Wakili na mtetezi wa haki za binadamu, Dickson Matata, amesema kutokufika kwa Mkurugenzi wa Upelelezi wa Makosa ya Jinai (DCI), Ramadhan Kingai, mbele ya Jopo la Majaji baada ya kuitwa kutoa ushahidi katika kesi ya uhaini inayomkabili Tundu Lissu, kunaweza kuwa sababu ya msingi katika hatua za rufaa na kufanya hukumu ya kesi hiyo ionekane batili kwa madai ya kutokufuata utaratibu wa kisheria.
Matata amesema hayo kupitia ukurasa wake wa Instagram, akieleza kuwa suala la kutii wito wa Mahakama ni tofauti na kukubali kutoa ushahidi kwa upande uliomwita.
Kwa mujibu wake, Kingai alipaswa kufika mbele ya majaji na kueleza rasmi kuwa ameitikia wito lakini hataki kutoa ushahidi kwa upande wa Lissu.
Amesema Mahakama ilikuwa imetoa wito kwa Kingai pamoja na IGP Camillius Wambura na CDF Jenerali Jacob Mkunda, ambao Lissu aliwataka wawe mashahidi wake.
Matata amesema viongozi hao ni muhimu katika kesi hiyo kutokana na nafasi zao katika masuala ya ulinzi, usalama, upelelezi na intelijensia.
Kwa mujibu wa Matata, iwapo upande wa Jamhuri uliamini kuwa Lissu alitenda makosa anayokabiliwa nayo, viongozi hao wangekuwa miongoni mwa watu wenye taarifa muhimu za kueleza Mahakamani namna ambavyo vitendo vinavyodaiwa dhidi yake vilihusiana na tuhuma za uhaini.
Matata amesema Lissu aliamua kuwaomba viongozi hao waitwe baada ya upande wa Jamhuri kutowaita, akisema walikuwa na nafasi ya kutoa ushahidi na baadaye kufanyiwa cross-examination na mawakili wa utetezi. Ameongeza kuwa hatua hiyo ingeipa Mahakama nafasi ya kusikia pande zote kuhusu taarifa walizonazo mashahidi hao.
Akizungumzia tukio la Septemba 18, 2026, Matata amesema Kingai alifika asubuhi na kukutana na Lissu, lakini kwa mujibu wa maelezo yaliyotolewa na Lissu, alieleza kuwa hatakuwa shahidi wa utetezi. Matata anasema baada ya hapo Kingai hakufika mbele ya Jopo la Majaji wakati shauri lilipoendelea.
Matata anasisitiza kuwa hata kama shahidi hataki kutoa ushahidi kwa upande uliomwita, wajibu wa kwanza ni kuitikia wito wa Mahakama na kufika mbele ya majaji. Kwa mtazamo wake, kauli ya shahidi kwamba hataki kutoa ushahidi inapaswa kutolewa mbele ya Mahakama, si nje ya ukumbi wa Mahakama.
Aidha, Matata ametumia masharti ya Katiba na Sheria za Tanzania kueleza kuwa hakuna mtu aliye juu ya sheria kwa sababu ya cheo chake, akiwemo DCI, IGP au CDF. Amesema kutokutii wito wa Mahakama kunaweza kuibua suala la kuidharau Mahakama.
Ameongeza kuwa jambo linalotia uzito zaidi ni Mahakama kufunga ushahidi wa Lissu bila, kwa mtazamo wake, kuchukua hatua au kujiridhisha kikamilifu kuhusu utekelezaji wa wito uliotolewa kwa mashahidi hao.
Matata amesema hali hiyo inaweza kuibua hoja katika rufaa endapo Lissu atatiwa hatiani, kwa sababu upande wa utetezi unaweza kudai kuwa haukupewa fursa ya kusikilizwa kikamilifu kama inavyotakiwa na Katiba. Kwa maoni yake, hoja hiyo inaweza kutumika kupinga uhalali wa hukumu endapo itaonekana kuwa taratibu za msingi za kumpa mshtakiwa haki ya kusikilizwa hazikufuatwa.
Matata amesema hayo kupitia ukurasa wake wa Instagram, akieleza kuwa suala la kutii wito wa Mahakama ni tofauti na kukubali kutoa ushahidi kwa upande uliomwita.
Kwa mujibu wake, Kingai alipaswa kufika mbele ya majaji na kueleza rasmi kuwa ameitikia wito lakini hataki kutoa ushahidi kwa upande wa Lissu.
Amesema Mahakama ilikuwa imetoa wito kwa Kingai pamoja na IGP Camillius Wambura na CDF Jenerali Jacob Mkunda, ambao Lissu aliwataka wawe mashahidi wake.
Matata amesema viongozi hao ni muhimu katika kesi hiyo kutokana na nafasi zao katika masuala ya ulinzi, usalama, upelelezi na intelijensia.
Kwa mujibu wa Matata, iwapo upande wa Jamhuri uliamini kuwa Lissu alitenda makosa anayokabiliwa nayo, viongozi hao wangekuwa miongoni mwa watu wenye taarifa muhimu za kueleza Mahakamani namna ambavyo vitendo vinavyodaiwa dhidi yake vilihusiana na tuhuma za uhaini.
Matata amesema Lissu aliamua kuwaomba viongozi hao waitwe baada ya upande wa Jamhuri kutowaita, akisema walikuwa na nafasi ya kutoa ushahidi na baadaye kufanyiwa cross-examination na mawakili wa utetezi. Ameongeza kuwa hatua hiyo ingeipa Mahakama nafasi ya kusikia pande zote kuhusu taarifa walizonazo mashahidi hao.
Akizungumzia tukio la Septemba 18, 2026, Matata amesema Kingai alifika asubuhi na kukutana na Lissu, lakini kwa mujibu wa maelezo yaliyotolewa na Lissu, alieleza kuwa hatakuwa shahidi wa utetezi. Matata anasema baada ya hapo Kingai hakufika mbele ya Jopo la Majaji wakati shauri lilipoendelea.
Matata anasisitiza kuwa hata kama shahidi hataki kutoa ushahidi kwa upande uliomwita, wajibu wa kwanza ni kuitikia wito wa Mahakama na kufika mbele ya majaji. Kwa mtazamo wake, kauli ya shahidi kwamba hataki kutoa ushahidi inapaswa kutolewa mbele ya Mahakama, si nje ya ukumbi wa Mahakama.
Aidha, Matata ametumia masharti ya Katiba na Sheria za Tanzania kueleza kuwa hakuna mtu aliye juu ya sheria kwa sababu ya cheo chake, akiwemo DCI, IGP au CDF. Amesema kutokutii wito wa Mahakama kunaweza kuibua suala la kuidharau Mahakama.
Ameongeza kuwa jambo linalotia uzito zaidi ni Mahakama kufunga ushahidi wa Lissu bila, kwa mtazamo wake, kuchukua hatua au kujiridhisha kikamilifu kuhusu utekelezaji wa wito uliotolewa kwa mashahidi hao.
Matata amesema hali hiyo inaweza kuibua hoja katika rufaa endapo Lissu atatiwa hatiani, kwa sababu upande wa utetezi unaweza kudai kuwa haukupewa fursa ya kusikilizwa kikamilifu kama inavyotakiwa na Katiba. Kwa maoni yake, hoja hiyo inaweza kutumika kupinga uhalali wa hukumu endapo itaonekana kuwa taratibu za msingi za kumpa mshtakiwa haki ya kusikilizwa hazikufuatwa.