Kumbuka huyu jamaa ni mwachama wa NHIF anayakatwa michango yake kila mwezi.
Scenario nzima ya hili tukio hakuna intention yoyote ya udanganyifu ni lack of proper information hakuna elimu kwa umma.
Si kila kosa ni la kumuadhibu mtu hata makosa ya barabarani traffic Wastaarabu anakueleza tu bila kukupiga ticket wala kuomba rushwa.
Hizi ofisi za umma zinahitaji watu wenye utu haya majinga ya NHIF hayana utu utadhani basi hakuna majizi humo yanavyojifanya yamenyooka ujinga mtupu.
1. Sula la huyu jamaa ni mwanachama wa NHIF au si mwanachama halipo hapa, kwa sababu aliyetumia huduma si yeye, ni mke wake batili katika macho ya mfumo na sheria. Mke wake batili kwa muktadha huo hatambuliwi kuwa mnufaika halali wa mfumo. Kwa hiyo hoja ya huyu ni mwanachama wa NHIF haina mashiko hapa. Suala si uanachama wake, suala ni uhalali wa mke batili kuwa mnufaika wa bima kwa kupitia yeye.
2. Masuala ya intention ni magumu sana kuyajua vizuri, hususan yanapoletwa na upande mmoja, kwa maandishi, hapa JF.
Nataka kumuamini mtoa mada.
Inawezekana, kwa kiasi kikubwa kabisa, kwa kuangalia mada ilivyoletwa, kiukweli tatizo ni ujinga tu, watu hawachukulii mambo seriously, wanaachana kiholela bila talaka, talaka ina finality fulani ambayo ni very emotional mtu anaweza akawa anaijua process in the abstract, ila anaipotezea tu kwa cognitive dissonance mbaya sana, utamaduni wa documents sio wetu kivile, haya yote naelewa.
Lakini inawezekana pia hili likawa si suala la ujinga tu. Hatujamsikia mke wa kwanza atupe upande mwingine kwa nini hakuachwa. Kuna mambo mengi hatuyajui.
Kwa hiyo, bila kutaka kumuhukumu OP ambaye kwa maandishi anaonekana mstaarabu kwa kukubali kosa na kutoa funzo kwa wengine, suala la intention ni gumu ndiyo maana kuondoa utata wake tunasema "ignorance of the law is no defense". Yani hata kama hukuwa na nia mbaya, umevunja sheria bado unatakiwa ulipe.
3. Mimi pia sipendi hukumu ya kuadhibu, punitive (kuna zile elements za hukumu, punitive, restorative, deterrent, incapacitation, rehabilitative ), kifalsafa.
Hapa naangalia zaidi restorative kuliko punitive. Naangalia kurudisha pesa kwenye mfumo zaidi ya kumuadhibu mtoa mada.
Adhabu mara nyingi, hususan kwenye mifumo yetu, inatokana na kisasi na sadism, na kisasi si haki. Sadism si haki. Hapa kinachotakiwa si adhabu punitive. Kinachotakiwa ni kurudisha kilichochukuliwa bila uhalali. Ndiyo maana sioni msisitizo kwenye kumfunga OP kama mtu aliyefanya insurance fraud. Kama tulivyoona hapo juu na kukubaliana, mifumo hii ni mipya kwetu, inawezekana elimu ni ndogo, inawezekana hatuna utamaduni wa ku formalize mambo kwa documentation tunaoa na kuacha kiholela tu. Kwa hiyo kulipa milioni 10 si adhabu punitive, ni kurudisha tu kilichochukuliwa bila uhalali. Ni kuhakikisha mfumo una integrity na hauwi abused hata ikiwa abuse ilitokea unintentionally.
4. Najua watu wengi wanashauri mambo mengi, mpaka rushwa, kama namna ya kumuhurumia mtoa mada. Lakini njia hizi zinaharibu integrity ya mfumo mzima wa bima. Kama watu kweli wanamuonea huruma mtoa mada, wamchangie pesa aongeze kulipa.
Suala hili la kumchangia mtia mada hutalisikia likitajwa kwa sababu watu wengi wanaweza kumuonea huruma kwa kumshauri atoe rushwa tu, lakini wengi hawawezi kumuonea huruma kwa kumchangia alipe.
Watu wanapenda shortcut.