki, jiulize: mtu huyu anaishi vipi? Ana mizizi gani? Ana afya gani ya akili, ya kiroho, ya kihisia?
Hali ni mbaya zaidi kuliko tunavyoambiwa. Mashoga wengi kwenye nchi zilizoendelea, walio na uhuru wa kila aina, bado wanasema "tunateseka."
Wananyong'onyea. Wamelemewa.
Wapo kwenye kile walichokiita wenyewe
“Depression Olympics.”
Je, kama huo ndio uhuru tunaoambiwa tukubali, unatumika vipi kama tiba ya maisha?
Kuna tatizo la msingi:
Watu wa kawaida, wanaume wa kawaida, wanalazimika kupitia mfumo wa maisha unaowalazimisha kukua:
- Kupenda
- Kuoa
- Kulea
- Kujenga familia
- Kubeba majukumu
Ni mfumo mgumu, si wa kisasa, si wa kupendeza, lakini una mwelekeo. Mtu analelewa kwenye wajibu.
Kwa mashoga wengi, mfumo huu haupo.
Wanaishi kwenye
"uhuru kamili."
Hakuna mtu anayewalazimisha kuwa wa familia, kuwa wa kujenga, kuwa wa kuwekeza katika uhusiano wa maana.
Matokeo yake:
- "Hookup culture" (Umalaya for the sake of Umalaya na sio kwasababu ya shida ya pesa)
- Mapenzi ya saa moja (kulala na watu hata majina hawajui maana kesho atakuwepo mwingine)
- Mihadarati kama daraja la kujuana (Pombe, Bangi na madawa Makali kama cocaine)
- Na hatimaye: Upweke wa kifalsafa—kuwepo bila maana.
Nimesoma ushuhuda wa mtu mmoja—shoga, msomi, mwenye akili. Akasema:
Hili si fundisho la dini. Ni fundisho la maisha:
Haki haiji bila wajibu. Na uhuru usio na mizizi ni kifo cha polepole.
Lakini hatari kubwa zaidi ni hii:
Tunavyoendelea kuondoa “unyanyapaa,” tunasahau kuwa tunafundisha kizazi kipya kuwa maisha haya, mfumo huu, hali hizi—ni sawa, ni sahihi, ni huru.
Na watoto wetu, wakiwa sekondari, wakiwa chuoni, watafundishwa kuwa
"identity is everything."
Wataambiwa kuwa hakuna njia sahihi ya maisha.
Watadhani kuwa upweke wa ughaibuni ni utajiri wa kimtazamo.
Watakuwa katika dunia ambayo kila mtu ana bendera, lakini hakuna anayejua anaelekea wapi.
Hitimisho la Mwandishi:
Ninaposema haya, sitafuti kupendwa. Sitafuti "kukubalika."
Ninaandika kwa hofu ya kizazi kijacho.
Kwa sababu uhuru huu wa Kimagharibi ukimwagika huku kwetu, hautatua kama mvua ya neema—utatua kama mafuriko ya taharuki.
Na tusipokuwa waangalifu, tutafundisha watoto kuwa maisha ya huzuni, kujitenga, upweke, na ukosefu wa wajibu ni jambo la kawaida.
Tutawapa uhuru wa kuchagua mashimo ya kiakili, huku tukiwaita “free thinkers.”
Kwa hiyo kabla hatujaanza kusherehekea "ushoga ni haki," tuulize:
Je, tunazungumza juu ya haki au tunazungumza juu ya hali ya kuhurumiwa?
Je, tunataka kuwalinda mashoga au tunataka kuiga mfumo ambao unawatesa zaidi?
Je, tunapigania kukubalika kwa watu, au tunahalalisha maumivu yao kuwa dira ya watoto wetu?
Nimeandika. Tafakari.
