Mkandara... miye nakusikia na ninakuelewa lakini ninachosema ni kuwa inapojengwa hoja basi kuwe na msingi basi. Hoja ya ukabila imejibiwa mara nyingi lakini as long as ni wachagga baadhi ya watu hawatoridhika. Ingekuwa watu hao ni wangoni sidhani kamahoja ingekuwa kali hivi.
Sijui kama umesikia jibu la Tundu Lissu. Halafu kumbuka wanaozungumziwa ni wabunge wa viti maalumu siyo uongozi mzima wa Chadema. Mimi hoja ambayo kina wangwe wangetakiwa kuitoa ni jinsi gani wabunge wa viti maalumu wanapatikana. Angeonesha ni jinsi gani mfumo huo umesababisha kuonekana kwa hali ya watu wa eneo moja kupata nafasi za viti maalum. Kudai kuwa ni ukabila sidhani kama ni sahihi kwa sababu uongozi wa juu wa Chadema si wote wachagga! Itabidi watu wale njama kubwa kweli ya kutoa nafasi hizo kwa watu wa Kilimanjaro tu.
Hofu yangu ni kuwa tutaanza kuwabagua watu kwa kuogopa. Binafsi sipendi nitendewe kwa upendeleo kwa sababu ya rangi yangu au nionewe kwa sababu ya rangi yangu. Kama nimeomba kazi kwenye kampuni ya watu weupe na hakuna mweusi hata mmoja na nikakosa nafasi hiyo, ni matumaini yangu kuwa nimeikosa kwa haki. Endapo hata hivyo itaonekana kuwa aliyechaguliwa ni mweupe na hana qualification na experience kama za kwangu na kitu pekee walichompatia ni sababu ya hiyo rangi yake then, tutazungumza suala la urangi na kuhoji mfumo wa namna hiyo. Ni rahisi kulionesha hilo kwenye mahakama ya sheria na mtu atashinda.
Nitalieleza hili wakati mwingine kwani hivi majuzi nimeshinda kesi moja ya mambo haya haya ya civil rights...
Lakini ninachoogopa mimi ni huu uwezekano wa kuona walipo wachagga zaidi ya mmoja basi kuna tatizo, tuchunguze! Akija mtu kulalamika basi lazima tuchunguze as long as wachagga wako pale. Lakini tukiwakuta wamakua wengi eneo fulani tusifikiria ni ukabila, tukiwakuwa wakurya mahali fulani tusifikirie ni ukabila, isipokuwa wachagga. Mzee kuna anti-chagga sentiments kwa muda mrefu sasa na ninakumbuka kuna mtu mmoja aliapa kabisa kuwa kama angekuwa na uwezo angewamaliza! (hiyo ilikuwa ni mara ya mwisho niliopochangia mada ya ukabila TRA).
Believe me... yawezekana watu wakawa wanaonekana na nia nzuri lakini nyuma yake kuna mambo mazito sana. Nakumbuka Hitler alianza hivi hivi kwa kuona kuwa wayahudi wanamiliki biashara nyingi (which was true in a sense) na walikuwa as a community wamefanikiwa sana tangu karne na karne. Yeye akaona kuwa matatizo ya ujerumani yanatokana na hilo hasa na akaamua kutafuta kile alichokiita "Final Solution". Alitaka kuwapunguza kwa sababu aliona ule ukabila wao ulivyoenea na kufanikiwa kwao as a community. Akienda huku anakuta myahudi akienda kule anakuta myahudi..!
Linapokuja suala la ukabila na udini, kwa upande wangu I'm very strict and focused kwani hofu yangu ni kuruhusu kutengeneza chuki ya kikabila hata isiyo na msingi.
Pamoja na hayo nakubaliana na wewe kwa asilimia mia moja kuwa endapo kuna credible reason ya kususpect ukabila basi ifanyiwe uchunguzi na ioneshwe ni nini hasa. Usivumiliwe.
Mwaka 1968 Nyerere akihutubia siku ya Uhuru wa Tanganyika aliangalia kile alichokiita "Mambo tunayopaswa kusahihisha". Mojawapo ya alivyovigusia ni "ukabila". Naomba ninukuu sehemu ya hoja yake:
First, I have begun to hear whispers about tribalism. Just after independence we got complaints that people were being appointed to government work on the basis of tribalism and we immediately appointed a Commission to look into these allegations. The Commission proved without any doubt there was no tribalism in the allocation of jobs in government. Bust just recently I began to hear this complaint again. I did not treat this grumbling lightly. We called some of these people who were saying that there is tribalism, and told them to give their evidence either to me or to Chief Mang'enya. We promised to investigate it immediately. But they have not given us one shred of evidence.
The are two things I want to say. The first is to ask any citizen who has some evidence of tribalism, to pass that evidence in confidence to anyone whom he trusts and who will be able to get the information either to me, to the First or Second Vice President or to Chief Mang'enya. I promise you that we shall deal with anyone who practices tribalism.
But the second thing, and most important, is that the man who talks about tribalism being practiced without having any evidence for his statement is often a man who wants to stir up tribalism. Even if that is not his purpose, the result can be just the same. People will begin to think that there is tribalism and , once people bring to think in these terms, then tribalism has begun to enter into our society.
My purpose in bringing this matter out into the open is so that you may al be on your guard against people who want to stir up tribalism here....
But if a Mchagga, a Mhaya, and a Mnyakyusa young man were refused work simply because of his tribe- when he is capable and there no other Tanzanian with the qualifications- the we would be practicing a very stupid and very evil kind of tribalism such as that which caused the establishment of Biafra. I beg you, my brothers, avoid anything which could bring our country into this kind of disgrace.