Katika siasa za Afrika, kuna tofauti kubwa kati ya majeshi ya baadhi ya nchi. Wengine hujiona kama watumishi wa dola, wengine kama watumishi wa watawala, na wachache kama wakombozi wa kweli. Nimekuwa nikifuatilia mifano mbalimbali, na hii ndiyo taswira niliyoona:
1. Madikteta wengi huweka watu wao kwenye nafasi nyeti
Hili si jambo jipya. Watawala wa muda mrefu kama Museveni wa Uganda, wamejenga utawala unaotegemea watu wa karibu – hasa kutoka kabila lao (kwa Museveni: Banyankole). Si idadi ya watu wake wa karibu tu inayohesabika, bali
nguvu ya maamuzi kwenye usalama, fedha, na mawasiliano.
2. Mfano wa Uganda – Buganda wakihisi kunyimwa mamlaka yao ya kihistoria
Ingawa Buganda ina uwakilishi mkubwa wa mawaziri (9) ukilinganisha na Ankole (8), bado hoja kuu ni kwamba mawaziri wa Ankole wanashikilia nafasi nyeti zaidi. Aidha, majina ya kihistoria ya Buganda kama Ssingo, Kyaggwe, Buddu yamebadilishwa—hali inayochukuliwa kama kufuta utambulisho wa kifalme wa Buganda.
3. Vyama vya upinzani havina nguvu ya kubadilisha mfumo
Afrika Mashariki, upinzani mara nyingi huwa dhaifu kwa sababu vyombo vyote vya dola (jeshi, polisi, tume ya uchaguzi) vimejikita ndani ya mfumo wa chama tawala. Hakuna “fair play.” Upinzani hulemazwa kwa kutumia sheria, vitisho, na mizengwe ya kisiasa.
4. Wanajeshi wa Sudan vs Burkina Faso/Mali/Gabon
Sudan ilitoa mfano wa jeshi lililompindua dikteta lakini likabaki kupigania madaraka – SAF na RSF sasa wanapigana wenyewe kwa wenyewe. Hawakuwa na malengo ya ukombozi, bali walitaka kuchukua nafasi ya Bashir.
Tofauti kabisa na:
- Burkina Faso (Traoré) – amejitambulisha kama mzalendo anayepambana na ukoloni mamboleo.
- Mali (Assimi Goïta) – amefukuza wanajeshi wa Ufaransa na kusimama kidete kama taifa huru.
- Gabon – jeshi lilimwondoa Ali Bongo na kukataa kurithishwa madaraka ya kifalme.
5. JWTZ ya Tanzania – Jeshi la nidhamu, lakini limefungwa kimfumo
Wanajeshi wa Tanzania wanaheshimika kwa nidhamu yao, lakini bado wako chini ya mfumo wa chama. Wanafaidika na nafasi baada ya kustaafu, hivyo si rahisi kuikosoa au kuibadili Serikali ya CCM. Hawajawahi kuwa chombo cha mabadiliko ya kisiasa – wao ni walinzi wa utulivu uliopo, hata kama si haki.
6. Je, hali hii inaweza kubadilika?
Ni vigumu. Bila presha kutoka kwa wananchi au mgawanyiko ndani ya dola, hakuna jeshi Afrika Mashariki litakalovunja mfumo huu kirahisi kama ilivyofanyika Sahel.
Swali la mwisho kwa wana JF wenzangu:
Karibuni tujadiliane.